Hodowla alternatywna – strusie

Hodowla strusi, mimo iż wydawać by się mogło, że jest produkcją niszową, to Polska jest największym producentem mięsa strusiego w Europie. Polscy producenci nie mają większych problemów ze zbytem. Niemcy, Francja, Szwajcaria to kraje, które chętnie kupują surowe strusie mięso.

W Europie Polska nie ma konkurencji jeśli chodzi o rynek strusi i eksport mięsa. Wzrost zainteresowania jest spowodowany m.in. wstrzymaniem importu z Republiki Południowej Afryki, co spowodowało zwiększenie handlu od końca 2017 roku. Żywiec strusi w hurcie kosztuje 10–11 zł/kg. Strusie mięso zaczyna być coraz powszechniej dostępne również w polskich restauracjach m.in. w Krakowie, Łodzi, Elblągu, Katowicach. Ludzie szukają nowych, ciekawych, orientalnych smaków i są gotowi za nie zapłacić. Ze względu na to, że strusie chowane są na wybiegach, ich mięso jest chude i zawiera mało tłuszczu.

Wymogi dotyczące hodowli strusi znajdują się w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 czerwca 2010 r. w sprawie minimalnych warunków utrzymywania gatunków zwierząt gospodarskich innych niż te, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej (Dz.U. 2010  nr 116 poz. 778).

W rozporządzeniu oprócz informacji na temat stałego dostępu do wody czy karmienia zwierząt co najmniej raz dziennie odpowiednią paszą, znajdują się informacje dotyczące minimalnych wymogów utrzymania tych zwierząt, a mianowicie powierzchni pomieszczeń i wybiegów, na których mają być utrzymywane. Zestawienie powierzchni i wysokości pomieszczeń znajduje się w tabeli poniżej.

Tab. 1 Wymagania dot. powierzchni i wysokości pomieszczeń dla strusi

 młode strusiedorosłe strusie
powierzchnia sektora0,3 m2 na szt.
(całe pomieszczenie minimum 5 m2)
3,5m2  na szt.(całe pomieszczenie minimum 15 m2)
wysokość pomieszczenia2,2 m3 m
powierzchnia wybiegu (bezpośrednio przy pomieszczeniu gdzie są utrzymywane)5 m2 na szt.
(powierzchnia całego wybiegu co najmniej 30 m2)
100 m2 na szt.
(powierzchnia całego wybiegu co najmniej 400 m2)

Strusie utrzymuje się w pomieszczeniach z wybiegami na ściółce lub bez ściółki. Pomieszczenia ogrzewa się do momentu ukończenia przez strusie 6-tego miesiąca życia.

Dla prawidłowego odchowu pisklętom powinno się zapewnić temperaturę w pomieszczeniu 26oC, temperatura pod sztuczną kwoką powinna wynosić ok. 30oC, z każdym tygodniem temperaturę należy obniżać o 2oC, aż do osiągnięcia 20oC. Dorosłe ptaki z łatwością znoszą niskie temperatury zarówno w pomieszczeniach, jak i na dworze. Jest to spowodowane ich naturalnym przystosowaniem do dużych zmian dobowych temperatur, które występują na półpustyniach i sawannie w Afryce. Pomieszczenia powinny być podzielone na sektory, aby strusie były rozdzielone wiekowo z dostępem do oddzielnych wybiegów. Ogrodzony wybieg powinien posiadać wydzielone miejsce z dostępem do piasku, które służy zwierzętom do kąpieli piaskowych i słonecznych. Młode strusie już od 2 tygodnia życia powinny być wypuszczane na słońce, które pozytywnie wpływa na ogólną kondycję zwierząt. Oprócz tego teren powinien być obsiany mieszanką koniczyny/lucerny z trawami. Ogrodzenie zwykle wykonuje się z metalowej siatki o wysokości 1,8 m, ze słupkami w odległości co 3 metry w celu wzmocnienia konstrukcji.

Głównym celem odchowu strusi przeznaczanych na mięso jest uzyskanie ptaków o masie ciała 90–120 kg, która powinna być osiągnięta między 8 a 12 miesiącem życia. Szacuje się, że zużycie paszy wynosi 3,5–4 kg na 1 kg przyrostu masy ciała.

Ptaki spożywają kukurydzę, zboża, susze, zielonki, siano czy marchew w zależności od pory roku i dostępnych surowców. Pobierają chętnie małe kamyki oraz muszelki, które ułatwiają im ścieranie pokarmu. Na początku roku podaje się samicom pasze treściwe, bogatsze w białko tak, aby przygotować organizm do okresu nieśności. Jeśli chodzi o związki mineralne, należy pamiętać o uzupełnieniu dawek pokarmowych w wapń i fosfor, które odpowiadają za prawidłowe wytwarzanie jaj. Dojrzałość płciową w warunkach fermowych samice osiągają w wieku 2 lat, a samce w wieku 2,5 lat.

Mięso strusi ma czerwony kolor przypominający wołowinę, jednak zachowuje delikatność charakterystyczną dla drobiu. Ze strusiny można przygotować steki, pieczenie, kabanosy, czy też serwować w formie surowej jako tatar.

Oprócz mięsa, które pozyskujemy od strusi, nie można zapomnieć o jajach, które są naprawdę spore, ich waga wynosi ok. 1,5 kg, a czasem i więcej. Strusie znoszą jaja między marcem a wrześniem, tak więc jest to produkt o ograniczonej dostępności i niezwykle ceniony. Samica w sezonie potrafi znieść 40–60 jaj. Jedno jajo może kosztować ok. 70 zł za sztukę a i samą wydmuszkę sprzedaje się za korzystną cenę. Nie można zapomnieć również o strusiej skórze, która jest równie rzadka i cenna. Nadaje się do wyrobu butów, torebek, portfeli, pokrowców etc. Kolejnym surowcem, który nie jest wszystkim znany jest tłuszcz strusi, z którego pozyskuje się olej wykorzystywany jako składnik kosmetyków – kremów, maści, balsamów. Nawet pióra wykorzystywane są do tworzenia biżuterii, miotełek do kurzu, wachlarzy czy dodatków do kapeluszy. Jak widać uniwersalność w wykorzystaniu wielu produktów pozyskanych od strusi może przyczynić się do wzrostu zainteresowania chowem tych zwierząt.

Kilka ciekawostek na temat strusi:

– W starożytnym Egipcie i Imperium Rzymskim strusie pióra były niezwykle cenne, były symbolem władzy, sprawiedliwości, wskazywały rangę wojskową.

– Strusie odznaczają się doskonałym wzrokiem – widzą na odległość 3 km.

– Tańce godowe strusi są bardzo widowiskowe, mimo swojej wagi potrafią z wielką gracją zabiegać o względy partnerki tańcząc i wachlując piórami.

– Posiadają niezwykle silne nogi i tylko dwa palce u każdej z nich. Wewnętrzny palec zaopatrzony jest w długi pazur, który jest bronią przy obronie i ataku.

– Pierwszą fermę strusi afrykańskich w Polsce założyli Jan i Stanisław Armatowscy w 1993 roku w Garczynie koło Kościerzyny.

– Od 1995 roku działa Polski Związek Hodowców Strusi z siedzibą w Zielonej Górze, którego prezesem obecnie jest Henryk Kazimierz Naranowicz.

Literatura: Horbańczuk J. O., (2003). Struś afrykański. Zakład Wydawniczo-Reprograficzny „Auto-Graf”; Świerczewska E., Wężyk S., Horbańczuk J., (1999). Chów drobiu. Oficyna Wydawnicza „HOŻA”;  Hodowla i użytkowanie drobiu pod redakcją Jana Jankowskiego (2012), Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne; Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 czerwca 2010 r. w sprawie minimalnych warunków utrzymywania gatunków zwierząt gospodarskich innych niż te, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej (Dz.U. 2010 nr 116 poz. 778); agrobiznes, odc. 28.02.2018 r.

Anna Mońko
Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego
Fot. W. Lisiecki