Pytanie postawione w tytule nurtuje wielu rolnik\u00f3w. Jedni uwa\u017caj\u0105, \u017ce jest to niemo\u017cliwe, drudzy \u2013 \u017ce mo\u017cliwe. Tymczasem wszystko zale\u017cy od konsument\u00f3w. Spo\u0142ecze\u0144stwo w wielu krajach, tak\u017ce w Polsce, obawia si\u0119, \u017ce skarmianie ro\u015blin zmodyfikowanych genetycznie (GMO) mo\u017ce ujemnie oddzia\u0142ywa\u0107 na zdrowie zwierz\u0105t i ludzi. <\/p>\n\n\n\n
Co prawda nie ma jednoznacznych wiarygodnych wynik\u00f3w bada\u0144 naukowych \u015bwiadcz\u0105cych o tym, \u017ce spo\u017cywanie produkt\u00f3w GMO lub zawieraj\u0105cych materia\u0142y pochodz\u0105ce z GMO mo\u017ce zaszkodzi\u0107 zwierz\u0119tom i ludziom, to szanuj\u0105c wolno\u015b\u0107 jednostki trzeba jednak konsumentom zapewni\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 swobodnego wyboru artyku\u0142\u00f3w spo\u017cywczych \u2013 z GMO lub \u2013 bez GMO. Wobec czego nale\u017cy zastosowa\u0107 alternatywne rozwi\u0105zanie i wykorzysta\u0107 w \u017cywieniu zwierz\u0105t gospodarskich rodzime bia\u0142ko ro\u015blinne skarmiaj\u0105c niemodyfikowane genetycznie (non-GMO) nasiona ro\u015blin str\u0105czkowych i poekstrakcyjn\u0105 \u015brut\u0119 rzepakow\u0105 lub niekt\u00f3re przemys\u0142owe produkty uboczne, np. suszony wywar zbo\u017cowy z cz\u0119\u015bciami rozpuszczalnymi (DDGS) b\u0105d\u017a takie materia\u0142y paszowe jak dro\u017cd\u017ce pastewne (paszowe) lub piwne.<\/p>\n\n\n\n
Tymczasem oko\u0142o 80\u201390% \u015bwiatowego rynku stanowi soja GMO uprawiana przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych, Brazylii, Argentynie i RPA. Corocznie do Europy trafia oko\u0142o 12 mln ton soi modyfikowanej genetycznie, kt\u00f3r\u0105 przeznacza si\u0119 na cele paszowe. W Polsce zapotrzebowanie na surowce bia\u0142kowe do produkcji pasz wynosi oko\u0142o 1 mln t bia\u0142ka i jest ono zaspokajane w 80% przez importowan\u0105 poekstrakcyjn\u0105 \u015brut\u0119 sojow\u0105. Jednak 98% tego surowca pochodzi z ro\u015blin GMO, g\u0142\u00f3wnie z odmian Roundup Ready. Ich udzia\u0142 w mieszankach paszowych kszta\u0142tuje si\u0119 na poziomie 55\u201360%, co w przeliczeniu na bia\u0142ko pochodz\u0105ce z odmian GMO stanowi 63%. Soja jest powszechnie wykorzystywana przez przemys\u0142 spo\u017cywczy. Z jej nasion pozyskuje si\u0119 np. mleczko sojowe, kt\u00f3re po fermentacji bakteryjnej i wytr\u0105ceniu bia\u0142ek staje si\u0119 serkiem tofu. Jednym ze sk\u0142adnik\u00f3w farszu mi\u0119sno-ro\u015blinnego w wyrobach w\u0119dliniarskich jest tak\u017ce soja.<\/p>\n\n\n\n
Podobnie jak i inne nasiona ro\u015blin str\u0105czkowych, tak\u017ce nasiona soi zawieraj\u0105 substancje bioaktywne o charakterze antyod\u017cywczym (anty\u017cwieniowym), co ogranicza ich wykorzystanie w \u017cywieniu zwierz\u0105t, szczeg\u00f3lnie m\u0142odych. Zwi\u0105zki te chroni\u0105 ro\u015bliny i nasiona przed chorobami i szkodnikami, pe\u0142ni\u0105 r\u00f3wnie\u017c rol\u0119 obronn\u0105 przed zjedzeniem przez zwierz\u0119ta. Na szcz\u0119\u015bcie s\u0105 one nieodporne na ciep\u0142o, wi\u0119c r\u00f3\u017cne procesy termiczne je dezaktywizuj\u0105, np. toastowanie (podgrzewanie, podpiekanie) lub ekstruzja (proces barotermiczny polegaj\u0105cy na przeciskaniu nasion w specjalnej prasie, tzw. ekstruderze).<\/p>\n\n\n\n
Czy istnieje alternatywa dla \u015bruty poekstrakcyjnej sojowej GMO? Z \u017cywieniowego punktu widzenia \u015bruta sojowa ma najwi\u0119cej bia\u0142ka i aminokwas\u00f3w \u2013 metioniny i lizyny, jej bia\u0142ko jest najlepiej trawione, podobnie jak i oba wymienione aminokwasy. Na przyk\u0142ad w por\u00f3wnaniu z grochem ma dwa razy wi\u0119cej aminokwas\u00f3w strawnych i bia\u0142ka. Bardzo dobrze bilansuje si\u0119 j\u0105 z ziarnem kukurydzy, dla kt\u00f3rego jest komplementarna pod wzgl\u0119dem zawarto\u015bci aminokwas\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Wed\u0142ug szacunk\u00f3w profesora Franciszka Brz\u00f3ski w Polsce skarmia si\u0119 oko\u0142o 10 mln ton \u015brut zbo\u017cowych bez dodatkowego bia\u0142ka paszowego, co wskazuje na nisk\u0105 efektywno\u015b\u0107 wykorzystania istniej\u0105cej bazy paszowej. Podstawowym \u017ar\u00f3d\u0142em bia\u0142ka dla zwierz\u0105t gospodarskich jest ziarno zb\u00f3\u017c, przy zapotrzebowaniu na bia\u0142ko paszowe rz\u0119du 1,1 mln ton rocznie (opr\u00f3cz \u015brut zbo\u017cowych), w tym 74,5% pokrywane jest bia\u0142kiem pochodz\u0105cym ze \u015bruty poekstrakcyjnej sojowej. Z wylicze\u0144 specjalist\u00f3w z zakresu \u017cywienia zwierz\u0105t wynika, \u017ce by\u0107 mo\u017ce oko\u0142o 0,8 mln ton bia\u0142ka ze \u015bruty sojowej nie uda si\u0119 zast\u0105pi\u0107 bia\u0142kiem pochodz\u0105cym z innych materia\u0142\u00f3w paszowych, zw\u0142aszcza wobec konieczno\u015bci spe\u0142nienia wymaga\u0144 fizjologicznych zwierz\u0105t. Od jakiego\u015b czasu s\u0105 w Polsce prowadzone szeroko zakrojone badania nad wykorzystaniem nasion ro\u015blin str\u0105czkowych w \u017cywieniu byd\u0142a, \u015bwi\u0144 i drobiu, jak r\u00f3wnie\u017c wykorzystaniem proces\u00f3w termicznych do ich uzdatniania. Wyniki s\u0105 obiecuj\u0105ce. Ponadto prowadzi si\u0119 tak\u017ce badania nad upraw\u0105 r\u00f3\u017cnych odmian soi non-GMO i ich skarmianiem po obr\u00f3bce termicznej. Projekt taki od po\u0142owy tego roku realizuje grupa operacyjna EPI (Europejskiego Partnerstwa dla Innowacji w Rolnictwie) Moja Soja w dw\u00f3ch wojew\u00f3dztwach \u2013 kujawsko-pomorskim i wielkopolskim (www.mojasoja.eu).<\/p>\n\n\n\n
Zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce opr\u00f3cz nasion rodzimych ro\u015blin str\u0105czkowych \u2013 grochu, peluszki, bobiku, \u0142ubinu bia\u0142ego, \u0142ubinu \u017c\u00f3\u0142tego, \u0142ubinu w\u0105skolistnego skarmiane b\u0119d\u0105 tak\u017ce inne pasze bia\u0142kowe, na rynku mog\u0105 by\u0107 potrzebne krajowe lub importowane materia\u0142y paszowe non-GMO, takie jak: poekstrakcyjna \u015bruta sojowa, pe\u0142not\u0142uste nasiona soi poddane zabiegom termicznym, nasiona rzepaku, makuch rzepakowy, ekspeller rzepakowy, poekstrakcyjna \u015bruta rzepakowa, poekstrakcyjna \u015bruta s\u0142onecznikowa, poekstrakcyjna \u015bruta arachidowa, m\u0105czka rybna, dro\u017cd\u017ce pastewne, DDGS kukurydziany, gluten kukurydziany.<\/p>\n\n\n\n
Tradycyjnym polskim \u017ar\u00f3d\u0142em bia\u0142ka ro\u015blinnego s\u0105 ro\u015bliny bobowate (motylkowate) \u2013 groch, peluszka, bobik i \u0142ubiny, kt\u00f3rych przemys\u0142 paszowy do tej pory wykorzystywa\u0142 na poziomie oko\u0142o 200 tys. ton rocznie. Nasiona tych ro\u015blin zawieraj\u0105 od 21 (groch, peluszka), 27 (bobik) do 39% (\u0142ubiny) bia\u0142ka og\u00f3lnego, przy zawarto\u015bci w\u0142\u00f3kna surowego na poziomie od 6\u20137 (groch, bobik) do 9\u201315% (\u0142ubiny).<\/p>\n\n\n\n
Wed\u0142ug zalece\u0144 \u017cywieniowych warchlaki i tuczniki mog\u0105 w mieszance paszowej otrzymywa\u0107 od 15 do 20%, natomiast lochy i knury \u2013 10% grochu, a ciel\u0119ta, jagni\u0119ta i ko\u017al\u0119ta \u2013 35%, kurcz\u0119ta rze\u017ane \u2013 do 20%.<\/p>\n\n\n\n
Nasiona bobiku nie powinny by\u0107 skarmiane w \u017cywieniu prosi\u0105t i warchlak\u00f3w, ale lochy mog\u0105 dostawa\u0107 w mieszance \u2013 8, a tuczniki \u2013 15% tych nasion, kurcz\u0119ta brojlery \u2013 5\u20138 do 25% bez ujemnego wp\u0142ywu na wyniki produkcyjne, a kury nioski \u2013 10%. <\/p>\n\n\n\n
W \u017cywieniu zwierz\u0105t nale\u017cy stosowa\u0107 nasiona \u0142ubin\u00f3w s\u0142odkich \u2013 \u017c\u00f3\u0142tego, w\u0105skolistnego i bia\u0142ego. W \u017cywieniu warchlak\u00f3w mo\u017cna skarmia\u0107 nasiona \u0142ubinu \u017c\u00f3\u0142tego na poziomie 17,5%, a w\u0105skolistnego \u2013 22%. Dopuszczalny udzia\u0142 nasion \u0142ubinu \u017c\u00f3\u0142tego w mieszance dla drobiu rze\u017anego bez pogorszenia wynik\u00f3w produkcyjnych wynosi 20%, \u0142ubinu bia\u0142ego \u2013 15%, w\u0105skolistnego \u2013 10%. Kurom nioskom mo\u017cna poda\u0107 do 20% \u0142ubinu \u017c\u00f3\u0142tego lub 18% bia\u0142ego.<\/p>\n\n\n\n
W Polsce w latach 2014\u20132016 zwi\u0119kszy\u0142 si\u0119 area\u0142 upraw krajowych ro\u015blin str\u0105czkowych. Jednak udzia\u0142 ich nasion w mieszankach paszowych wynosi\u0142 tylko oko\u0142o 12% w przeliczeniu na mas\u0119 produktu, co daje oko\u0142o 9% w przeliczeniu na bia\u0142ko. Ten niewielki udzia\u0142 wynika\u0142 z tego, \u017ce eksport netto nasion wyni\u00f3s\u0142 819 tys. ton, przy 1 956 tys. ton nasion wyprodukowanych w tym czasie. W roku 2015 wyprodukowano w Polsce i skarmiono 3,9 mln ton pasz bia\u0142kowych, ale w bilansie paszowym 3,5 mln ton stanowi\u0142y poekstrakcyjne \u015bruty z nasion ro\u015blin oleistych. Stanowi\u0142o to 87\u201390% struktury zu\u017cycia surowc\u00f3w wysokobia\u0142kowych.<\/p>\n\n\n\n
Zastosowanie zasady zachowania bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci ekosystem\u00f3w powinno znale\u017a\u0107 tak\u017ce zastosowanie w \u017cywieniu zwierz\u0105t gospodarskich. W krajowym bilansie paszowym wa\u017cne miejsce nale\u017cy do nasion rodzimych ro\u015blin str\u0105czkowych \u2013 grochu, bobiku, \u0142ubin\u00f3w, peluszki, a tak\u017ce soi niemodyfikowanej genetycznie (non-GMO), kt\u00f3ra mo\u017ce by\u0107 uprawiana w naszym kraju. Rodzime surowce bia\u0142kowe powinny uniezale\u017cni\u0107 Polsk\u0119 od importu bia\u0142ka paszowego, zw\u0142aszcza bia\u0142ka GMO pochodz\u0105cego z powszechnie stosowanej poekstrakcyjnej \u015bruty sojowej. Przewiduje si\u0119, \u017ce takie dzia\u0142anie powinno rocznie zwi\u0119kszy\u0107 dodatkowe dochody polskich gospodarstw rolnych o ponad 4 mld z\u0142otych.<\/p>\n\n\n\n
Piotr Dorszewski
Kujawsko-Pomorski O\u015brodek Doradztwa Rolniczego<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pytanie postawione w tytule nurtuje wielu rolnik\u00f3w. Jedni uwa\u017caj\u0105, \u017ce jest to niemo\u017cliwe, drudzy \u2013 \u017ce mo\u017cliwe. Tymczasem wszystko zale\u017cy<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":673,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-672","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zywienie-zwierzat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/672","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=672"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/672\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":674,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/672\/revisions\/674"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/673"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=672"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=672"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=672"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}