{"id":5062,"date":"2023-10-27T13:42:41","date_gmt":"2023-10-27T11:42:41","guid":{"rendered":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/?p=5062"},"modified":"2023-10-27T13:47:12","modified_gmt":"2023-10-27T11:47:12","slug":"hodowla-koz-w-polsce-czy-moze-przyniesc-zysk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/2023\/10\/27\/hodowla-koz-w-polsce-czy-moze-przyniesc-zysk\/","title":{"rendered":"Hodowla k\u00f3z w Polsce, czy mo\u017ce przynie\u015b\u0107 zysk?"},"content":{"rendered":"\n<p>Globalna populacja k\u00f3z nadal ro\u015bnie i wynosi obecnie ponad miliard. Ro\u015bnie r\u00f3wnie\u017c liczba k\u00f3z hodowanych g\u0142\u00f3wnie w celu produkcji mleka, ze wzgl\u0119du na rosn\u0105cy popyt na mleko kozie i jego przetwory. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u015bwiatowej produkcji k\u00f3z mlecznych znajduje si\u0119 w Azji. Najbardziej rozbudowany rynek mleka koziego wyst\u0119puje w Europie, zw\u0142aszcza we Francji. Sektor europejski specjalizuje si\u0119 w produkcji mleka oraz serowarstwie, a tak\u017ce wspieraniu tradycyjnej produkcji w gospodarstwie.<\/p>\n\n\n\n<p>W Polsce hodowla k\u00f3z mlecznych wyst\u0119puje g\u0142\u00f3wnie w niewielkich gospodarstwach ekologicznych i agroturystycznych oraz ma\u0142ych gospodarstwach rodzinnych, kt\u00f3re sprzedaj\u0105 swoje wyroby na&nbsp;lokalnym rynku. Na terenie naszego kraju wyst\u0119puje tylko par\u0119 du\u017cych stad k\u00f3z mlecznych, w &nbsp;kt\u00f3rych mleko kozie produkowane jest na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 i sprzedawane do wyspecjalizowanych mleczarni w celu dalszego przetw\u00f3rstwa. Niemniej jednak producenci s\u0105 nadal podatni na wahania rynkowe. Nowe rynki produkcji koziego mleka rozwijaj\u0105 si\u0119 w krajach bez d\u0142ugiej tradycji, takich jak Chiny, Stany Zjednoczone i Nowa Zelandia, ze wzgl\u0119du na rosn\u0105c\u0105 konsumpcj\u0119, popyt, wysokie ceny skupu i zmiany klimatyczne. Niezale\u017cnie od kraju, sektor k\u00f3z mlecznych rozwija si\u0119, gdy producenci maj\u0105 dost\u0119p do rynk\u00f3w zbytu, narz\u0119dzia i umiej\u0119tno\u015bci niezb\u0119dne do odpowiedniego chowu i hodowli zwierz\u0105t.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"787\" height=\"525\" src=\"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/vv.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5063\" srcset=\"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/vv.jpg 787w, https:\/\/technologia.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/vv-300x200.jpg 300w, https:\/\/technologia.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/vv-768x512.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 787px) 100vw, 787px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><em>Odpowiednio zarz\u0105dzana hodowla k\u00f3z i produkcja r\u00f3\u017cnego rodzaju wyrob\u00f3w mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 op\u0142acalna (Fot. L. Piechocki)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Tradycja hodowli w Polsce i jej aspekt ekonomiczny<\/p>\n\n\n\n<p>Hodowla k\u00f3z w Polsce rozwin\u0119\u0142a si\u0119 w latach 80. XX w., p\u00f3\u017aniej nast\u0105pi\u0142 okres stagnacji, ale w ostatnich latach zainteresowanie w\u0142a\u015bciwo\u015bciami zdrowotnymi mleka koziego spowodowa\u0142o wzrost zapotrzebowania na produkty mleczne z niego wytwarzane. G\u0142\u00f3wnymi konsumentami stali si\u0119 alergicy (osoby z nietolerancj\u0105 laktozy czy innych sk\u0142adnik\u00f3w mleka krowiego), osoby w podesz\u0142ym wieku, oraz dzieci. W kraju zacz\u0119to tak\u017ce docenia\u0107 walory smakowe przetwor\u00f3w z mleka koziego, przede wszystkim ser\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Produkcja mleka koziego i jego przetwor\u00f3w jest w Polsce stref\u0105 niszow\u0105 w por\u00f3wnaniu do&nbsp;mleka krowiego. W 2020 roku pog\u0142owie k\u00f3z w kraju wynios\u0142o oko\u0142o&nbsp;54 091 sztuk. Zwierz\u0119ta te&nbsp;najliczniej utrzymywane by\u0142y w wojew\u00f3dztwie wielkopolskim (9 379 szt.), ma\u0142opolskim (5 927 szt.) oraz podkarpackim (4 598 szt.). Od tych zwierz\u0105t w skali roku pozyskano oko\u0142o 43 mln kg mleka, przy \u015bredniej wydajno\u015bci mlecznej oko\u0142o 800 kg od kozy za rok. Wed\u0142ug danych z ARiMR na dzie\u0144 31.07.2023 r. w Polsce w platformie IRZ zarejestrowano 10&nbsp;219 stad k\u00f3z, w kt\u00f3rych liczba zwierz\u0105t wynios\u0142a 60&nbsp;477 sztuk. Wyst\u0119puje zatem tendencja wzrostu pog\u0142owia w stosunku do lat poprzednich. W przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci gospodarstw zwierz\u0119ta s\u0105 dojone r\u0119cznie z uwagi na rozdrobnienie pog\u0142owia, jedynie gospodarstwa utrzymuj\u0105ce wi\u0119ksze stada u\u017cywaj\u0105 dojarek automatycznych i baniek przeno\u015bnych.<\/p>\n\n\n\n<p>Mleko kozie surowe jest pasteryzowane i wprowadzane do obrotu detalicznego lub przerabiane na sery typu twar\u00f3g b\u0105d\u017a sery kwasowo-podpuszczkowe, serwatkowe i inne. Dystrybucja odbywa si\u0119 na stosunkowo niewielkich obszarach wok\u00f3\u0142 gospodarstw kozich. Coraz cz\u0119\u015bciej producenci i przetw\u00f3rnie buduj\u0105 sw\u00f3j rynek, wykorzystuj\u0105c Internet i poprzez ofert\u0119 na&nbsp;w\u0142asnych stronach internetowych proponuj\u0105 swoje towary i sprzedaj\u0105 je on-line.<\/p>\n\n\n\n<p>Ceny kozich produkt\u00f3w serowarskich wahaj\u0105 si\u0119 w przedziale:<\/p>\n\n\n\n<p>Mleko kozie pasteryzowane 0,5\u20131 l: 7\u201314,50 z\u0142;<\/p>\n\n\n\n<p>Ser typu feta 180\u2013250 g: 17\u201328 z\u0142;<\/p>\n\n\n\n<p>Ser serwatkowy 200 g: 14\u201317 z\u0142;<\/p>\n\n\n\n<p>Ser podpuszczkowy 250 g: 39\u201346,50 z\u0142;<\/p>\n\n\n\n<p>Twaro\u017cek 200\u2013250 g: 14\u201320 z\u0142;<\/p>\n\n\n\n<p>Bundz 200\u2013250 g: 18\u201332 z\u0142.<\/p>\n\n\n\n<p>Ceny s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane ze wzgl\u0119du na gramatur\u0119 oraz rodzaj sprzeda\u017cy (sery sprzedawane bezpo\u015brednio w gospodarstwie s\u0105 ta\u0144sze ni\u017c te sprzedawane poprzez po\u015brednik\u00f3w i inne kana\u0142y zbytu).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"869\" height=\"580\" src=\"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hh.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5064\" srcset=\"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hh.jpg 869w, https:\/\/technologia.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hh-300x200.jpg 300w, https:\/\/technologia.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hh-768x513.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 869px) 100vw, 869px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><em>W przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci gospodarstw zwierz\u0119ta s\u0105 dojone r\u0119cznie z uwagi na rozdrobnienie pog\u0142owia&nbsp; (Fot. L. Piechocki)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Z ekonomicznego punktu widzenia hodowla k\u00f3z i wytwarzanie produkt\u00f3w z ich mleka jest zaj\u0119ciem op\u0142acalnym dla ma\u0142ych gospodarstw rodzinnych, pod warunkiem dobrego rozpoznania rynku lokalnego, jego zapotrzebowania i znalezieniu odpowiednich kana\u0142\u00f3w dystrybucji do danych warunk\u00f3w lokalnych (sprzeda\u017c stacjonarna, handel obwo\u017any, sklep on-line itd.). Koszt wyprodukowania jednego litra mleka koziego jest niewielki, z uwagi na niewielkie zapotrzebowanie tych zwierz\u0105t na pasze tre\u015bciwe. Kozy doskonale toleruj\u0105 pasze obj\u0119to\u015bciowe oraz pastwiska, w zimie kiszonki, okopowe oraz siano. Jedynie w okresie stan\u00f3wki i wykot\u00f3w oraz w laktacji niezb\u0119dny jest dodatek pasz tre\u015bciwych zwi\u0119kszaj\u0105cy warto\u015b\u0107 energetyczn\u0105 i bia\u0142kow\u0105 dawki \u017cywieniowej. Aby uzyska\u0107 1 kg sera koziego potrzebne jest 5\u201312 l \u015bwie\u017cego mleka, w zale\u017cno\u015bci od&nbsp;rodzaju sera, przy czym koszt wyprodukowania 1 l mleka przy wykorzystaniu pasz gospodarskich i pastwisk jest stosunkowo niewielki.<\/p>\n\n\n\n<p>Koszt przyk\u0142adowych pasz wykorzystywanych w \u017cywieniu k\u00f3z*:<\/p>\n\n\n\n<p>Kiszonka kukurydzy w belach oko\u0142o 300 z\u0142\/szt.;<\/p>\n\n\n\n<p>Kiszonka z traw w belach \u2013 oko\u0142o 100 z\u0142\/szt.;<\/p>\n\n\n\n<p>Siano \u2013 oko\u0142o 90 z\u0142\/balot;<\/p>\n\n\n\n<p>Marchew odpadowa \u2013 oko\u0142o 0,20 z\u0142\/kg;<\/p>\n\n\n\n<p>Burak pastewny \u2013 oko\u0142o 0,40 z\u0142\/kg;<\/p>\n\n\n\n<p>Owies \u2013 oko\u0142o 137 z\u0142\/dt;<\/p>\n\n\n\n<p>Otr\u0119by pszenne \u2013 oko\u0142o 125 z\u0142\/dt.<\/p>\n\n\n\n<p>*\u015arednie ceny pasz sprzedawanych na portalach OLX, Allegro oraz ceny dla wojew\u00f3dztwa kujawsko-pomorskiego pozyskane z Kujawsko-Pomorskich Notowa\u0144 Cen Rolniczych<\/p>\n\n\n\n<p>Przyk\u0142adowa dzienna dawka pokarmowa w okresie zimowym dla kozy o \u015bredniej rocznej wydajno\u015bci mlecznej 600 kg, dawka dla II fazy laktacji:<\/p>\n\n\n\n<p>Woda do woli;<\/p>\n\n\n\n<p>Siano \u2013 oko\u0142o 1,5 kg (\u017cywienie do woli);<\/p>\n\n\n\n<p>Kiszonka z kukurydzy \u2013 0,3 kg;<\/p>\n\n\n\n<p>Kiszonka z traw \u2013 0,4 kg;<\/p>\n\n\n\n<p>Marchew odpadowa \u2013 0,5 kg;<\/p>\n\n\n\n<p>Burak pastewny \u2013 0,4 kg;<\/p>\n\n\n\n<p>Otr\u0119by pszenne \u2013 0,2 kg.<\/p>\n\n\n\n<p>Koszt takiej dawki to 3,68 z\u0142 na dzie\u0144 na jedn\u0105 koz\u0119, kt\u00f3ra jest w stanie wytworzy\u0107 tego dnia oko\u0142o 1,2 l mleka.<\/p>\n\n\n\n<p>Przyk\u0142adowa dzienna dawka pokarmowa w okresie letnim dla kozy o \u015bredniej rocznej wydajno\u015bci mlecznej 600 kg, dawka dla I fazy laktacji.<\/p>\n\n\n\n<p>Woda do woli;<\/p>\n\n\n\n<p>Pastwisko \u2013 \u015bwie\u017ca zielonka \u2013 oko\u0142o 2 kg dziennie (\u017cywienie do woli);<\/p>\n\n\n\n<p>Siano \u2013 oko\u0142o 1 kg (\u017cywienie do woli);<\/p>\n\n\n\n<p>Marchew odpadowa \u2013 0,7 kg;<\/p>\n\n\n\n<p>Owies \u2013 0,2 kg;<\/p>\n\n\n\n<p>Otr\u0119by pszenne \u2013 0,2 kg.<\/p>\n\n\n\n<p>Koszt takiej dawki to 5,85 z\u0142 na dzie\u0144 na jedn\u0105 koz\u0119, kt\u00f3ra jest w stanie wytworzy\u0107 tego dnia oko\u0142o 2,5 l mleka.<\/p>\n\n\n\n<p>Dla przyk\u0142adu, aby wytworzy\u0107 1 kg twarogu potrzeba 5\u20136 l mleka, przyjmijmy \u015bredni\u0105 5,5 l na&nbsp;1 kg twarogu. Koszt wytworzenia 1 l mleka w zimie to: 3,07 z\u0142, a latem 2,34 z\u0142, \u015brednio w roku 2,71 z\u0142\/l. Wi\u0119c koszt mleka potrzebnego do wytworzenia 1 kg twarogu to: 16,86 z\u0142 zim\u0105, a 12,87 z\u0142 latem, \u015brednio w roku 14,91 z\u0142\/l. \u015arednia cena sprzeda\u017cy 1 kg twarogu to oko\u0142o 75 z\u0142, po odj\u0119ciu op\u0142at sta\u0142ych, koszt\u00f3w weterynaryjnych, koszt\u00f3w pracy w\u0142asnej, koszt\u00f3w zwi\u0105zanych ze sprzeda\u017c\u0105 produktu (oko\u0142o 20 z\u0142\/kg twarogu), co daje \u015bredni doch\u00f3d rz\u0119du 40 z\u0142\/kg twarogu.<\/p>\n\n\n\n<p>W Polsce nie ma tradycji konsumpcji mi\u0119sa koziego, kt\u00f3re w znacznej mierze jest przeznaczone na samozaopatrzenie lub do wykorzystania w gospodarstwach agroturystycznych. W latach 90. XX w. cz\u0119\u015b\u0107 ko\u017al\u0105t by\u0142a eksportowana wraz z jagni\u0119tami. Produkcja \u017cywca koziego w kraju jest, poza samozaopatrzeniem hodowc\u00f3w, marginalna, a mi\u0119so pozyskiwane od kozio\u0142k\u00f3w lub wybrakowanych k\u00f3zek cz\u0119sto jest traktowane jako \u201eodpad\u201d przy produkcji mleka.<\/p>\n\n\n\n<p>Kierunek hodowli i rasy najcz\u0119\u015bciej utrzymywane w Polsce<\/p>\n\n\n\n<p>Kozy w chowie i hodowli wykorzystywane s\u0105 wielokierunkowo. W Europie, a tym samym i&nbsp;w&nbsp; Polsce, dominuje kierunek mleczny, cho\u0107 istniej\u0105 tak\u017ce hodowle nastawione na produkcj\u0119 mi\u0119sa ko\u017al\u0119cego oraz&nbsp;koziego. Podstawowymi rasami reprezentuj\u0105cymi ten kierunek u\u017cytkowo\u015bci s\u0105 kozy ras saane\u0144skiej i alpejskiej, wyst\u0119puj\u0105ce r\u00f3wnie\u017c w naszym kraju. W wyniku krzy\u017cowania wypieraj\u0105cego lub uszlachetniaj\u0105cego zosta\u0142y wytworzone krajowe rasy k\u00f3z: bia\u0142a uszlachetniona oraz&nbsp;barwna uszlachetniona.<\/p>\n\n\n\n<p>Na przestrzeni lat w Polsce hodowl\u0105 by\u0142y obj\u0119te nast\u0119puj\u0105ce rasy: bia\u0142a uszlachetniona, barwna uszlachetniona, saane\u0144ska, alpejska, anglonubijska, burska. W ostatnich latach do hodowli zosta\u0142y w\u0142\u0105czone odtworzone rasy k\u00f3z: karpacka, sandomierska i kazimierzowska.<\/p>\n\n\n\n<p>Saane\u0144ska \u2013 rasa wyhodowana w Szwajcarii, zwierz\u0119ta tej rasy s\u0105 do\u015b\u0107 wysokie smuk\u0142e i d\u0142ugie,&nbsp;o&nbsp; umaszczeniu bia\u0142ym. S\u0105 zbudowane harmonijnie i maj\u0105 prawid\u0142owo wykszta\u0142cone wymi\u0119. S\u0105 to przewa\u017cnie kozy bezro\u017cne, cho\u0107 mog\u0105 posiada\u0107 rogi. Wydajno\u015b\u0107 mleczna jest wysoka i waha si\u0119 od 600 do 1 200 kg. W okresie 2001\u20132010 najwy\u017csza \u015brednia plenno\u015b\u0107 wynios\u0142a 213%, najwy\u017csza \u015brednia wydajno\u015b\u0107 mleczna to 831 kg, przy \u015bredniej zawarto\u015b\u0107 t\u0142uszczu \u2013 3,58% oraz&nbsp;\u015bredniej zawarto\u015bci bia\u0142ka \u2013 2,92%.<\/p>\n\n\n\n<p>Alpejska \u2013 jest to rasa \u015bredniej wielko\u015bci wyhodowana w Alpach. Zwierz\u0119ta dobrze adaptuj\u0105 si\u0119&nbsp;do r\u00f3\u017cnych warunk\u00f3w \u015brodowiskowych. Sier\u015b\u0107 maj\u0105 kr\u00f3tk\u0105 o&nbsp;umaszczeniu od jasnop\u0142owego do ciemnobrunatnego. Charakterystycznym dla tej rasy jest czarne zabarwienie ko\u0144c\u00f3wek n\u00f3g, czarna pr\u0119ga wzd\u0142u\u017c kr\u0119gos\u0142upa i czarne zabarwienie przy oczach i na pysku. Wydajno\u015b\u0107 mleczna jest wysoka, zbli\u017cona do produkcyjno\u015bci k\u00f3z&nbsp;saane\u0144skich. Najwy\u017csza \u015brednia plenno\u015b\u0107 w latach 2001\u20132010 to 193%, najwy\u017csza \u015brednia wydajno\u015b\u0107 mleka \u2013 802 kg, \u015brednia zawarto\u015b\u0107 t\u0142uszczu \u2013 3,5%, \u015brednia zawarto\u015b\u0107 bia\u0142ka 3,2%.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Bia\u0142a uszlachetniona \u2013 zwierz\u0119ta wywodz\u0105 si\u0119 od k\u00f3z miejscowych uszlachetnianych koz\u0142ami rasy saane\u0144skiej i bia\u0142ej szlachetnej niemieckiej. Budowa cia\u0142a jest harmonijna. Zwierz\u0119ta s\u0105 bia\u0142e o&nbsp;kr\u00f3tkiej po\u0142yskuj\u0105cej sier\u015bci. U k\u00f3z&nbsp;mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 rogi, natomiast koz\u0142y musz\u0105 by\u0107 rogate. Produkcyjno\u015b\u0107 k\u00f3z&nbsp;bia\u0142ych uszlachetnionych jest dobra. Najwy\u017csza zanotowana \u015brednia plenno\u015b\u0107 w&nbsp;latach 2001\u2013 2010 wynosi\u0142a 183%. W tym samym okresie najwy\u017csza \u015brednia wydajno\u015b\u0107 mleka kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 na poziomie 815 kg przy \u015bredniej zawarto\u015b\u0107 t\u0142uszczu \u2013 3,4% i bia\u0142ka 2,8%.<\/p>\n\n\n\n<p>Barwna uszlachetniona \u2013 rasa wywodz\u0105ca si\u0119 od k\u00f3z miejscowych (cz\u0119sto barwnych) uszlachetnianych koz\u0142ami rasy alpejskiej. Typowym umaszczeniem k\u00f3z barwnych uszlachetnionych jest br\u0105zowa sier\u015b\u0107 o r\u00f3\u017cnej intensywno\u015bci pigmentu, od k\u00f3z jasnobr\u0105zowych po ciemnobr\u0105zowe, z&nbsp;ciemn\u0105 (czarn\u0105) pr\u0119g\u0105 wzd\u0142u\u017c grzbietu i czarnymi ko\u0144cami n\u00f3g oraz&nbsp; czarnym zabarwieniem przy oczach i pysku. Sier\u015b\u0107 maj\u0105 kr\u00f3tk\u0105, uszy stoj\u0105ce. Na og\u00f3\u0142 kozy s\u0105 bezrogie. U koz\u0142\u00f3w wymagane s\u0105 rogi. \u015arednia plenno\u015b\u0107 wynosi 161%. Roczna \u015brednia produkcja mleka, przy \u015bredniej 266-dniowej laktacji mo\u017ce wynosi\u0107 oko\u0142o 760 kg mleka, przy \u015bredniej zawarto\u015bci t\u0142uszczu oko\u0142o 3,7% i bia\u0142ka 3,0%.<\/p>\n\n\n\n<p>W pierwszej dekadzie XXI wieku w kilku krajowych o\u015brodkach naukowych podejmowano pr\u00f3by odtworzenia starych, zapomnianych ras k\u00f3z. Podj\u0119te trudne dzia\u0142ania dotycz\u0105ce restytucji starych i&nbsp;zapomnianych ras k\u00f3z&nbsp;doprowadzi\u0142y obecnie do wprowadzenia utraconych, a dzi\u0119ki dzia\u0142alno\u015bci o\u015brodk\u00f3w naukowych, przywr\u00f3conych do czynnej hodowli. Dzia\u0142ania te przyczyni\u0142y si\u0119 do wzbogacenia bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci hodowli k\u00f3z&nbsp;w kraju, jak r\u00f3wnie\u017c w aspekcie utylitarnym, do wzbogacenia oferty gospodarstw agroturystycznych czy ekologicznych. Obecnie w Polsce hodowane s\u0105 kozy rasy karpackiej, sandomierskiej i kazimierzowskiej.<\/p>\n\n\n\n<p>Podsumowuj\u0105c<\/p>\n\n\n\n<p>Czynniki, kt\u00f3re mog\u0105 prowadzi\u0107 do osi\u0105gni\u0119cia sukcesu ekonomicznego w bran\u017cy kozich produkt\u00f3w to: przekonanie szerszej grupy konsument\u00f3w do walor\u00f3w zar\u00f3wno smakowych, jak &nbsp;i &nbsp;dietetycznych mi\u0119sa, mleka i mlecznych przetwor\u00f3w kozich, odpowiednia reklama produkt\u00f3w kozich oraz znalezienie w\u0142asnej niszy. Odpowiednio zarz\u0105dzana hodowla k\u00f3z i produkcja r\u00f3\u017cnego rodzaju wyrob\u00f3w mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 op\u0142acalna.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\">Anna \u0141uksztet, KPODR<\/p>\n\n\n\n<p>Opracowano na podstawie:<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Current status of global dairy goat production: an overview. Beth A. and Christopher D. Asian-Australas J Anim Sci. 2019 Aug; 32: 1219\u20131232.Published online 2019 Jul 1. doi: 10.5713\/ajas.19.0253.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Compositional and functional characteristics of goat milk and relevance as a base for infant formula. Colin G Prosser, Journal of Food Science; doi: https:\/\/doi.org\/10.1111\/1750-3841.15574.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Kozy burskie w Polsce \u2013 analiza stanu hodowli i charakterystyka wybranych parametr\u00f3w u\u017cytkowo\u015bci w ci\u0105gu ostatniej dekady. Aldona Kaw\u0119cka, Marta Pasternak; Instytut Zootechniki Pa\u0144stwowy Instytut Badawczy, Zak\u0142ad Hodowli Owiec i K\u00f3z, 32-083 Balice k. Krakowa.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Analiza uwarunkowa\u0144 i efekt\u00f3w procesu odtwarzania kozy rasy kazimierzowskiej Roman Ni\u017cnikowski , J\u00f3zef Niemczyk , \u017baneta Szyma\u0144ska;&nbsp; Szko\u0142a G\u0142\u00f3wna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Gospodarstwo Rolne \u017belech\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Aktualny stan krajowej hodowli i chowu k\u00f3z, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem wojew\u00f3dztwa ma\u0142opolskiego. Jacek Sikora, Aldona Kaw\u0119cka; Wiadomo\u015bci Zootechniczne, R. LIII (2015), 4: 76\u201382.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Charakterystyka obecnego stanu hodowli i wybranych cech u\u017cytkowo\u015bci k\u00f3z rasy karpackiej Jacek Sikora, Aldona Kaw\u0119cka; Wiadomo\u015bci Zootechniczne, R. LV (2017), 2: 77\u201382.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Ch\u00f3w i hodowla owiec i k\u00f3z&nbsp; z&nbsp;uwzgl\u0119dnieniem ras rodzimych. dr hab. Aldona Kaw\u0119cka, prof. Instytutu Zootechniki PIB dr hab. Jacek Sikora, prof. Instytutu Zootechniki PIB; Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie, Brwin\u00f3w 2022.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013Szanse i mo\u017cliwo\u015bci rozwoju hodowli i chowu k\u00f3z w powiecie d\u0119bickim. Edyta Molik, Robert Garstka; Przegl\u0105d Hodowlany nr 4\/2022.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 https:\/\/www.gov.pl\/web\/arimr\/system-identyfikacji-i-rejestracji-zwierzat :data dost\u0119pu 30.08.2023<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 https:\/\/wikifarmer.com\/pl\/jak-karmic-kozy\/ :data dost\u0119pu 30.08.2023.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 https:\/\/pl.food-of-dream.com\/publication\/22489\/ :data dost\u0119pu 30.08.2023.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Globalna populacja k\u00f3z nadal ro\u015bnie i wynosi obecnie ponad miliard. Ro\u015bnie r\u00f3wnie\u017c liczba k\u00f3z hodowanych g\u0142\u00f3wnie w celu produkcji mleka,<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5065,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"no_sidebar_full_width","colormag_page_sidebar_layout":"no_sidebar","footnotes":""},"categories":[18,20],"tags":[],"class_list":["post-5062","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-kozy-i-owce"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5062","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5062"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5062\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5069,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5062\/revisions\/5069"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5065"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5062"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5062"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5062"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}