Zasady zwalczania chorób zakaźnych zwierząt
Obowiązki posiadacza zwierzęcia:
W przypadku podejrzenia wystąpienia choroby zakaźnej u zwierząt, a w szczególności pojawienia się takich symptomów, jak:
– wzrost liczby nagłych padnięć zwierząt,
– patologiczne zmiany neurologiczne u zwierząt (problemy z ruchem, koordynacją, zmiany w zachowaniu),
– zmiany na skórze i błonach śluzowych,
– poronienia.
Posiadacz zwierzęcia jest zobowiązany do niezwłocznego zawiadomienia o tym powiatowego lekarza weterynarii (PLW).
Zgodnie z ustawą z 11 marca 2004 roku o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt zgłoszenie podejrzenia choroby zakaźnej jest obowiązkiem. Zaniechanie z tytułu niezgłoszenia będzie stanowiło wykroczenie podlegające karze aresztu, ograniczenia wolności albo karze grzywny.
Kolejnym krokiem po zawiadomieniu odpowiednich służb jest izolacja zwierzęcia/zwierząt od reszty stada. Należy uniemożliwić dostęp osobom postronnym do miejsca, w którym przebywa zwierzę podejrzane o zakażenie lub chorobę lub miejsca, gdzie znajdują się zwłoki zwierząt. Obowiązkiem jest wstrzymanie się od wywożenia, wynoszenia i zbywania produktów, a w szczególności mięsa, zwłok zwierzęcych, paszy, wody, ściółki, nawozów naturalnych i innych przedmiotów znajdujących się w miejscu, w którym wystąpiła choroba, aby ograniczyć jej rozprzestrzenianie.
Po otrzymaniu zawiadomienia o podejrzeniu wystąpienia choroby zakaźnej powiatowy lekarz weterynarii podejmuje szereg czynności w celu wykrycia lub wykluczenia choroby zakaźnej (Fot. Pixabay.com/pl)
W momencie przybycia lekarza weterynarii na miejsce zdarzenia posiadacz zwierzęcia jest zobowiązany do udostępnienia Inspekcji Weterynaryjnej próbek do badań oraz umożliwić przeprowadzenie niezbędnych zabiegów weterynaryjnych zgodnych z procedurami, dodatkowo jest zobligowany do udzielania pomocy. Podczas wykonywania czynności inspektorowi weterynarii należy udzielić wyjaśnień i informacji, które mogą mieć znaczący wpływ na wykrycie choroby i źródeł zakażenia lub zapobiegania jej szerzeniu.
Obowiązkiem posiadacza zwierząt jest przestrzeganie nakazów i zakazów zawartych w decyzjach i rozporządzeniach wydanych w związku z podejrzeniem wystąpienia lub wystąpieniem choroby zakaźnej u zwierząt.
Działania powiatowego lekarza weterynarii
Po otrzymaniu zawiadomienia o podejrzeniu wystąpienia choroby zakaźnej powiatowy lekarz weterynarii podejmuje szereg czynności w celu wykrycia lub wykluczenia choroby zakaźnej. W szczególności PLW ustala stan ilościowy produktów (mięsa, mleka, środków żywienia zwierząt, ściółki i nawozów naturalnych) oraz nakazuje posiadaczowi zwierząt sporządzenie i aktualizację spisu wszystkich zwierząt obecnych w gospodarstwie lub/i ich zwłok. Następnie przeprowadza dochodzenie epizootyczne, czyli ustala drogi przemieszczania się ludzi, zwierząt i przedmiotów, miejsca pochodzenia źródła choroby zakaźnej, okresu, podczas którego choroba mogła się rozwijać w gospodarstwie. Kolejną sprawą jest badanie kliniczne zwierząt, pobranie i wysłanie próbek do badań laboratoryjnych.
PLW może nakazać przeprowadzenie zabiegów na zwierzętach, np. szczepień (Fot. Pixabay.com/pl)
Powiatowy lekarz weterynarii niezwłocznie informuje wojewódzkiego lekarza weterynarii o podejrzeniu lub wystąpieniu choroby zakaźnej, a także o czynnościach, które zostały wykonane w celu wykrycia lub wykluczeniu tej choroby, a następnie takie informacje wojewódzki lekarz weterynarii przekazuje do głównego lekarza weterynarii.
W przypadku zagrożenia wystąpienia choroby zakaźnej powiatowy lekarz weterynarii może nakazać, m.in.: oczyszczenie i odkażenie miejsc oraz środków transportu, odkażenie rzeczy osób, które miały kontakt ze zwierzęciem chorym lub podejrzanym o chorobę, przeprowadzenie sekcji zwłok z pobraniem próbek, badanie kliniczne zwierząt z pobraniem próbek do badań laboratoryjnych. Może nakazać ubój zwierząt chorych/podejrzanych o chorobę, a także może zakazać karmienia zwierząt określonymi paszami, pojenia z określonych zbiorników i ujęć wody oraz wydawania świadectw zdrowia lub dokumentów handlowych bądź przewozowych.
Oprócz wyżej wymienionych zakazów i nakazów powiatowy lekarz weterynarii jest również zobowiązany do wyznaczenia określonych miejsc jako ognisk choroby, określenia sposobu postępowania ze zwierzętami chorymi, podejrzanymi o chorobę lub zakażonymi oraz z produktami i środkami żywienia zwierząt. Może nakazać określonym podmiotom unieszkodliwienie zwłok, produktów i przedmiotów mających kontakt z zabitym zwierzęciem, transportu zwierząt lub zwłok i przetworzenia produktów z zastosowaniem określonej technologii. Może zakazać: osobom, które mogły być w kontakcie ze zwierzętami chorymi, podejrzanymi o zakażenie lub chorobę, czasowego opuszczania ogniska choroby, wprowadzania, przeprowadzania i wyprowadzania zwierząt, sprowadzania i wywożenia produktów oraz środków żywienia, a także używania zwierząt w celu rozmnażania.
Ważną informacją jest to, że wszelkie nakazy i zakazy od powiatowego lekarza weterynarii muszą być wykonane w trybie natychmiastowym.
Na czas określony PLW może w drodze rozporządzenia wyznaczyć obszary, na których przez ten czas może stosować środki przewidziane do zwalczania chorób.
PLW może m.in.:
– określić obszar zapowietrzony lub zagrożony, na którym występuje choroba zakaźna zwierząt lub zagrożenie wystąpienia tej choroby, przy czym obszar wyznacza się wokół gospodarstwa, w którym przebywają zwierzęta i co do którego istnieje uzasadnione podejrzenie wystąpienia choroby zakaźnej zwierząt;
– wprowadzić czasowe ograniczenia w przemieszczaniu się osób lub pojazdów;
– czasowo zakazać organizowania:
– widowisk, zgromadzeń, pochodów lub nakazać czasowe zawieszenie określonej działalności,
– targów, wystaw, pokazów lub konkursów zwierząt, polowań i odłowów zwierząt łownych;
– ograniczyć przemieszczanie lub obrót albo zakazać przemieszczania lub obrotu zwierzętami niektórych gatunków, zwłokami zwierzęcymi, produktami, surowcami i produktami rolnymi lub paszami oraz innymi przedmiotami, które mogą spowodować szerzenie się choroby zakaźnej zwierząt;
– nakazać zaopatrywanie zwierząt lub produktów w świadectwa zdrowia wystawiane przez urzędowego lekarza weterynarii;
– nakazać posiadaczom zwierząt zgłaszanie miejsc, w których przebywają zwierzęta z gatunków wrażliwych na daną chorobę zakaźną zwierząt;
– nakazać przeprowadzenie zabiegów na zwierzętach, w tym szczepień;
– nakazać oczyszczanie, odkażanie, deratyzację i dezynsekcję miejsc przebywania zwierząt lub miejsc przechowywania i przetwarzania zwłok zwierzęcych, produktów, środków żywienia zwierząt, a także oczyszczanie i odkażanie środków transportu;
– nakazać odstrzał sanitarny zwierząt na określonym obszarze, w tym nakazać dzierżawcom lub zarządcom obwodów łowieckich odstrzał sanitarny zwierząt wolno żyjących (dzikich);
– nakazać dzierżawcom lub zarządcom obwodów łowieckich zgłaszanie przypadków padnięć lub dostarczanie odstrzelonych zwierząt łownych do określonych miejsc;
– nakazać zagospodarowanie w określony sposób tusz odstrzelonych zwierząt łownych, zwłok tych zwierząt lub ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego pochodzących od tych zwierząt;
– nakazać zarządcom dróg publicznych wykładanie mat dezynfekcyjnych;
– nakazać zarządcom przejść granicznych wykonanie określonych działań
lub zastosowanie określonego sprzętu, urządzeń i materiałów na przejściach granicznych;
– nakazać podjęcie określonych działań w celu zabezpieczenia gospodarstwa przed przenikaniem czynnika zakaźnego;
– nakazać podmiotom prowadzącym działalność w zakresie produkcji, przetwarzania lub dystrybucji produktów lub pasz zastosowanie określonej technologii;
– nakazać utrzymywanie zwierząt, w tym ich karmienie lub pojenie, w określony sposób.
Jeżeli posiadacz zwierząt nie stosuje się do nakazów, zakazów lub wytycznych z rozporządzenia, PLW nakazuje usunięcie uchybień w określonym terminie lub nakazuje zabicie albo ubój zwierząt oraz zakazuje utrzymywania ich w gospodarstwie.
Zapomoga lub odszkodowanie z budżetu państwa
Posiadaczowi zwierzęcia, który zgłosił podejrzenie wystąpienia choroby zakaźnej przysługuje ze środków budżetu państwa zapomoga za zwierzę, które padło, zanim powiatowy lekarz weterynarii otrzymał takie informacje. Wysokość zapomogi to 2/3 wartości rynkowej zwierzęcia.
Odszkodowanie przysługuje za zwierzęta [(bydło, świnie, owce, kozy, konie, kury, kaczki, gęsi, indyki, perlice, przepiórki, kuropatwy, bażanty, strusie), jeleniowate utrzymywane w warunkach fermowych (jeleń szlachetny, jeleń sika) i daniel, rodziny pszczele (pszczoła miodna) oraz ryby słodkowodne] zabite lub poddane ubojowi bądź padłe w wyniku postępowania weterynaryjnego podczas zwalczania chorób zakaźnych. Można również otrzymać je za zniszczone z nakazu Inspekcji Weterynaryjnej produkty pochodzenia zwierzęcego (jaja wylęgowe, pasze, sprzęt, które nie mogą być poddane odkażaniu). Odszkodowanie stanowi wysokość wartości rynkowej zwierzęcia, zniszczonych produktów pochodzenia zwierzęcego, jaj wylęgowych, pasz oraz sprzętu. Jeżeli mięso byłoby zdatne do spożycia, wtedy kwota odszkodowania pomniejsza się o kwoty sprzedaży mięsa i ubocznych produktów.
Istnieją odstępstwa od odszkodowania w przypadku, gdy posiadacz nie zastosował się m.in. do obowiązków związanych z systemem identyfikacji i rejestracji zwierząt, zgłoszenia podejrzenia wystąpienia choroby, wprowadził do swojego gospodarstwa zwierzęta, o których wiedział, że są chore, nieoznakowane lub bez paszportu.
Zapomoga oraz odszkodowanie wyliczane jest przez powiatowego lekarza weterynarii oraz dwóch rzeczoznawców.
Choroby podlegające obowiązkowi zwalczania
I. Wymienione w załączniku nr 2 do ustawy z 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, tj.:
1. pryszczyca (Foot and mouth disease – FMD);
2. pęcherzykowe zapalenie jamy ustnej (Vesicular stomatitis);
3. choroba pęcherzykowa świń (Swine vesicular disease – SVD);
4. księgosusz (Rinderpest);
5. pomór małych przeżuwaczy (Peste des petits ruminants – PPR);
6. zaraza płucna bydła (Contagious bovine pleuropneumonia – CBPP);
7. choroba guzowatej skóry bydła (Lumpy skin disease – LSD);
8. gorączka doliny Rift (Rift valley fever);
9. choroba niebieskiego języka (Bluetongue);
10. ospa owiec i ospa kóz (Sheep pox and goat pox);
11. afrykański pomór koni (African horse sickness);
12. afrykański pomór świń (African swine fever – ASF);
13. klasyczny pomór świń (Clasical swine fever – CSF, Hog cholera);
14. grypa ptaków (Avian influenza);
15. rzekomy pomór drobiu (Newcastle disease – ND);
16. wścieklizna (Rabies);
17. wąglik (Anthrax);
18. gruźlica bydła (Bovine tuberculosis);
19. bruceloza u bydła, kóz, owiec i świń (B. abortus, B. melitensis, B. suis);
20. enzootyczna białaczka bydła (Enzootic bovine leucosis – EBL);
21. przenośne gąbczaste encefalopatie przeżuwaczy (Transmissible spongiform encephalopathies of ruminants – TSE);
22. zgnilec amerykański pszczół (American foulbrood);
23 (uchylony);
24. zakaźna martwica układu krwiotwórczego ryb łososiowatych (Infectious haematopoietic necrosis – IHN);
25. zakaźna anemia łososi (Infectious salmon anaemia – ISA);
26. wirusowa posocznica krwotoczna (Viral haemorrhagic septicaemia – VHS);
27. krwotoczna choroba zwierzyny płowej (Epizootic haemorrhagic disease of deer – EHD);
28. bonamioza (Bonamia ostreae);
29. marteilioza (Marteilia refringens);
30. bonamioza (Bonamia exitiosa);
31. perkinsoza (Perkinsus marinus);
32. mikrocytoza (Microcytos mackini);
33. zespół Taura (Taura syndrome);
34. choroba żółtej głowy (Yellowhead disease);
35. zespół WSS (White Spot Syndrome);
36. zakażenie herpeswirusem koi (Koi herpes virus – KHV);
37. epizootyczna martwica układu krwiotwórczego (Epizootic haematopoietic necrosis – EHN).
II. Objęte programami zwalczania chorób zakaźnych zwierząt (inne niż wskazane w punkcie I), tj.;
1. Salmonellozy drobiu – S. Enteritidis, S. Typhimurium, S. Hadar, S. Infantis, S. Virchow w stadach hodowlanych gatunku kura oraz S. Enteritidis, S. Typhimurium w stadach niosek gatunku kura, w stadach brojlerów gatunku kura, w stadach indyków hodowlanych i stadach indyków rzeźnych (Avian salmonellosis – S. Enteritidis, S. Typhimurium, S. Hadar, S. Infantis, S. Virchow in breeding flocks of Gallus gallus and S. Enteritidis, S. Typhimurium in laying flocks of Gallus gallus, broiler flocks of Gallus gallus, breeding turkeys and fattening turkeys).
Daria Rucińska, KPODR
Opracowano na podstawie:
– Ustawa z 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt,
– materiał Głównego Inspektoratu Weterynaryjnego.
