Jest to stan pojedynczego zwierz\u0119cia w stosunku do otoczenia, mierzony jego odpowiedzi\u0105 na bod\u017ace z niego pochodz\u0105ce. Nie jest to jednak wy\u0142\u0105cznie synonim zdrowia, kt\u00f3re jest istotne dla dobrostanu (ang. welfare). Jego zakres jest szerszy i obejmuje naturalne biologiczne funkcjonowanie zwierz\u0119cia, jego stan emocjonalny i zdolno\u015b\u0107 do uzewn\u0119trzniania niekt\u00f3rych standardowych zachowa\u0144. Prawid\u0142owe biologiczne funkcjonowanie zwierz\u0119cia wskazuje na to, \u017ce jest ono zdrowe i dobrze od\u017cywione, a pod wzgl\u0119dem emocjonalnym zwierz\u0119 nie wykazuje negatywnych odczu\u0107 zwi\u0105zanych z b\u00f3lem i chronicznym strachem. Nie wszystkie zachowania s\u0105 wa\u017cne. Przyjmuje si\u0119, \u017ce s\u0105 one istotne, je\u017celi zwierz\u0119 wykazuje reakcj\u0119 stresow\u0105 lub zaburzone zachowanie, gdy uniemo\u017cliwia mu si\u0119 wykonanie jakiego\u015b z nich. Te trzy elementy dobrostanu s\u0105 komplementarne.<\/p>\n\n\n\n
Dobrostanem zwierz\u0105t zajmuje si\u0119 \u015awiatowa Organizacja Zdrowia Zwierz\u0105t (WOAH, ang. World Organisation for Animal Health), znana jako OIE \u2013 Office International des Epizooties, czyli Mi\u0119dzynarodowy Urz\u0105d ds. Epizootii. Skr\u00f3tem OIE organizacja pos\u0142uguje si\u0119 nadal, mimo zmiany oficjalnej nazwy. Wed\u0142ug niej zwierz\u0119 posiada prawid\u0142owy dobrostan, je\u015bli jest zdrowe, trzymane w odpowiednich warunkach, dobrze od\u017cywione, jest w stanie wyrazi\u0107 wrodzone zachowania (np. budowanie gniazda przez pro\u015bn\u0105 loch\u0119, rycie) i nie cierpi z powodu b\u00f3lu, strachu i stresu.<\/p>\n\n\n\n
\u201ePi\u0119\u0107 wolno\u015bci\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n Uznaje si\u0119, \u017ce dobrostan zosta\u0142 zapewniony zwierz\u0119ciu, je\u017celi spe\u0142niono pi\u0119\u0107 warunk\u00f3w: 1) zwierz\u0119 jest wolne od g\u0142odu, pragnienia i niedo\u017cywienia, poniewa\u017c ma sta\u0142y dost\u0119p do wody pitnej i odpowiedniego pokarmu, 2) zwierz\u0119 jest wolne od dyskomfortu fizycznego i termicznego, poniewa\u017c ma dost\u0119p do bezpiecznego schronienia i wygodnego miejsca odpoczynku, 3) zwierz\u0119 jest wolne od b\u00f3lu, uraz\u00f3w i chor\u00f3b, dzi\u0119ki odpowiedniej profilaktyce i\/lub szybkiej diagnostyce i leczeniu, 4) zwierz\u0119 jest w stanie wyrazi\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 swoich normalnych zachowa\u0144, poniewa\u017c posiada wystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015b\u0107 miejsca, zapewnione odpowiednie wyposa\u017cenie i towarzystwo innych zwierz\u0105t swojego gatunku, 5) zwierz\u0119 nie odczuwa strachu lub niepokoju dzi\u0119ki odpowiednim warunkom maj\u0105cym na celu zapobiega\u0107 cierpieniu psychicznemu.<\/p>\n\n\n\n Zwierz\u0119ta nie powinny odczuwa\u0107 strachu, b\u00f3lu, frustracji lub jakiegokolwiek innego negatywnego stanu emocjonalnego, przynajmniej w przewlek\u0142y lub bardzo intensywny spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n Zasady te sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 oceny dobrostanu w gospodarstwach, podczas transportu i uboju oraz fundamentem wielu przepis\u00f3w o ochronie zdrowia zwierz\u0105t na \u015bwiecie. Jednak zarzuca si\u0119 im zbytni\u0105 og\u00f3lnikowo\u015b\u0107 oraz to, \u017ce niekt\u00f3re z nich koliduj\u0105 ze sob\u0105.<\/p>\n\n\n\n Projekt Welfare Quality\u00ae<\/strong><\/p>\n\n\n\n Przed ponad 16 laty, w maju 2004 roku ponad 40 instytucji naukowych w 15 krajach Unii Europejskiej podj\u0119\u0142o badania nad ocen\u0105 dobrostanu zwierz\u0105t opieraj\u0105c\u0105 si\u0119 nie na parametrach technicznych otoczenia, ale na obserwacji zachowa\u0144 zwierz\u0105t, poszukuj\u0105c odpowiedzi na 4 pytania: 1) czy zwierz\u0119ta s\u0105 odpowiednio \u017cywione? 2) czy zwierz\u0119ta s\u0105 utrzymywane w odpowiednich warunkach? 3) czy zwierz\u0119ta s\u0105 zdrowe? 4) czy zachowanie zwierz\u0105t odzwierciedla ich zoptymalizowane stany emocjonalne? Na podstawie tych pyta\u0144 stworzono 12 kryteri\u00f3w zaszeregowanych do 4 grup: odpowiedniego karmienia, odpowiednich warunk\u00f3w bytowania, dobrego stanu zdrowia i odpowiedniego zachowania.<\/p>\n\n\n\n Zasady i kryteria projektu Welfare Quality\u00ae<\/strong><\/p>\n\n\n\n Jednym z kryteri\u00f3w jest komfort miejsca wypoczynku, o czym nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 ju\u017c na etapie projektowania obory. Podstawowymi elementami maj\u0105cymi wp\u0142yw na komfort s\u0105 wymiary legowiska i jego wyposa\u017cenie.<\/p>\n\n\n\n Wielko\u015b\u0107 legowiska<\/strong><\/p>\n\n\n\n Jednym z najwa\u017cniejszych czynnik\u00f3w \u015brodowiskowych wp\u0142ywaj\u0105cych na dobrostan kr\u00f3w jest wielko\u015b\u0107 legowisk. Zgodnie z przepisami o minimalnych standardach utrzymania kr\u00f3w (Rozporz\u0105dzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 28 czerwca 2010 r.) minimalna szeroko\u015b\u0107 legowiska dla kr\u00f3w i ja\u0142\u00f3wek powy\u017cej 7 miesi\u0105ca cielno\u015bci przy utrzymaniu wolnostanowiskowym z wydzielonymi legowiskami wynosi 110 cm, natomiast minimalna d\u0142ugo\u015b\u0107 \u2013 210 cm. Wymiary te, cho\u0107 minimalne, s\u0105 jednak niedostosowane dla zwierz\u0105t wa\u017c\u0105cych ponad 500 kg. Badania wykaza\u0142y, \u017ce za w\u0105skie legowiska przyczyniaj\u0105 si\u0119 do zak\u0142\u00f3cenia spokoju kr\u00f3w le\u017c\u0105cych na s\u0105siednich miejscach, ograniczaj\u0105 czas odpoczynku kr\u00f3w, zw\u0142aszcza za du\u017cych w stosunku do wielko\u015bci legowiska. Natomiast dostosowanie ich wielko\u015bci do potrzeb kr\u00f3w spowodowa\u0142o wzrost produkcji mleka\u00a0o wy\u017cszej jako\u015bci. W Polsce ponad 94% kr\u00f3w nale\u017cy do rasy polskiej holszty\u0144sko-fryzyjskiej, kt\u00f3re wa\u017c\u0105 600\u2013700 kg, a wi\u0119c wymiary legowisk powinny by\u0107 dostosowane do ich wielko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Poznanie niezb\u0119dnych wielko\u015bci przestrzeni potrzebnych krowom na ruch pozwala np. na ustalanie odpowiedniej wielko\u015bci legowisk w oborach.<\/p>\n\n\n\n Obliczanie wielko\u015bci legowiska<\/strong><\/p>\n\n\n\n Do oszacowania wielko\u015bci legowiska niezb\u0119dna jest znajomo\u015b\u0107 wymiar\u00f3w cia\u0142a kr\u00f3w w pierwszej laktacji oraz wielor\u00f3dek. Wielko\u015b\u0107 legowiska powinna uwzgl\u0119dnia\u0107 najwi\u0119ksze krowy w stadzie, aby umo\u017cliwi\u0107 im swobodne wchodzenie, k\u0142adzenie si\u0119, odpoczynek, wstawanie bez uraz\u00f3w oraz zachowanie zgodne z naturalnym.<\/p>\n\n\n\n Przeci\u0119tna dojrza\u0142a krowa rasy polskiej holszty\u0144sko-fryzyjskiej charakteryzuje si\u0119 nast\u0119puj\u0105cymi wymiarami: wysoko\u015b\u0107 w krzy\u017cu powy\u017cej 152 cm, szeroko\u015b\u0107 zadu w guzach biodrowych powy\u017cej 63 cm, ca\u0142kowita d\u0142ugo\u015b\u0107 cia\u0142a \u2013 powy\u017cej 259 cm mierzona od nosa (\u015bluzawicy) do nasady ogona u krowy stoj\u0105cej. Ten sam wymiar u krowy le\u017c\u0105cej jest mniejszy, co jest spowodowane naturalnym zgi\u0119ciem szyi zwierz\u0119cia w tej pozycji.<\/p>\n\n\n\n D\u0142ugo\u015b\u0107 przestrzeni legowiskowej powinna by\u0107 mierzona od nasady ogona do dog\u0142owowej cz\u0119\u015bci stawu nadgarstkowego krowy le\u017c\u0105cej, co jest trudne do zmierzenia. Na podstawie obserwacji i pomiar\u00f3w kr\u00f3w podczas ich k\u0142adzenia si\u0119 i wstawania przyj\u0119to, \u017ce wysoko\u015b\u0107 w krzy\u017cu mo\u017ce by\u0107 wska\u017anikiem d\u0142ugo\u015bci legowiska, a szeroko\u015b\u0107 w guzach biodrowych \u2013 jego szeroko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n W celu obliczenia minimalnej d\u0142ugo\u015bci legowiska znajduj\u0105cego si\u0119 przy \u015bcianie, wysoko\u015b\u0107 w krzy\u017cu nale\u017cy pomno\u017cy\u0107 przez 2, aby krowa nie uderza\u0142a g\u0142ow\u0105 w \u015bcian\u0119, natomiast dla legowisk znajduj\u0105cych si\u0119 naprzeciw siebie \u2013 przez 1,8, gdy\u017c k\u0142ad\u0105c si\u0119 czy wstaj\u0105c wykorzysta ona cz\u0119\u015b\u0107 przestrzeni legowiska znajduj\u0105cego si\u0119 na przeciwko. Je\u017celi krowa mierzy w krzy\u017cu 152 cm, to legowisko przy \u015bcianie powinno mie\u0107 d\u0142ugo\u015b\u0107 304 cm (2 x 152 cm=304 cm), a naprzeciwleg\u0142e \u2013 274 cm (1,8 x 152 cm = 273,6 cm).<\/p>\n\n\n\n Innym zagadnieniem jest d\u0142ugo\u015b\u0107, jak\u0105 mo\u017ce zajmowa\u0107 krowa podczas le\u017cenia. Jest ona mierzona od kraw\u0119dzi kana\u0142u gnojowego do przegrody mostkowej legowiska i musi by\u0107 dostosowana do kalibru zwierz\u0119cia. Do obliczenia jej d\u0142ugo\u015bci mo\u017cna pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 wzorem: 1,2 x wysoko\u015b\u0107 krowy w krzy\u017cu. Dla krowy mierz\u0105cej w krzy\u017cu 152 cm, d\u0142ugo\u015b\u0107 miejsca do le\u017cenia mierzona od przegrody mostkowej do kraw\u0119dzi legowiska wynosi 182 cm (1,2 x 152 cm = 182 cm).<\/p>\n\n\n\n Krowy wstaj\u0105c, robi\u0105 wymach g\u0142ow\u0105, na kt\u00f3ry potrzebuj\u0105 dodatkow\u0105 przestrze\u0144 zajmuj\u0105c\u0105 oko\u0142o 22% ca\u0142kowitej ich d\u0142ugo\u015bci od ogona do \u015bluzawicy. Wobec tego nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 o w\u0142a\u015bciwym umieszczeniu i kszta\u0142cie przegr\u00f3d i wygrodze\u0144.<\/p>\n\n\n\n Ustalaj\u0105c niezb\u0119dn\u0105 szeroko\u015b\u0107 stanowiska nale\u017cy szeroko\u015b\u0107 w guzach biodrowych przemno\u017cy\u0107 przez dwa. Wobec tego dla krowy o wymiarze w tych guzach wynosz\u0105cym 63 cm, minimalna szeroko\u015b\u0107 stanowiska to 126 cm (2 x 63 cm = 126 cm). Wymiar ten stanowi\u0107 powinien minimaln\u0105 szeroko\u015b\u0107 stanowiska dla kr\u00f3w mlecznych ze wzgl\u0119du na to, \u017ce do jego okre\u015blenia wykorzystano szeroko\u015b\u0107 krowy w tzw. w\u0105skiej pozycji, kt\u00f3ra nie jest jedyn\u0105, jak\u0105 zajmuje krowa le\u017c\u0105c. Szeroko\u015b\u0107 legowiska powinna odpowiada\u0107 odleg\u0142o\u015bci mi\u0119dzy zewn\u0119trzn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 stawu skokowego a przeciwlegle znajduj\u0105cym si\u0119 uwypukleniem brzucha krowy le\u017c\u0105cej.<\/p>\n\n\n\n Po\u0142o\u017cenie przegrody karkowej i mostkowej<\/strong><\/p>\n\n\n\n Rura karkowa ogranicza krowie g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 wej\u015bcia na legowisko i okre\u015bla jej pozycj\u0119 podczas stania. W\u0142a\u015bciwie umiejscowiona przegroda karkowa pozwala zwierz\u0119ciu wej\u015b\u0107 na legowisko czterema ko\u0144czynami bez nacierania na przegrod\u0119. Por\u0119cz karkowa powinna by\u0107 zamocowana kilkana\u015bcie centymetr\u00f3w poni\u017cej k\u0142\u0119bu. Do ustalenia wysoko\u015bci jej zamocowania mo\u017cna pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 wzorem: 0,83 x wysoko\u015b\u0107 krowy w krzy\u017cu. U krowy mierz\u0105cej w krzy\u017cu 152 cm, przegroda powinna by\u0107 umieszczona na wysoko\u015bci 126 cm od powierzchni legowiska (0,83 x 152 cm = 126 cm). Natomiast po\u0142o\u017cenie por\u0119czy wzgl\u0119dem kraw\u0119dzi legowiska wyznacza si\u0119 wg wzoru: 1,2 x wysoko\u015b\u0107 krowy w krzy\u017cu. Wobec tego dla krowy o tej samej wysoko\u015bci w krzy\u017cu \u2013 152 cm, przegroda karkowa powinna znajdowa\u0107 si\u0119 182 cm od kraw\u0119dzi legowiska (1,2 x 152 cm = 182 cm). Zbyt g\u0142\u0119bokie osadzenie por\u0119czy zwi\u0119ksza mo\u017cliwo\u015b\u0107 zanieczyszczenia legowiska, a zbyt p\u0142ytkie uniemo\u017cliwia zaj\u0119cie w\u0142a\u015bciwej pozycji i urazy. Wymiar ten jednocze\u015bnie okre\u015bla d\u0142ugo\u015b\u0107 miejsca do le\u017cenia, gdy\u017c do jego obliczenia korzysta si\u0119 z tego samego wzoru. Przegroda mostkowa ogranicza pozycj\u0119 krowy podczas le\u017cenia i nie powinna ona by\u0107 umieszczona wy\u017cej ni\u017c 10 cm nad powierzchni\u0105 \u015bci\u00f3\u0142ki.<\/p>\n\n\n\n Powszechnie przegrody to metalowe rury ocynkowane ogniowo. Jednak przegroda mostkowa mog\u0142aby by\u0107 powleczona jakim\u015b mi\u0119kkim tworzywem ograniczaj\u0105cym urazy. Komfortowe przegrody nie mog\u0105 ogranicza\u0107 naturalnych zachowa\u0144 kr\u00f3w. Dolna przegroda, kr\u00f3tsza i zamontowana na odpowiedniej wysoko\u015bci nie wywo\u0142uje otar\u0107 i odgniece\u0144.<\/p>\n\n\n\n Komfort miejsca odpoczynku<\/strong><\/p>\n\n\n\n Komfort legowiska to nie tylko jego wielko\u015b\u0107, ale tak\u017ce konstrukcja, gdy\u017c krowa sp\u0119dza w nim 12\u201314 godzin na dob\u0119. Idea\u0142em jest legowisko komfortowe, tanie, wytrzyma\u0142e i zapewniaj\u0105ce niskie nak\u0142ady pracy.<\/p>\n\n\n\n Z bada\u0144 wynika, \u017ce krowy utrzymywane w systemie wolnostanowiskowym odpoczywa\u0142y w strefie legowiskowej ponad 16 godzin dziennie, ale ten czas by\u0142 podzielony na okresy le\u017cenia i stania na legowisku oraz poza nim o nier\u00f3wnej d\u0142ugo\u015bci ich trwania. Przez oko\u0142o 2,4 godziny krowy by\u0142y poza legowiskiem, sp\u0119dzaj\u0105c czas na zachowaniach socjalnych, reprodukcyjnych czy przemieszczaniu si\u0119 pomi\u0119dzy \u017c\u0142obem (sto\u0142em paszowym), hal\u0105 udojow\u0105 oraz legowiskiem. Na legowisku sta\u0142y od 0,3 do 13 godzin, a le\u017ca\u0142y od 2,8 do prawie 18 godzin. Przy ka\u017cdej wizycie na legowisku \u2013 7,2 razy dziennie, krowy za ka\u017cdym razem sta\u0142y i le\u017ca\u0142y przez 1,2 godziny. Krowy wymagaj\u0105 w ci\u0105gu doby 12 godzin le\u017cenia, co powinno by\u0107 uwzgl\u0119dniane przy projektowaniu legowisk, gdy\u017c tak\u017ce za du\u017ce legowiska w stosunku do wielko\u015bci kr\u00f3w dzia\u0142aj\u0105 negatywnie \u2013 ro\u015bnie zanieczyszczenie ich odchodami.<\/p>\n\n\n\n Przy pokrojowo wyr\u00f3wnanym stadzie dostosowanie wielko\u015bci stanowisk nie jest problematyczne. Jednak ze struktury i liczebno\u015bci stad w Polsce wynika, \u017ce w tej samej grupie technologicznej s\u0105 utrzymywane zwierz\u0119ta w r\u00f3\u017cnym wieku, a wi\u0119c o r\u00f3\u017cnych gabarytach, np. pierwiastki i wielor\u00f3dki. Wed\u0142ug ekspert\u00f3w, stanowiska powinny by\u0107 dostosowane do \u015bredniej wielko\u015bci kr\u00f3w w drugiej i trzeciej laktacji, cho\u0107 zw\u0142aszcza dla pierwiastek b\u0119d\u0105 ona za du\u017ce i mog\u0105 one je zanieczyszcza\u0107, co b\u0119dzie wymaga\u0107 zatrudnienia dodatkowej si\u0142y roboczej do utrzymania ich czysto\u015bci. Jednak takie rozwi\u0105zanie jest ekonomiczne, gdy\u017c jest ta\u0144sze ni\u017c pokrywanie strat spowodowanych brakiem komfortu kr\u00f3w, dodatkowymi urazami i wzrostem brakowania, zw\u0142aszcza kr\u00f3w o wysokim potencjale produkcyjnym. Wielko\u015b\u0107 legowisk mo\u017ce ogranicza\u0107 wzrost wydajno\u015bci stada.<\/p>\n\n\n\n Legowiska o w\u0142a\u015bciwej konstrukcji powinny by\u0107 relatywnie mi\u0119kkie i czyste, mie\u0107 p\u0142askie pod\u0142o\u017ce uniemo\u017cliwiaj\u0105ce po\u015blizgni\u0119cia podczas k\u0142adzenia si\u0119 i wstawania kr\u00f3w, odpowiedni\u0105 ilo\u015b\u0107 miejsca w przedniej cz\u0119\u015bci umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 sprawne podnoszenie si\u0119 kr\u00f3w. Ponadto nie powinny one ogranicza\u0107 ruch\u00f3w g\u0142owy, powinny zapewnia\u0107 nieograniczon\u0105 powierzchni\u0119 podczas ruch\u00f3w krowy w trakcie le\u017cenia, chroni\u0107 krowy przed wzajemnym okaleczaniem si\u0119 i urazami. Powinny by\u0107 wytrzyma\u0142e i zapewnia\u0107 efektywne wykorzystanie przestrzeni dla kr\u00f3w, powinny by\u0107 tanie w budowie i obs\u0142udze oraz zapewnia\u0107 w\u0142a\u015bciwe pozycjonowanie zwierz\u0105t, zmuszaj\u0105ce je do oddawania odchod\u00f3w poza stref\u0119 odpoczynku, bez wzgl\u0119du na to, czy krowa le\u017cy czy stoi na legowisku.<\/p>\n\n\n\n Skutki braku komfortu<\/strong><\/p>\n\n\n\n Miejsca odpoczynku kr\u00f3w powinny by\u0107 dla nich atrakcyjne w ca\u0142ej oborze. Gdy tak nie jest, zwierz\u0119ta mog\u0105 k\u0142a\u015b\u0107 si\u0119 w innych miejscach budynku stwarzaj\u0105c zagro\u017cenie oraz zanieczyszczaj\u0105c je. Le\u017cenie na wygodnych legowiskach zwi\u0119ksza wydajno\u015b\u0107 mleczn\u0105 o 20\u201330% na skutek lepszego przep\u0142ywu krwi przez wymi\u0119 w por\u00f3wnaniu z krowami stoj\u0105cymi. W badaniach wykazano, \u017ce produkcja mleka ro\u015bnie o 3\u20135 kg na ka\u017cd\u0105 dodatkow\u0105 godzin\u0119 odpoczynku. Ponadto u kr\u00f3w niewypocz\u0119tych ro\u015bnie we krwi st\u0119\u017cenie hormonu adrenokortykotropowego (adrenokortykotropiny), kortyzolu oraz hormonu wzrostu, odpowiedzialnych za stres i obni\u017con\u0105 produkcj\u0119 mleka. Maj\u0105 one te\u017c wp\u0142yw na wyst\u0119powanie kulawizn.<\/p>\n\n\n\n \u015aliskie stanowiska s\u0105 niebezpieczne dla kr\u00f3w i ich bezpiecze\u0144stwa nie poprawia ryflowany beton, zw\u0142aszcza mokry. Z obserwacji k\u0142adzenia si\u0119 kr\u00f3w wynika, \u017ce w ostatniej fazie ich zad upada na powierzchni\u0119 legowiska, co przy mokrej nawierzchni dzieje si\u0119 ze znacznie wi\u0119kszym impetem i jest niekontrolowane przez zwierz\u0119. Mo\u017ce to wywo\u0142a\u0107 liczne urazy guz\u00f3w biodrowych, \u017ceber oraz n\u00f3g, co zwi\u0119ksza brakowanie kr\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Por\u00f3wnuj\u0105c czas le\u017cenia kr\u00f3w na legowisku za\u015bcielonym piaskiem z czasem le\u017cenia na matach gumowych wykazano, \u017ce odpoczynek u pierwszych z nich zajmowa\u0142 12 godzin, u drugich \u2013 10,7 godziny na dob\u0119. Liczba kulawizn by\u0142a mniejsza o 42% na legowiskach z piaskiem ni\u017c z matami gumowymi, na kt\u00f3rych sta\u0142y one znacznie d\u0142u\u017cej, co pogorszy\u0142o sprawno\u015b\u0107 aparatu ruchowego. Piasek zapewni\u0142 wi\u0119ksz\u0105 spr\u0119\u017cysto\u015b\u0107 i mi\u0119kko\u015b\u0107 pod\u0142o\u017ca oraz lepsz\u0105 trakcj\u0119. Niestety w badaniach nie uwzgl\u0119dniono \u015bci\u00f3\u0142ki ze s\u0142omy.<\/p>\n\n\n\n Dyskomfort sprawia, \u017ce krowy rzadziej chodz\u0105 na legowiska niekomfortowe, a poza tym d\u0142u\u017cej pozostaj\u0105 w pozycji, kt\u00f3r\u0105 zaj\u0119\u0142y \u2013 le\u017cenie lub stanie. Cho\u0107 krowy wol\u0105 suche, poziome i mi\u0119kkie pod\u0142o\u017ca, zwykle maj\u0105 do dyspozycji twarde powierzchnie pochylone w kierunku kana\u0142u gnojowego, gdy\u017c \u0142atwiej je utrzyma\u0107 w czysto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n W oborze ka\u017cda krowa powinna mie\u0107 miejsce do odpoczynku. Wobec tego liczba stanowisk legowiskowych powinna odpowiada\u0107 liczbie kr\u00f3w, cho\u0107 wyniki niekt\u00f3rych bada\u0144 wskazuj\u0105, \u017ce mo\u017ce ona by\u0107 mniejsza o 10\u201315% bez ujemnych nast\u0119pstw.<\/p>\n\n\n\n Dobrostan plus kr\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n Wprowadzony w tym roku tzw. dobrostan plus w przypadku byd\u0142a (Pakiet 2. Dobrostan kr\u00f3w) mo\u017ce by\u0107 realizowany przez rolnik\u00f3w w trzech wersjach: a) wariant 2.1. Dobrostan kr\u00f3w mlecznych \u2013 wypas, b) wariant 2.2. Dobrostan kr\u00f3w mlecznych utrzymywanych grupowo \u2013 zwi\u0119kszona powierzchnia w budynkach i c) wariant 2.3. Dobrostan kr\u00f3w mamek. Jednak rolnik nie mo\u017ce posiada\u0107 w gospodarstwie kr\u00f3w zg\u0142oszonych do rejestru zwierz\u0105t gospodarskich i oznakowanych, jako typ u\u017cytkowy kombinowany. Je\u017celi tak jest, nale\u017cy dokona\u0107 zmian w rejestrze zwierz\u0105t gospodarskich oznakowanych do dnia z\u0142o\u017cenia wniosku o p\u0142atno\u015b\u0107. Gdy nie zostanie to dokonane, kierownik biura powiatowego ARiMR wezwie rolnika do dokonania odpowiednich zmian, czyli zmiany typu u\u017cytkowania na mleczny lub mi\u0119sny w terminie 7 dni od dor\u0119czenia wezwania.<\/p>\n\n\n\n Zwi\u0119kszonej powierzchni w budynkach dotyczy wariant 2.2. Dobrostan kr\u00f3w mlecznych utrzymywanych grupowo \u2013 zwi\u0119kszona powierzchnia w budynkach, w kt\u00f3rym dop\u0142ata wynosi 595 z\u0142\/krow\u0119 mleczn\u0105 rocznie. Dotyczy on wy\u0142\u0105cznie gospodarstw utrzymuj\u0105cych krowy w systemie bezuwi\u0119ziowym. Rolnik wybieraj\u0105cy ten wariant jest zobligowany do opracowania planu poprawy dobrostanu we wszystkich siedzibach stad, jakie posiada. Wymagania odno\u015bnie wymiar\u00f3w legowiska przy utrzymaniu wolnostanowiskowym z wydzielonymi legowiskami s\u0105 takie same, jak wymagania minimalne, tzn. szeroko\u015b\u0107 legowiska \u2013 1,1 m, a jego d\u0142ugo\u015b\u0107 \u2013 2,1 m. Natomiast o 20% zosta\u0142a powi\u0119kszona powierzchnia w przeliczeniu na jedn\u0105 sztuk\u0119. W rozporz\u0105dzeniu podano minimaln\u0105 wielko\u015b\u0107 powierzchni bytowej, kt\u00f3ra ma wynosi\u0107 przynajmniej 5,4 m2 (minimalny wym\u00f3g wynikaj\u0105cy z Rozporz\u0105dzenia z 2010 roku to 4,5 m2). Ponadto do wymaga\u0144 wprowadzono poj\u0119cie powierzchni odpasowo-ruchowej, kt\u00f3rej minimalna wielko\u015b\u0107 powinna wynosi\u0107 4 m2.<\/p>\n\n\n\n dr hab. Piotr Dorszewski Jak u siebie! Jednak, aby mog\u0142a tak si\u0119 czu\u0107, trzeba jej zapewni\u0107 bardzo dobre warunki otoczenia, w kt\u00f3rym \u017cyje. Warunki<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3203,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[18,24],"tags":[],"class_list":["post-3202","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-bydlo-mleczne"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3202","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3202"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3202\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3207,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3202\/revisions\/3207"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3203"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3202"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3202"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3202"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Odpowiednie karmienie<\/strong><\/td> Odpowiednie warunki bytowania<\/strong><\/td> Dobry stan zdrowia<\/strong><\/td> Odpowiednie zachowanie<\/strong><\/td><\/tr> Brak d\u0142ugotrwa\u0142ego g\u0142odu.<\/td> Komfort miejsca odpoczynku.<\/td> Brak obra\u017ce\u0144.<\/td> Wyra\u017canie odpowiedniego zachowania spo\u0142ecznego charakteryzuj\u0105ce si\u0119 r\u00f3wnowag\u0105 pomi\u0119dzy aspektami nega\u00adtywnymi (np. agresja) oraz pozytywnymi.<\/td><\/tr> Brak d\u0142ugotrwa\u0142ego pragnienia.<\/td> Komfort termiczny.<\/td> Brak chor\u00f3b.<\/td> W\u0142a\u015bciwa ekspresja innych zachowa\u0144, np. r\u00f3wnowaga mi\u0119dzy aspektami negatywnymi (np. stereotypowe zachowanie) i pozytywnymi.<\/td><\/tr> <\/td> Swoboda ruchowa.<\/td> Brak b\u00f3lu wywo\u0142anego przez procedury takie jak kastracja, obcinanie ogon\u00f3w, usuwanie rog\u00f3w itp.<\/td> Dobre relacje cz\u0142owiek-zwierz\u0119, zwierz\u0119ta nie boj\u0105 si\u0119 ludzi.<\/td><\/tr> <\/td> <\/td> <\/td> Pozytywny stan emocjonalny.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n ![\"\"](\"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/M.Blachowski_DeLaval_2019_20-1024x683.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/M.Blachowski_DeLaval_2019_01-1-1024x683.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n
Kujawsko-Pomorski O\u015brodek Doradztwa Rolniczego
Fot. M. Rz\u0105sa<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"