Sk\u0142adnik<\/strong><\/td>| Ro\u015bliny<\/strong><\/td> | Zwierz\u0119ta<\/strong><\/td> | Cz\u0142owiek<\/strong><\/td><\/tr> | woda<\/strong><\/td> | 75,0<\/td> | 60,0<\/td> | 65,0<\/td><\/tr> | zwi\u0105zki mineralne<\/strong><\/td> | 2,0<\/td> | 4,0<\/td> | 2,0<\/td><\/tr> | cukrowce<\/strong><\/td> | 18,0<\/td> | 5,8<\/td> | 2,0<\/td><\/tr> | t\u0142uszcze<\/strong><\/td> | 0,5<\/td> | 11,0<\/td> | 10,0<\/td><\/tr> | bia\u0142ka<\/strong><\/td> | 4,0<\/td> | 19,0<\/td> | 20,0<\/td><\/tr> | kwasy nukleinowe<\/strong><\/td> | 0,5<\/td> | 0,2<\/td> | 1,0<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n | Przy podobnym pobraniu energii rasy mi\u0119sne w zakresie od 300 do 500 kg lepiej przyrastaj\u0105 ni\u017c rasy mleczne. Wo\u0142owina w por\u00f3wnaniu z innymi rodzajami mi\u0119sa, np. wieprzowin\u0105, zawiera mniej t\u0142uszczu, ma wysok\u0105 warto\u015b\u0107 od\u017cywcz\u0105 i charakteryzuje si\u0119 dobrymi walorami smakowymi, zawiera substancje bioaktywne, kt\u00f3re stymuluj\u0105 prawid\u0142owy przebieg proces\u00f3w metabolicznych,\u00a0a jego sk\u0142adniki wyst\u0119puj\u0105 w proporcji optymalnej fizjologicznie. Powinno by\u0107 mi\u0119sem kulinarnym, nieprzeznaczonym do przetw\u00f3rstwa.<\/p>\n\n\n\n Co je byd\u0142o mi\u0119sne?<\/p>\n\n\n\n Typowy podzia\u0142 na \u017cywienie zimowe i letnie, to skarmianie r\u00f3\u017cnych pasz dost\u0119pnych sezonowo \u2013 zielonki, buraki, kiszonki i inne. Najd\u0142u\u017csze jest \u017cywienie zimowe \u2012 trwa ok. 7 miesi\u0119cy (210 dni) i obejmuje okres od po\u0142owy pa\u017adziernika, ca\u0142\u0105 zim\u0119 i cz\u0119\u015b\u0107 wiosny \u2013 do maja. U byd\u0142a mi\u0119snego apetyt ro\u015bnie p\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105, poniewa\u017c zwierz\u0119ta przygotowuj\u0105 si\u0119 do zimy gromadz\u0105c rezerwy energetyczne i pokarmowe. Zmienia si\u0119 u nich okrywa w\u0142osowa na zimow\u0105, chroni\u0105c\u0105 przed opadami atmosferycznymi, wiatrem i zimnem. Je\u017celi po okresie \u017cywienia pastwiskowego byd\u0142o ma dobr\u0105 kondycj\u0119, zim\u0105 mo\u017ce otrzymywa\u0107 jedynie pasze obj\u0119to\u015bciowe.<\/p>\n\n\n\n Zwierz\u0119ta ras charolaise i blonde d\u2019Aquitaine p\u00f3\u017ano dojrzewaj\u0105 i nadaj\u0105 si\u0119 do intensywnego (alkierzowego) opasu do wysokiej masy cia\u0142a, gdy\u017c t\u0142uszcz odk\u0142ada si\u0119 u nich p\u00f3\u017aniej, ni\u017c u zwierz\u0105t ras wcze\u015bnie dojrzewaj\u0105cych. Zwierz\u0119ta ras aberdeen angus i hereford maj\u0105 mniejszy kaliber i dojrzewaj\u0105 wcze\u015bniej, przez co wcze\u015bniej odk\u0142adaj\u0105 t\u0142uszcz. Nadaj\u0105 si\u0119 wi\u0119c do opasu p\u00f3\u0142intensywnego (z jednym sezonem pastwiskowym) i ekstensywnego (z dwoma sezonami pastwiskowymi).<\/p>\n\n\n\n W \u017cywieniu byd\u0142a rosn\u0105cego i opasanego najwa\u017cniejszy jest maksymalny udzia\u0142 w dawkach pokarmowych pasz obj\u0119to\u015bciowych bardzo dobrej jako\u015bci, kt\u00f3re s\u0105 skarmiane do woli, a pasze tre\u015bciwe powinny by\u0107 stosowane w jak najmniejszej ilo\u015bci. Im wy\u017csza jest jako\u015b\u0107 pasz obj\u0119to\u015bciowych, tym mniejsze jest spo\u017cycie pasz tre\u015bciwych. Udzia\u0142 pasz obj\u0119to\u015bciowych do tre\u015bciwych powinien wynosi\u0107 65:35. Dawki pokarmowe nale\u017cy zmienia\u0107 co 50\u201260 kg masy cia\u0142a.\u00a0W dawce pokarmowej opasanego byd\u0142a jedynie maksymalnie 28% cukru i skrobi mo\u017ce ulega\u0107 degradacji \u017cwaczowej. Je\u017celi jest ich wi\u0119cej, \u015brut\u0119 pszenn\u0105 i j\u0119czmienn\u0105 nale\u017cy zast\u0105pi\u0107 \u015brut\u0105 kukurydzian\u0105 lub suchymi wys\u0142odkami buraczanymi. W niekt\u00f3rych gospodarstwach intensywnie opasaj\u0105cych byd\u0142o, zwierz\u0119ta s\u0105 \u017cywione dawkami wymieszanymi ca\u0142kowicie (ang. TMR \u2013 Total Mixed Ration). Mieszanina powinna zawiera\u0107 pasze o podobnym tempie rozk\u0142adu bia\u0142ka i w\u0119glowodan\u00f3w w \u017cwaczu.<\/p>\n\n\n\n W okresie letnim byd\u0142o mi\u0119sne powinno spo\u017cywa\u0107 jak najwi\u0119cej zielonek \u2013 skarmianych w oborze lub na pastwisku (Fot. Pixabay.com\/pl)<\/p>\n\n\n\n Technika skarmiania pasz<\/p>\n\n\n\n Na prawid\u0142owo\u015b\u0107 prowadzenia opasu, zw\u0142aszcza w systemie alkierzowym, ma wp\u0142yw technika skarmiania pasz. Powinny one by\u0107 podawane 2 razy dziennie, a ich ilo\u015b\u0107 nale\u017cy kontrolowa\u0107. Na godzin\u0119 przed kolejnym podaniem paszy na stole paszowym mo\u017ce pozosta\u0107 najwy\u017cej ok. 1% resztek z poprzedniego odpasu, przede wszystkim cz\u0119\u015bci kaczan\u00f3w i \u0142odyg kukurydzy, zdrewnia\u0142e elementy siana i s\u0142omy. Je\u017celi jest ich wi\u0119cej, ilo\u015b\u0107 pasz w kolejnym odpasie nale\u017cy zmniejszy\u0107 do ok. 95% i j\u0105 utrzymywa\u0107 do momentu, a\u017c pasza b\u0119dzie ca\u0142kowicie wyjadana. Je\u017celi po ustaleniu dawki pokarmowej pasza jest wyjadana ca\u0142kowicie, oznacza to, \u017ce jest jej za ma\u0142o. Dawk\u0119 nale\u017cy w\u00f3wczas zwi\u0119kszy\u0107 o 5% i obserwowa\u0107 jej wyjadanie podczas kolejnych odpas\u00f3w. Wszelkie zmiany dotycz\u0105ce ilo\u015bci pasz musz\u0105 dotyczy\u0107 ca\u0142ej dawki, a nie pojedynczych jej komponent\u00f3w. Na przyk\u0142ad b\u0142\u0119dem jest ograniczenie ilo\u015bci kiszonki z kukurydzy, a pozostawianie ilo\u015bci paszy tre\u015bciwej na jednakowym poziomie. Takie post\u0119powanie sprawia, \u017ce ro\u015bnie ilo\u015b\u0107 zjadanej paszy tre\u015bciwej, a maleje obj\u0119to\u015bciowej, co zmienia warto\u015b\u0107 pokarmow\u0105 dawki oraz prowadzi do kwasicy.<\/p>\n\n\n\n Pasze powinny by\u0107 dost\u0119pne przez ca\u0142\u0105 dob\u0119, gdy\u017c zwierz\u0119ta jedz\u0105 wielokrotnie. Na ka\u017cdy odpas nale\u017cy podawa\u0107 \u015bwie\u017c\u0105 pasz\u0119 \u2013 nie uzupe\u0142nia\u0107 pozostawionych resztek. Pasz\u0119 nale\u017cy podgarnia\u0107, mo\u017cna posypywa\u0107 pasze obj\u0119to\u015bciowe pasz\u0105 tre\u015bciw\u0105, co zach\u0119ca zwierz\u0119ta do jedzenia. Zaniechanie ww. dzia\u0142a\u0144 mo\u017ce zmniejszy\u0107 pobieranie pasz, co odbija si\u0119 ujemnie na przyrostach.<\/p>\n\n\n\n Na drodze \u017cywieniowej mo\u017cna modyfikowa\u0107 w\u0142a\u015bciwo\u015bci funkcjonalne wo\u0142owiny. Odpowiedni dob\u00f3r pasz i sk\u0142ad dawek pokarmowych, a zw\u0142aszcza skarmiana pasza obj\u0119to\u015bciowa i dodatek t\u0142uszczu ro\u015blinnego w ko\u0144cowym etapie opasania, maj\u0105 zasadniczy wp\u0142yw na walory kulinarne mi\u0119sa wo\u0142owego.<\/p>\n\n\n\n \u017bywienie zimowe<\/p>\n\n\n\n W tym okresie podstawowymi paszami w \u017cywieniu byd\u0142a mi\u0119snego s\u0105 kiszonki z kukurydzy, sianokiszonki zawieraj\u0105ce 40\u201260% suchej masy (SM), kiszonki z traw i ro\u015blin motylkowatych przewi\u0119dni\u0119tych zawieraj\u0105ce 30\u201235% SM, kiszonki z GPS (niem. Ganzpflanzensilage, pol. kiszonka\u00a0z ca\u0142ych ro\u015blin) j\u0119czmienia, pszenicy, owsa, mieszanek zb\u00f3\u017c ze str\u0105czkowymi, np. z peluszk\u0105, zawieraj\u0105ce 40% SM, wilgotne produkty uboczne pochodz\u0105ce z przetw\u00f3rstwa rolno-spo\u017cywczego (np. wywar gorzelniany, m\u0142\u00f3to browarniane), siano, s\u0142oma, pasze tre\u015bciwe (np. \u015bruta j\u0119czmienna), suche produkty uboczne pochodz\u0105ce z przetw\u00f3rstwa rolno-spo\u017cywczego (np. \u015bruta poekstrakcyjna rzepakowa, sojowa). Pasze te mog\u0105 by\u0107 skarmiane tradycyjnie lub w postaci mieszanki TMR.<\/p>\n\n\n\n Rasy, takie jak szkockie byd\u0142o g\u00f3rskie, galloway, aberdeen angus i hereford s\u0105 wytrzyma\u0142e i do\u015b\u0107 \u0142atwo znosz\u0105 ci\u0119\u017ckie zimy, przebywaj\u0105c na pastwisku. Natomiast rasy delikatniejsze \u2013 limousine, charolaise i blond d\u2019Aquitaine wymagaj\u0105 lepszych schronie\u0144.<\/p>\n\n\n\n \u017bywienie letnie<\/p>\n\n\n\n W tym okresie byd\u0142o mi\u0119sne powinno spo\u017cywa\u0107 jak najwi\u0119cej zielonek \u2013 skarmianych w oborze lub na pastwisku. Dla byd\u0142a ru\u0144 osi\u0105ga dojrza\u0142o\u015b\u0107 pastwiskow\u0105 przy wysoko\u015bci 17\u201225 cm, chocia\u017c w niekt\u00f3rych zaleceniach podaje si\u0119, \u017ce wypas nale\u017cy rozpoczyna\u0107, gdy trawy osi\u0105gn\u0105 wysoko\u015b\u0107 minimum 15 cm.<\/p>\n\n\n\n Ru\u0144 pastwiskowa powinna by\u0107 zr\u00f3\u017cnicowana, ale bogata w trawy o du\u017cej warto\u015bci paszowej, takie jak: wyczyniec \u0142\u0105kowy, wiechlina b\u0142otna i zwyczajna, mietlica bia\u0142awa. Na terenach mokrych i okresowo zbyt wilgotnych zaleca si\u0119: mozg\u0119 trzcinowat\u0105, wyczyniec \u0142\u0105kowy, kostrzew\u0119 trzcinow\u0105, mietlic\u0119 bia\u0142aw\u0105, wiechlin\u0119 b\u0142otn\u0105 oraz ro\u015bliny motylkowate (komonic\u0119 b\u0142otn\u0105 i koniczyn\u0119 bia\u0142or\u00f3\u017cow\u0105), a na terenach o du\u017cych wahaniach wilgotno\u015bci: kostrzew\u0119 \u0142\u0105kow\u0105, tymotk\u0119 \u0142\u0105kow\u0105, kupk\u00f3wk\u0119 pospolit\u0105, wiechlin\u0119 \u0142\u0105kow\u0105, koniczyn\u0119 bia\u0142or\u00f3\u017cow\u0105 i komonic\u0119 zwyczajn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Byd\u0142o najch\u0119tniej zjada stok\u0142os\u0119 bezostn\u0105, kostrzew\u0119 \u0142\u0105kow\u0105, kostrzew\u0119 czerwon\u0105, \u017cycic\u0119 trwa\u0142\u0105, koniczyn\u0119 \u0142\u0105kow\u0105, niech\u0119tnie pobiera kostrzew\u0119 owcz\u0105 i kostrzew\u0119 trzcinow\u0105. Rasy charolaise, limousine i piemontese wymagaj\u0105 \u017cywienia intensywniejszego, a wi\u0119c pastwisk bogatszych ni\u017c rasy hereford, salers i aberdeen angus, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 wypasane na pastwiskach ekstensywnie u\u017cytkowanych.<\/p>\n\n\n\n Niezb\u0119dnym komponentem letnich dawek pokarmowych s\u0105 pasze w\u0142\u00f3kniste \u2013 siano, s\u0142oma oraz kiszonka z kukurydzy, susz buraczany lub suszone wys\u0142odki buraczane. Ru\u0144 pastwiskowa oraz kiszonka (sianokiszonka) zawieraj\u0105 du\u017co wielonienasyconych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych (WNKT) o korzystniejszych proporcjach ni\u017c w paszach tre\u015bciwych. Skarmianie ich zwi\u0119ksza w t\u0142uszczu mi\u0119sa koncentracj\u0119 odpowiednich dla cz\u0142owieka nienasyconych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych (NNKT). \u017bywienie pastwiskowe zwi\u0119ksza w osoczu krwi st\u0119\u017cenie beta-karotenu (prowitaminy A), z kt\u00f3rej powstaje witamina A. Jednak w p\u0142odach jej zawarto\u015b\u0107 nie zwi\u0119ksza si\u0119, z czego wynika konieczno\u015b\u0107 suplementowania ni\u0105 kr\u00f3w cielnych. Du\u017ca ilo\u015b\u0107 beta-karotenu w zielonce sprawia, \u017ce t\u0142uszcz opas\u00f3w pastwiskowanych lub \u017cywionych zielonk\u0105 alkierzowo b\u0119dzie mia\u0142 \u017c\u00f3\u0142te zabarwienie. Pozwala to odr\u00f3\u017cni\u0107 mi\u0119so zwierz\u0105t \u017cywionych zielonkami od pochodz\u0105cego od tych, kt\u00f3rym ich nie podawano. Zielonki dostarczaj\u0105 te\u017c du\u017co witaminy E.<\/p>\n\n\n\n Pastwisko jest dobr\u0105 pasz\u0105 dla ja\u0142\u00f3wek i kr\u00f3w mamek z ciel\u0119tami. Prawid\u0142owe \u017cywienie powinno umo\u017cliwi\u0107 uzyskanie dobowych przyrost\u00f3w ciel\u0105t powy\u017cej 1 000 g.<\/p>\n\n\n\n Byd\u0142o pas\u0105c si\u0119 na pastwisku unika ro\u015blin truj\u0105cych, ale mo\u017ce jednak zatru\u0107 si\u0119 nimi lub zawartymi w zielonkach azotanami. Nale\u017cy niszczy\u0107 skupiska ro\u015blin truj\u0105cych, aby zapobiec rozsiewaniu si\u0119 ich nasion. Natomiast nadmiar azotan\u00f3w wynika z nadmiernego nawo\u017cenia azotowego. Pobrane w zielonce azotany rozk\u0142adaj\u0105 si\u0119 szybko do azotyn\u00f3w, a dalej do amoniaku. Pierwszy etap reakcji przebiega bardzo szybko, natomiast drugi \u2013 bardzo wolno. Azotyny trafiaj\u0105 wi\u0119c do krwi i \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z hemoglobin\u0105, przez co traci ona swoje w\u0142a\u015bciwo\u015bci \u2013 nie przenosi tlenu.<\/p>\n\n\n\n M\u0142oda ru\u0144 pastwiskowa zawieraj\u0105ca du\u017co wody i bia\u0142ka og\u00f3lnego oraz potasu, jest uboga w magnez. Brak tego pierwiastka powoduje wyst\u0105pienie t\u0119\u017cyczki pastwiskowej (skurcze i dr\u017cenie mi\u0119\u015bni).<\/p>\n\n\n\n Wykorzystanie runi na prawid\u0142owo u\u017cytkowanym pastwisku o g\u0119stym i jednorodnym poro\u015bcie si\u0119ga 80\u201285%. Na pastwiskach nieprawid\u0142owo u\u017cytkowanych i zaniedbanych wynosi zaledwie 20\u201230%.<\/p>\n\n\n\n \u017bywienie kr\u00f3w mamek<\/p>\n\n\n\n Powinno zapewni\u0107 wydajno\u015b\u0107 na poziomie 10 l mleka dziennie, wi\u0119c dawka musi zawiera\u0107 65 MJ NEL (energii netto laktacji) i oko\u0142o 900 g bia\u0142ka og\u00f3lnego. Zim\u0105 mo\u017cna skarmia\u0107 sianokiszonki lub kiszonki (15\u201235 kg\/dzie\u0144\/sztuk\u0119), s\u0142om\u0119 (3\u20125 kg\/dzie\u0144\/sztuk\u0119) oraz siano (1\u20122 kg\/dzie\u0144\/sztuk\u0119). Ewentualny niedob\u00f3r pokarmowy mo\u017cna pokry\u0107 1\u20122 kg paszy tre\u015bciwej, ale ka\u017cdy jej kilogram podawany dziennie powy\u017cej 1,5 kg, zmniejsza pobranie SM pasz obj\u0119to\u015bciowych od oko\u0142o 0,3 do 0,5 kg (zjawisko wypierania).<\/p>\n\n\n\n Jednym z podstawowych objaw\u00f3w niedoboru energii w dawce pokarmowej s\u0105 trudno\u015bci w zacielaniu \u2012 wyd\u0142u\u017canie si\u0119 okresu mi\u0119dzywycieleniowego ponad 12 miesi\u0119cy. Wska\u017anik zaciele\u0144 po pierwszym kryciu obni\u017ca utrata masy cia\u0142a na poziomie 45\u201260 kg. Dopuszczalny spadek ci\u0119\u017caru kr\u00f3w mamek w ci\u0105gu roku wynosi 20%. W ostatnich 3\u20124 tygodniach przed wycieleniem, krowy powinny zwi\u0119kszy\u0107 sw\u0105 mas\u0119 cia\u0142a o oko\u0142o 45\u201250 kg. Pozwoli im to na utrzymanie mniej wi\u0119cej r\u00f3wnego ci\u0119\u017caru przed i po wycieleniu. Nadmiar sk\u0142adnik\u00f3w pokarmowych zostanie wykorzystany na rozw\u00f3j p\u0142odu. Zwierz\u0119ta musz\u0105 mie\u0107 sta\u0142y dost\u0119p do wody i lizawek oraz nale\u017cy im podawa\u0107 mieszanki uzupe\u0142niaj\u0105ce mineralno-witaminowe.<\/p>\n\n\n\n Jednym z podstawowych objaw\u00f3w niedoboru energii w dawce pokarmowej s\u0105 trudno\u015bci w zacielaniu (Fot. Pixabay.com\/pl)<\/p>\n\n\n\n \u017bywienie ciel\u0105t<\/p>\n\n\n\n Ciel\u0119ta hodowlane powinny by\u0107 \u017cywione tak, aby spe\u0142nia\u0142y wymagania parametr\u00f3w branych pod uwag\u0119 podczas oceny osobniczej danej rasy.<\/p>\n\n\n\n Jednym z kierunk\u00f3w produkcji mo\u017ce by\u0107 opas ciel\u0105t: na \u201ebia\u0142e mi\u0119so\u201d, tradycyjny do masy cia\u0142a powy\u017cej 80 kg oraz do uzyskania masy cia\u0142a powy\u017cej 100 kg.<\/p>\n\n\n\n Opas na \u201ebia\u0142e mi\u0119so\u201d polega na \u017cywieniu ciel\u0105t wy\u0142\u0105cznie mlekiem lub preparatem mlekozast\u0119pczym. Uzyskane mi\u0119so ma barw\u0119 jasnor\u00f3\u017cow\u0105, jest bardzo delikatne i zawiera niewiele t\u0142uszczu. Barw\u0119 zawdzi\u0119cza niewielkiej ilo\u015bci \u017celaza w mleku, przez co zmniejszone jest tworzenie si\u0119 mioglobiny bia\u0142ka mi\u0119\u015bni. Opas trwa 20\u201227 tygodni, a wydajno\u015b\u0107 rze\u017ana wynosi 55\u201260%, przy przyrostach dobowych rz\u0119du 1 000\u20121 300 g.<\/p>\n\n\n\n Na 1 kg przyrostu zu\u017cywa si\u0119 10 l mleka lub 10 l p\u00f3j\u0142a zawieraj\u0105cego 1 kg preparatu mlekozast\u0119pczego. Jednak Dyrektywa Rady 2008\/119\/WE wprowadzi\u0142a minimalne normy ochrony ciel\u0105t i zgodnie z ni\u0105 w ich dawce musi rosn\u0105\u0107 zawarto\u015b\u0107 w\u0142\u00f3kna surowego z 50 g w wieku 8 tygodni do 250 g dziennie w wieku 20 tygodni, a ilo\u015b\u0107 \u017celaza powinna by\u0107 na takim poziomie, aby st\u0119\u017cenie hemoglobiny we krwi wynosi\u0142o minimum 4,5 milimola\/litr. Tych wymog\u00f3w nie mo\u017cna dotrzyma\u0107 w opasie na \u201ebia\u0142e mi\u0119so\u201d, dlatego hodowcy produkuj\u0105 ciel\u0119cin\u0119 r\u00f3\u017cow\u0105 o walorach dietetycznych podobnych do ciel\u0119ciny bia\u0142ej. Takie ciel\u0119ta s\u0105 odpajane niewielk\u0105 ilo\u015bci\u0105 mleka lub preparatu mlekozast\u0119pczego i karmione pasz\u0105 tre\u015bciw\u0105 oraz kiszonk\u0105 z kukurydzy.<\/p>\n\n\n\n W obu pozosta\u0142ych rodzajach opas\u00f3w, ciel\u0119ta \u017cywione s\u0105 zgodnie z zasadami ich \u017cywienia, gdzie podstaw\u0105 w zimie mog\u0105 by\u0107 kiszonki i siano oraz pasza tre\u015bciwa.<\/p>\n\n\n\n Ja\u0142\u00f3wki reprodukcyjne i pierwiastki<\/p>\n\n\n\n Po odsadzeniu od matek, ja\u0142\u00f3wki reprodukcyjne s\u0105 \u017cywione \u201ezimowo\u201d. Masa ich cia\u0142a powinna w\u00f3wczas stanowi\u0107 40% masy cia\u0142a doros\u0142ej krowy danej rasy, a przyrosty dzienne powinny wynosi\u0107 500\u2012700 g, co pozwala im z ko\u0144cem zimy osi\u0105gn\u0105\u0107 mas\u0119 wynosz\u0105c\u0105 50% ci\u0119\u017caru doros\u0142ej krowy. Podstawowe pasze, to: bardzo dobre sianokiszonki, kiszonki, siano i s\u0142oma. Kiszonka z kukurydzy dzia\u0142a tucz\u0105co, wi\u0119c jej ilo\u015b\u0107 dzienna powinna by\u0107 ograniczona. Zaleca si\u0119 skarmianie 1\u20122 kg paszy tre\u015bciwej, przy czym ponad rocznym ja\u0142\u00f3wkom mo\u017cna ju\u017c jej nie podawa\u0107. Z bada\u0144 ameryka\u0144skich wynika, \u017ce dokarmianie ciel\u0105t obni\u017ca p\u00f3\u017aniejsz\u0105 efektywno\u015b\u0107, zw\u0142aszcza w przypadku przysz\u0142ych mamek. Pogarsza si\u0119 funkcjonowanie jajnik\u00f3w, obni\u017ca p\u0142odno\u015b\u0107, rodz\u0105 si\u0119 l\u017cejsze ciel\u0119ta, pogarsza si\u0119 rozw\u00f3j gruczo\u0142u mlekowego, co sprawia, \u017ce 210-dniowe ciel\u0119ta s\u0105 l\u017cejsze od swoich r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w urodzonych przez mamki niedokarmiane podczas odchowu.<\/p>\n\n\n\n \u017bywienie mamek pierwiastek musi odpowiada\u0107 ich zapotrzebowaniu pokarmowemu, poniewa\u017c niedob\u00f3r dzia\u0142a niekorzystnie na ich organizm, przede wszystkim hamuj\u0105c rozw\u00f3j uk\u0142adu szkieletowego i mi\u0119\u015bniowego, co jest przyczyn\u0105 ich brakowania i pogorszenia efekt\u00f3w ekonomicznych chowu byd\u0142a mi\u0119snego.<\/p>\n\n\n\n Raz\u00f3wki, kt\u00f3rych kondycja powinna poprawi\u0107 si\u0119 przed sprzeda\u017c\u0105, nale\u017cy zasuszy\u0107 i opasa\u0107. Ma to na celu popraw\u0119 ich umi\u0119\u015bnienia i klasy rze\u017anej. Mo\u017cna je \u017cywi\u0107 kiszonk\u0105 z kukurydzy (w dojrza\u0142o\u015bci woskowej ziarna, gdy\u017c wtedy w ca\u0142ej ro\u015blinie jest oko\u0142o 33\u201235% SM), sianokiszonk\u0105, pasz\u0105 tre\u015bciw\u0105 (2\u20124 kg), a tak\u017ce tanimi ubocznymi produktami pochodz\u0105cymi z przemys\u0142u rolno-spo\u017cywczego, takimi jak wys\u0142odki buraczane, wywar gorzelniany, m\u0142\u00f3to browarniane.<\/p>\n\n\n\n Obowi\u0105zkowo nale\u017cy podawa\u0107 pasze uzupe\u0142niaj\u0105ce mineralno-witaminowe.<\/p>\n\n\n\n Dokarmianie<\/p>\n\n\n\n Krowy mamki po wyj\u015bciu na pastwisko nie musz\u0105 by\u0107 dokarmiane. Pasze tre\u015bciwe mo\u017cna stosowa\u0107 do dokarmiania kr\u00f3w cielnych, odchowywanych ja\u0142\u00f3wek (z ograniczeniami opisanymi wcze\u015bniej) i buhajk\u00f3w. Dokarmiania wymagaj\u0105 tak\u017ce rasy szybko rosn\u0105ce, np. charolaise.<\/p>\n\n\n\n Byd\u0142o mi\u0119sne mo\u017ce by\u0107 dokarmiane sianem lub s\u0142om\u0105, najlepiej z j\u0119czmienia jarego. Pasze te zawieraj\u0105 sporo w\u0142\u00f3kna kwa\u015bno-detergentowego (ang. NDF, Neutral Detergent Fibre), a zw\u0142aszcza NDF fizycznie efektywnego (ang. peNDF, pol. feNDF), kt\u00f3re stymuluje funkcjonowanie \u017cwacza. W suchej masie siana jest prawie 54% feNDF, a w s\u0142omie \u2013 73%.<\/p>\n\n\n\n Siano w \u017cywieniu byd\u0142a mi\u0119snego mo\u017ce by\u0107 jedyn\u0105 pasz\u0105 obj\u0119to\u015bciow\u0105. Pod wzgl\u0119dem zawarto\u015bci bia\u0142ka najubo\u017csza jest s\u0142oma \u017cytnia i pszenna (0,4% w SM), nieco bogatsze s\u0105 s\u0142omy j\u0119czmienna i owsiana \u2013 0,9\u20121,0%. S\u0142oma pszenna, \u017cytnia i j\u0119czmienna dzia\u0142aj\u0105 zatwardzaj\u0105co, a s\u0142oma owsiana \u2013 rozwalniaj\u0105co, dlatego nie nale\u017cy jej skarmia\u0107 podczas wypasu wiosennego. W\u00f3wczas nale\u017cy podawa\u0107 s\u0142om\u0119 j\u0119czmienn\u0105. Strawno\u015b\u0107 s\u0142omy nie jest du\u017ca. Jej sk\u0142adniki pokarmowe, ze wzgl\u0119du na zdrewnienie s\u0105 trawione na poziomie 40\u201250%.<\/p>\n\n\n\n Z konieczno\u015bci\u0105 dokarmiania byd\u0142a mi\u0119snego nale\u017cy liczy\u0107 si\u0119 wraz ze zmniejszaj\u0105c\u0105 si\u0119 wydajno\u015bci\u0105 pastwiska, kt\u00f3re nie pokrywa potrzeb pokarmowych. Mo\u017cna skarmia\u0107 dobr\u0105 zielonk\u0119 lub kiszonk\u0119 z upraw polowych i podawa\u0107 dziennie 2\u20123 kg \u015bruty zbo\u017cowej na sztuk\u0119. Podstawowym ziarnem zb\u00f3\u017c w mieszankach tre\u015bciwych dla opasanego byd\u0142a mi\u0119snego jest j\u0119czmie\u0144. Mo\u017ce by\u0107 te\u017c stosowane ziarno pszenicy, pszen\u017cyta, \u017cyta, owsa i kukurydzy oraz produkty uboczne pochodz\u0105ce z przemys\u0142u rolno-spo\u017cywczego \u2013 suche wys\u0142odki buraczane, otr\u0119by. Zamiast \u015bruty zbo\u017cowej mo\u017cna skarmia\u0107 rozdrobnione buraki pastewne, a nawet ziemniaki.<\/p>\n\n\n\n Jako uzupe\u0142nienie niedoboru bia\u0142ka mog\u0105 by\u0107 skarmiane \u015bruty \u2013 bobikowa, \u0142ubinowa lub grochowa oraz makuchy z nasion ro\u015blin oleistych. U buhajk\u00f3w opasanych na pastwisku mniejsza masa cia\u0142a ni\u017c po\u017c\u0105dana sprawia, \u017ce w okresie zimowym musz\u0105 one otrzymywa\u0107 kiszonk\u0119 z traw podwi\u0119dni\u0119tych, zawieraj\u0105c\u0105 szybko rozk\u0142adalne w \u017cwaczu bia\u0142ko oraz pasz\u0119 tre\u015bciw\u0105. Mo\u017cna te\u017c podawa\u0107 kiszonk\u0119 GPS z j\u0119czmienia, pszenicy i owsa lub z mieszanek zbo\u017cowo-motylkowatych, zbo\u017cowo-str\u0105czkowych czy zbo\u017cowo-motylkowato-trawiastych. Kiszonki takie powinny zawiera\u0107 35\u201240% SM.<\/p>\n\n\n\n \u017bywienie w okresie przej\u015bciowym<\/p>\n\n\n\n \u017bwacz odgrywa istotn\u0105 rol\u0119 w trawieniu pasz u byd\u0142a. Nie zachodzi w nim enzymatyczny rozk\u0142ad sk\u0142adnik\u00f3w pokarmowych, bo nie s\u0105 tu wydzielane \u017cadne enzymy endogenne (w\u0142asne), lecz dochodzi do rozk\u0142adu mikrobiologicznego. Dzi\u0119ki bytuj\u0105cym w nim bakteriom, pierwotniakom i grzybom nast\u0119puje rozk\u0142ad bia\u0142ka og\u00f3lnego i w\u0142\u00f3kna surowego. W \u017cwaczu rozk\u0142adane jest 86% bia\u0142ka og\u00f3lnego, 100% prostych w\u0119glowodan\u00f3w, 58% w\u0142\u00f3kna surowego i 85% suchej masy.<\/p>\n\n\n\n Podstawowym warunkiem niezak\u0142\u00f3conego dzia\u0142ania mikroorganizm\u00f3w jest niezmienno\u015b\u0107 sk\u0142adu dawki pokarmowej. Pasze nale\u017cy wprowadza\u0107 stopniowo. Na przyk\u0142ad ju\u017c 2 kg SM nowej paszy (lub 15% SM) powinno wprowadza\u0107 si\u0119 przynajmniej tydzie\u0144. Dwutygodniowego okresu adaptacyjnego wymaga zmiana ca\u0142ej dawki. Jednak taki czas wyst\u0119puje zwykle dwa razy w roku \u2013 podczas zmiany \u017cywienia z zimowego na letnie oraz z letniego na zimowe (okresy przej\u015bciowe).<\/p>\n\n\n\n Przed rozpocz\u0119ciem wypasu, skarmianie zielonki nale\u017cy zapocz\u0105tkowa\u0107 jeszcze w oborze. M\u0142oda zielonka zawiera nadmiar wody i bia\u0142ka og\u00f3lnego, a niedob\u00f3r w\u0142\u00f3kna surowego i energii. Taki sk\u0142ad sprawia, \u017ce nale\u017cy skarmia\u0107 pasze w\u0142\u00f3kniste (s\u0142om\u0119, siano), a tak\u017ce bogate w energi\u0119 (np. suche wys\u0142odki buraczane). Ponadto niedob\u00f3r magnezu wyst\u0119puj\u0105cy zwykle podczas \u017cywienia zimowego mo\u017ce pog\u0142\u0119bi\u0107 si\u0119 z powodu powstawania nierozk\u0142adalnych kompleks\u00f3w bia\u0142kowo-magnezowych, co upo\u015bledza metabolizm (t\u0119\u017cyczka pastwiskowa).<\/p>\n\n\n\n W intensywnym opasie lepsze jest \u017cywienie tymi samymi paszami przez ca\u0142y rok, gdy\u017c nie trzeba w\u00f3wczas stosowa\u0107 \u017cywienia \u201eprzej\u015bciowego\u201d, ani okresu adaptacyjnego. Podstawow\u0105 soczyst\u0105 pasz\u0105 obj\u0119to\u015bciow\u0105 jest kiszonka, z regu\u0142y z kukurydzy zebranej w fazie dojrza\u0142o\u015bci woskowej. Kiszonka z traw przewi\u0119dni\u0119tych bywa niekiedy mniej ch\u0119tnie pobierana przez opasy. Ponadto je\u017celi jest ona \u015bredniej jako\u015bci, to dawki pokarmowe musz\u0105 zawiera\u0107 wi\u0119ksze ilo\u015bci \u015brut zbo\u017cowych, ni\u017c dawki w kt\u00f3rych podstaw\u0105 jest kiszonka z kukurydzy.<\/p>\n\n\n\n ***<\/p>\n\n\n\n \u017bywienie byd\u0142a mi\u0119snego nie jest skomplikowane. Podstawow\u0105 zasad\u0105 jest pokrycie potrzeb pokarmowych zgodnie z normami dla okre\u015blonej grupy technologicznej oraz zapewnienie prawid\u0142owego dobrostanu (\u015bci\u00f3\u0142ki, wybiegu, powierzchni bytowej, dost\u0119pu do paszy i wody, schronienia przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi).<\/p>\n\n\n\n dr hab. Piotr Dorszewski, KPODR<\/p>\n\n\n\n Opracowano na podstawie:<\/p>\n\n\n\n \u2012 Bilik K., Strzetelski J., 2014. \u017bywienie byd\u0142a mi\u0119snego w warunkach chowu ekologicznego z uwzgl\u0119dnieniem bada\u0144 Instytutu Zootechniki PIB. Wiadomo\u015bci zootechniczne LII(3), 23\u201244.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Celem opasania byd\u0142a jest uzyskanie wo\u0142owiny kulinarnej najlepszej jako\u015bci. Walory smakowe i od\u017cywcze mi\u0119sa wo\u0142owego zale\u017c\u0105 przede wszystkim od rasy<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5871,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"no_sidebar_full_width","colormag_page_sidebar_layout":"no_sidebar","footnotes":""},"categories":[23,34],"tags":[],"class_list":["post-5867","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bydlo-miesne","category-wazne"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5867","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5867"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5867\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5872,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5867\/revisions\/5872"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5871"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5867"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5867"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5867"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}} |
![\"\"](\"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image-16.jpeg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image-17.jpeg\")
<\/figure>\n\n\n\n