Ubój zwierząt w gospodarstwie w celu pozyskania mięsa na użytek własny
Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z przepisami ustawy o produktach pochodzenia zwierzęcego niedopuszczalna jest sprzedaż, dystrybucja i inne formy przekazywania (bezpłatnego lub nie) mięsa przeznaczonego na użytek własny i żywności zawierającej takie mięso osobom spoza gospodarstwa, w którym zwierzę było utrzymywane.
Jakie zwierzęta mogą podlegać ubojowi w celu produkcji mięsa na użytek własny w gospodarstwie?
Ubojowi na terenie gospodarstwa w celu produkcji mięsa na użytek własny poddaje się bydło w wieku do 12 miesiąca życia, świnie, owce, kozy, drób, zajęczaki oraz zwierzęta dzikie utrzymywane w warunkach fermowych (np. jelenie, daniele). W przypadku domowych zwierząt kopytnych (tj. bydła w wieku do 12 miesiąca życia, świń, owiec i kóz) dopuszcza się na terenie gospodarstwa ubój z konieczności (tj. ubój zwierząt zdrowych, które uległy wypadkowi, w wyniku którego jest konieczny jak najszybszy ich ubój ze względu na dobrostan) i wykorzystanie pozyskanego mięsa na użytek własny.
W każdym przypadku zwierzęta muszą być zdrowe i nie mogą pochodzić z gospodarstwa lub obszaru podlegającego ograniczeniom, nakazom lub zakazom, mającym zastosowanie do danych zwierząt ze względu na chorobę zakaźną zwierząt. Przy czym, po spełnieniu dodatkowych wymagań, możliwe jest:
– dokonanie uboju świń z obszarów objętych ograniczeniami w związku z występowaniem afrykańskiego pomoru świń (ASF). Dopuszcza się przeprowadzanie uboju świń w gospodarstwie położonym na obszarach objętych ograniczeniami I, II, III, utrzymywanych w tym gospodarstwie w celu produkcji mięsa na użytek własny, jeżeli: świnie te były utrzymywane w tym gospodarstwie co najmniej przez 30 dni przed ubojem; świnie te zostaną poddane badaniu przedubojowemu świń przeprowadzonemu w sposób określony w stosownych przepisach; mięso pozyskane w wyniku uboju tych świń zostanie poddane badaniu poubojowemu przeprowadzonemu przez urzędowego lekarza weterynarii. Na terytorium całego kraju obowiązuje wymóg zaopatrywania świń w świadectwo zdrowia przy przemieszczeniach, w tym także pomiędzy gospodarstwami, jeżeli ubój jest przeprowadzony w innym gospodarstwie niż to, z którego pochodzą świnie;
– przemieszczenie bydła w wieku do 12 miesiąca życia, owiec i kóz z gospodarstwa zlokalizowanego na obszarze, na którym występuje choroba niebieskiego języka lub zagrożenie wystąpienia tej choroby (obejmuje województwa, powiaty i gminy wymienione w załączniku do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 19 grudnia 2024 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem choroby niebieskiego języka) w celu uboju w innym gospodarstwie położonym poza tym obszarem; pozwolenie na przemieszczenie zwierząt musi wydać powiatowy lekarz weterynarii właściwy ze względu na miejsce, z którego te zwierzęta mają zostać przemieszczone.
W jakich gospodarstwach może być prowadzony ubój w celu produkcji mięsa na użytek własny?
Ubój zwierząt w celu produkcji mięsa na użytek własny może być przeprowadzony w gospodarstwie:
– w którym te zwierzęta są utrzymywane lub
– w innym gospodarstwie niż gospodarstwo, w którym zwierzęta były utrzymywane. Gospodarstwo takie musi zostać zarejestrowane właściwego ze względu na miejsce prowadzenia gospodarstwa powiatowego lekarza weterynarii, jako gospodarstwo, na terenie którego dokonuje się uboju zwierząt pochodzących z innych gospodarstw, w celu pozyskania mięsa na użytek własny. Należy jednak pamiętać, że pozyskane w takim gospodarstwie mięso musi zostać przekazane wyłącznie posiadaczowi ubitego zwierzęcia. W przypadku uboju świń, takie gospodarstwo nie może znajdować się na obszarze podlegającym ograniczeniom w związku z występowaniem ASF.
Kiedy i w jaki sposób należy informować powiatowego lekarza weterynarii o uboju?
Drób i zajęczaki. Obowiązek przekazywania informacji o uboju w celu produkcji mięsa na użytek własny nie dotyczy uboju drobiu i zajęczaków.
Pozostałe gatunki – planowy ubój. W przypadku uboju planowego informacja o zamiarze jego przeprowadzenia przekazywana jest powiatowemu lekarzowi weterynarii właściwemu ze względu na miejsce przeprowadzenia uboju na co najmniej 48 godzin przed dokonaniem uboju przez:
– posiadacza zwierząt – jeżeli ubój ma być dokonany na terenie gospodarstwa, w którym zwierzęta były utrzymywane,
– podmiot prowadzący gospodarstwo – jeżeli ubój ma być dokonany w gospodarstwie innym niż gospodarstwo, w którym zwierzęta były utrzymywane.
Jakie kwalifikacje musi mieć osoba dokonująca uboju zwierząt oraz jakie są najważniejsze zasady obowiązujące podczas uśmiercania?
W przypadku uboju na użytek własny musi to być osoba, która posiada odpowiedni poziom kwalifikacji, aby wykonywać te czynności nie powodując u zwierząt jakiegokolwiek niepotrzebnego bólu, niepokoju lub cierpienia. Wystarczające jest odbycie bezpłatnego szkolenia teoretycznego w tym zakresie, organizowanego przez powiatowego lekarza weterynarii, potwierdzone zaświadczeniem, bez obowiązku odbywania praktyki w rzeźni (za wydanie zaświadczenia pobierana jest opłata skarbowa w wysokości 17 zł).
Informacja dla rolników wg stanu prawnego na 2.09.2025 r.
Anna Mońko-Łanucha, KPODR
Całość poradnika nt. wymagań weterynaryjnych przy przeprowadzaniu uboju zwierząt w gospodarstwie celem pozyskania mięsa na użytek własny opracowanego w Głównym Inspektoracie Weterynarii dostępna jest na stronie www.kpodr.pl
