{"id":3161,"date":"2020-07-03T11:58:16","date_gmt":"2020-07-03T09:58:16","guid":{"rendered":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/?p=3161"},"modified":"2020-07-03T11:58:17","modified_gmt":"2020-07-03T09:58:17","slug":"co-robi-krowa-gdy-nie-spi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/2020\/07\/03\/co-robi-krowa-gdy-nie-spi\/","title":{"rendered":"Co robi krowa, gdy nie \u015bpi?"},"content":{"rendered":"\n

Je pasz\u0119 i j\u0105 prze\u017cuwa. Jednak pierwotne zachowania byd\u0142a uleg\u0142y istotnym zmianom podczas domestyfikacji (udomowienia). Jedynie u kr\u00f3w mamek obserwuje si\u0119 pierwotny behawior (zachowanie si\u0119) przejawiaj\u0105cy si\u0119 w instynkcie macierzy\u0144skim wobec potomstwa. Mog\u0105 one by\u0107 bardziej agresywne wobec cz\u0142owieka, chroni\u0105c ciel\u0119 przed ewentualnym zagro\u017ceniem. To, jak zwierz\u0119 zachowa si\u0119 jest uwarunkowane genetycznie. S\u0105 to odruchy bezwarunkowe dziedziczone w 20 do 90%. Jednak jego post\u0119powanie kszta\u0142tuje si\u0119 tak\u017ce pod wp\u0142ywem \u015brodowiska. S\u0105 to odruchy warunkowe nabyte poprzez do\u015bwiadczenia, trening czy uczenie si\u0119. Cechy nabyte nie s\u0105 jednak przekazywane z pokolenia na pokolenie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Byd\u0142o, to bardzo inteligentny gatunek zwierz\u0105t. Z bada\u0144 ameryka\u0144skich wynika, \u017ce krowy rozumiej\u0105 zwi\u0105zki przyczynowo-skutkowe. Na przyk\u0142ad s\u0105 zdolne nacisn\u0105\u0107 d\u017awigni\u0119, aby napi\u0107 si\u0119 wody, skorzysta\u0107 ze stacji paszowej, gdy s\u0105 g\u0142odne, zapami\u0119tuj\u0105 d\u0142ugookresowo r\u00f3\u017cne informacje, mi\u0119dzy nimi mog\u0105 si\u0119 tworzy\u0107 przyja\u017anie, trwaj\u0105ce d\u0142u\u017cszy czas. Krowy zapami\u0119tuj\u0105 miejsca, a tak\u017ce twarze ludzi. Mog\u0105 kojarzy\u0107 dobrze lub \u017ale np. wizyt\u0119 lekarza weterynarii.<\/p>\n\n\n\n

Wzorce behawioralne s\u0105 wsp\u00f3lne dla byd\u0142a mlecznego i mi\u0119snego, niezale\u017cne od rasy i u\u017cytkowania. Zachowanie si\u0119 zwierz\u0105t, w tym naturalne odruchy i rytua\u0142y oraz ich modyfikacje \u015brodowiskowe, b\u0119d\u0105ce cz\u0119\u015bci\u0105 tzw. sygna\u0142\u00f3w zwierz\u0105t, s\u0105 pomocne w ocenie dobrostanu, np. przy ocenie jako\u015bci \u017cywienia czy wczesnym wykrywaniu chor\u00f3b. Brak apetytu, objawy apatii mog\u0105 wskazywa\u0107 na rozw\u00f3j jakiego\u015b schorzenia. Zachowanie si\u0119 zwierz\u0105t jest miar\u0105 komfortu \u015brodowiska, w kt\u00f3rym si\u0119 znajduj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Potrzeby i przestrzenie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Psychika kr\u00f3w charakteryzuje si\u0119 wsp\u00f3\u0142istnieniem instynktu stadnego i konieczno\u015bci zachowania tzw. dystansu osobniczego. Z jednej strony przejawiaj\u0105 siln\u0105 ch\u0119\u0107 przebywania w stadzie, z drugiej \u2013 nie lubi\u0105 nadmiernego zag\u0119szczenia, czyli ciasnoty. Potrzebuj\u0105 przestrzeni fizycznej \u2013 obszaru niezb\u0119dnego do swobodnego po\u0142o\u017cenia i przeci\u0105gania si\u0119 oraz obracania, a tak\u017ce przestrzeni spo\u0142ecznej \u2013 czyli minimalnego dystansu dziel\u0105cego konkretn\u0105 sztuk\u0119 od innych osobnik\u00f3w. Naruszenie ich, w zale\u017cno\u015bci od pozycji zwierz\u0119cia w hierarchii stada, wywo\u0142uje ucieczk\u0119 lub atak. Przeciwnikiem s\u0105 tak\u017ce ludzie wkraczaj\u0105cy w przestrze\u0144 spo\u0142eczn\u0105 kr\u00f3w, cho\u0107 aktualnie cz\u0142owiek staje si\u0119 przyw\u00f3dc\u0105, gdy\u017c dostarcza pasz\u0119, zapewnia schronienie i bezpiecze\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n

Zmienno\u015b\u0107 osobnicza, uczenie si\u0119 i wychowanie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wzorce zachowa\u0144 ulegaj\u0105 modyfikacjom. Jedne zwierz\u0119ta s\u0105 spokojne i przyjazne, inne przekorne, a jeszcze inne agresywne. Krowy o wy\u017cszym poziomie hormon\u00f3w m\u0119skich nie s\u0105 bardziej wydajne, ale maj\u0105 wy\u017csz\u0105 pozycj\u0119 w stadzie, przez co maj\u0105 najlepszy dost\u0119p do paszy, wody i legowiska. Osobniki spokojniejsze i delikatniejsze s\u0105 najcz\u0119\u015bciej podporz\u0105dkowane i cho\u0107 maj\u0105 lepsze predyspozycje do wi\u0119kszej wydajno\u015bci mlecznej, nie mog\u0105 jej ujawni\u0107, gdy\u017c nie potrafi\u0105 konkurowa\u0107 o lepszy dost\u0119p do paszy. Odbija si\u0119 to te\u017c na ich p\u0142odno\u015bci. Co prawda hodowca mo\u017ce na podstawie obserwacji pom\u00f3c pojedynczym osobnikom poprzez regulacj\u0119 dost\u0119pu do paszy, wody, legowiska czy wybiegu. Jednak w praktyce jest to prawie niemo\u017cliwe.\u00a0W jednym z gospodarstw mlecznych zaobserwowano, \u017ce silniejsze krowy wypycha\u0142y s\u0142absze sztuki ze stacji paszowych i zjada\u0142y nienale\u017cn\u0105 im pasz\u0119. Aby do tego nie dochodzi\u0142o, urz\u0105dzenia dodatkowo wyposa\u017cono w ograniczniki zamykaj\u0105ce si\u0119 po wej\u015bciu do nich krowy, co uniemo\u017cliwi\u0142o wyp\u0119dzanie jedz\u0105cych sztuk ze stacji i wej\u015bcie tam amatorki cudzej paszy, wobec czego takie zachowania usta\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Byd\u0142o uczy si\u0119 poprzez na\u015bladownictwo. Uczenie si\u0119 poprzez obserwacj\u0119 ma wp\u0142yw na behawior. W przypadku byd\u0142a mlecznego, wczesne od\u0142\u0105czanie ciel\u0105t od matek sprawia, \u017ce wzorcem zachowa\u0144 dla nich staje si\u0119 cz\u0142owiek. Wi\u0119c to od personelu obs\u0142uguj\u0105cego zale\u017cy, jak zwierz\u0119ta b\u0119d\u0105 reagowa\u0107 na bod\u017ace, zw\u0142aszcza negatywne. Ha\u0142as, krzyki, gwizdy, stosowanie paralizator\u00f3w, a co najgorzej bicie zwierz\u0105t, wywo\u0142uj\u0105 stres przechodz\u0105cy w agresj\u0119. Ma to szczeg\u00f3lne znaczenie w przypadku osobnik\u00f3w m\u0119skich, kt\u00f3re mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 niebezpieczne dla ludzi. U byd\u0142a mi\u0119snego buhajki ucz\u0105 si\u0119 zachowa\u0144 od starszych buhaj\u00f3w, gdy\u017c ich matki tylko je karmi\u0105 i obserwuj\u0105. Wobec tego istotne jest, aby po 6 tygodniu \u017cycia m\u0142ode buhajki przebywa\u0142y razem, jednak obsada na jednostce powierzchni nie mo\u017ce by\u0107 zbyt du\u017ca. Proponuje si\u0119, aby podczas dojrzewania rozp\u0142odowego m\u0142ode osobniki m\u0119skie utrzymywa\u0107 wsp\u00f3lnie z krowami zasuszonymi, kt\u00f3rych behawior zdeterminuje p\u00f3\u017aniejsze zachowanie si\u0119 samc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Oddzielenie doros\u0142ego buhaja od stada wywo\u0142uje u niego strach i staje si\u0119 on niebezpieczny. Je\u017celi od\u0142\u0105czenie jest konieczne z powodu np. konieczno\u015bci wykonania jakiego\u015b zabiegu, zaleca si\u0119 oddzieli\u0107 wraz z nim kilka kr\u00f3w. Wzrost agresywno\u015bci u buhaj\u00f3w objawia si\u0119 demonstracyjnym cofni\u0119ciem si\u0119 i opuszczeniem g\u0142owy ku ziemi, charakterystycznym poruszaniem przedni\u0105 ko\u0144czyn\u0105 oraz wokalizacj\u0105 \u2013 pomrukiem, po czym nast\u0119puje atak. Je\u017celi \u015bcieraj\u0105 si\u0119 dwa osobniki, czas walki jest zale\u017cny od temperamentu danej rasy.<\/p>\n\n\n\n

Z\u0142y wp\u0142yw \u015brodowiska mo\u017ce prowadzi\u0107 do powstania patologii behawioralnych, czyli stereotypii, a wi\u0119c zachowa\u0144 odbiegaj\u0105cych od norm typowych dla gatunku i p\u0142ci zwierz\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n

Hierarchia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W stadzie kr\u00f3w starsza i najbardziej do\u015bwiadczona z nich obejmuje rol\u0119 przyw\u00f3dcy. To ona wie, co mo\u017ce by\u0107 zagro\u017ceniem dla stada, a na co nie warto zwraca\u0107 uwagi. Osobniczce alfa podlega krowa oznaczana kolejn\u0105 liter\u0105 greckiego alfabetu \u2013 beta, czyli zast\u0119pczyni. Pozosta\u0142e sztuki s\u0105 podleg\u0142e im obu. Jednak pozycja w stadzie wynika ze stosunk\u00f3w agresywnych tylko w 25%, a w po\u0142owie jest zale\u017cna od stosunk\u00f3w nieagresywnych. Na ko\u0144cu znajduj\u0105 si\u0119 sztuki s\u0142absze, n\u0119kane przez silniejsze i znajduj\u0105ce si\u0119 wy\u017cej na drabinie hierarchicznej.<\/p>\n\n\n\n

Wyniki bada\u0144 wskazuj\u0105, \u017ce krowy podporz\u0105dkowane jedz\u0105 mniej paszy i rzadziej pij\u0105 wod\u0119 ni\u017c osobniki dominuj\u0105ce, co powoduje nie tylko mniejsz\u0105 produkcj\u0119 mleka, ale te\u017c mniej jest w nim t\u0142uszczu. W oborach uwi\u0119ziowych, w kt\u00f3rych dwie krowy korzystaj\u0105 z jednego poid\u0142a, uk\u0142ad hierarchiczny niekiedy trzeba zmodyfikowa\u0107, przestawiaj\u0105c jedn\u0105 z nich, aby przeciwdzia\u0142a\u0107 niepo\u017c\u0105danym zachowaniom, np. agresji.<\/p>\n\n\n\n

Behawior pastwiskowy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Krowy przebywaj\u0105c na wolnej przestrzeni wykazuj\u0105 behawior najbardziej zbli\u017cony do naturalnego. Trzymaj\u0105 si\u0119 w stadzie, wykazuj\u0105c te same zachowania w tym samych czasie. Gdy zacznie si\u0119 pa\u015b\u0107 krowa dominuj\u0105ca, reszta te\u017c rozpoczyna je\u015b\u0107 porost. Pobieranie paszy z ziemi sprzyja wi\u0119kszemu jej na\u015blinieniu, co z kolei buforuje nadmiar kwas\u00f3w w \u017cwaczu.<\/p>\n\n\n\n

Byd\u0142o nale\u017cy do zwierz\u0105t krepuskularnych dwumodalnych (dwuszczytowych) (\u0142ac. crepusculum, pol. brzask, zmierzch, p\u00f3\u0142mrok), czyli najch\u0119tniej przemieszczaj\u0105cych si\u0119 o \u015bwicie i wieczorem (o wschodzie i o zachodzie s\u0142o\u0144ca). W\u00f3wczas wyst\u0119puje te\u017c szczyt pobierania paszy. Jednak przy utrzymaniu alkierzowym zwierz\u0119ta wykazuj\u0105 tak\u017ce aktywno\u015b\u0107 nocn\u0105, co je odr\u00f3\u017cnia od sztuk pastwiskowanych ca\u0142odobowo. Zachowanie w ci\u0105gu doby zale\u017cy od wieku i p\u0142ci. Na przyk\u0142ad buhaje na pastwisku s\u0105 bardziej aktywne noc\u0105 ni\u017c krowy.<\/p>\n\n\n\n

Podczas upa\u0142\u00f3w zwierz\u0119ta szukaj\u0105 zacienionych miejsc, a przed po\u0142o\u017ceniem si\u0119 rozkopuj\u0105 ziemi\u0119, aby si\u0119 w niej nieco och\u0142odzi\u0107. Matki z ciel\u0119tami k\u0142ad\u0105 si\u0119 w miejscach nieco oddalonych od reszty stada. Wieczorem, w obawie przed drapie\u017cnikami wszystkie osobniki skupiaj\u0105 si\u0119 na otwartej przestrzeni, z dala od drzew i krzew\u00f3w. Byd\u0142o ma\u0142o czasu przeznacza na zabaw\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Behawior pokarmowy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Krowy pobieraj\u0105 pasz\u0119 jednorazowo przez 1 godzin\u0119, ale od 6 do 8 razy w ci\u0105gu doby. Ja\u0142\u00f3wki pobieraj\u0105 jednorazowo mniej paszy ni\u017c krowy doros\u0142e, cz\u0119\u015bciej podchodz\u0105c do \u017c\u0142obu (sto\u0142u paszowego). Jednak spos\u00f3b utrzymania mo\u017ce wp\u0142yn\u0105\u0107 na zmian\u0119 tego zachowania. Wyniki bada\u0144 ameryka\u0144skich wskazuj\u0105, \u017ce w oborach uwi\u0119ziowych krowy jad\u0142y 11 razy dziennie. Te, kt\u00f3re pobiera\u0142y wi\u0119cej suchej masy, co prawda jad\u0142y d\u0142u\u017cej, ale szybciej pobiera\u0142y pasze, przy niezmienionej liczbie odpas\u00f3w. \u0141\u0105cznie czas pobierania paszy zaj\u0105\u0142 im 5 godzin, przy jednorazowym czasie trwania odpasu wynosz\u0105cym 27 minut. Po po\u0142kni\u0119ciu pobranej paszy prze\u017cuwaj\u0105 j\u0105 przez 7 do 10 godzin, wykonuj\u0105c 40\u201370 ruch\u00f3w \u017cuchw\u0105 na jeden od\u0142ykni\u0119ty k\u0119s, jednak czas prze\u017cuwania pasz jest r\u00f3\u017cny. Aby prze\u017cu\u0107 1 kg suchej masy kiszonki z kukurydzy krowa potrzebuje od 40 do 70 minut, kiszonki z traw \u2013 od 100 do 120,\u00a0a s\u0142omy \u2013 od 110 do 160.<\/p>\n\n\n\n

Po prze\u017cuciu krowy odpoczywaj\u0105. Jeden cykl zachowa\u0144 oko\u0142o\u017cywieniowych sk\u0142ada si\u0119 z jedzenia \u2013 prze\u017cuwania \u2013 odpoczynku i ka\u017cda faza trwa mniej wi\u0119cej 1\/3 doby, wliczaj\u0105c w to te\u017c czas trwania doju.<\/p>\n\n\n\n

Zachowanie si\u0119 kr\u00f3w jest modyfikowane ich wydajno\u015bci\u0105. W stadach o wydajno\u015bci rocznej na poziomie 10 000 kg, le\u017cenie zajmuje krowom 12 godzin, co jest niezb\u0119dne do produkcji takiej ilo\u015bci mleka. Ponadto 2 godziny trwa czas przygotowania do le\u017cenia polegaj\u0105cy na tym, \u017ce krowa stoi przednimi nogami na stanowisku. Taka pozycja powoduje zmniejszenie nacisku \u017cwacza na organy przedniej cz\u0119\u015bci klatki piersiowej, co jest istotne na pocz\u0105tku prze\u017cuwania. Stwierdzono, \u017ce je\u017celi liczba boks\u00f3w w oborze odpowiada liczbie kr\u00f3w (1:1), to przy \u015bredniej temperaturze wynosz\u0105cej 15\u00b0C, obie formy zachowania zajmuj\u0105 krowie 60% doby.<\/p>\n\n\n\n

Ilo\u015b\u0107 miejsca przy \u017c\u0142obie (stole paszowym) przypadaj\u0105ca na jedn\u0105 krow\u0119 powinna wynosi\u0107 60\u201370 cm. Miejsca musi by\u0107 tyle, aby wszystkie krowy mog\u0142y je\u015b\u0107 r\u00f3wnocze\u015bnie. Dopuszcza si\u0119 ograniczenie przestrzeni wtedy, gdy d\u00f3j jest prowadzony w systemie automatycznym i ka\u017cda krowa ma sw\u00f3j w\u0142asny rytm. Ze wzgl\u0119du na fizjologi\u0119 pobierania paszy (konieczno\u015b\u0107 na\u015blinienia), pasza musi by\u0107 pobierana z pod\u0142ogi, wi\u0119c powierzchnia sto\u0142u paszowego powinna znajdowa\u0107 si\u0119 maksymalnie o 10\u201315 cm powy\u017cej pod\u0142ogi, a przegroda karkowa musi by\u0107 umieszczona na tyle wysoko, aby zwierz\u0119ta nie ociera\u0142y si\u0119 o ni\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Jednym z praktycznych sposob\u00f3w stwierdzenia prawid\u0142owo\u015bci \u017cywienia, a tak\u017ce w\u0142a\u015bciwej struktury dawki, jest obserwacja stada. Na stole paszowym powinno pozostawa\u0107 do oko\u0142o 3\u20134% niewyjad\u00f3w, je\u017celi podawana jest prawid\u0142owa ilo\u015b\u0107 pasz. Zjadanie przez krowy niewyjad\u00f3w oznacza ich niedo\u017cywienie. Dopuszczalna jest cienka warstwa resztek paszy. D\u0142ugie \u0142odygi lub kaczany kukurydzy \u015bwiadcz\u0105 o selektywnym pobieraniu paszy, czyli o jej jako\u015bci, kt\u00f3ra nie jest najlepsza. W godzin\u0119 po podaniu paszy lub gdy ostatnia krowa opu\u015bci hal\u0119 udojow\u0105, prawie 50% kr\u00f3w powinno le\u017ce\u0107\u00a0i prze\u017cuwa\u0107. Mniejsza ich liczba wskazuje na niew\u0142a\u015bciw\u0105 struktur\u0119 dawki. Udzia\u0142 wi\u0119kszych cz\u0105stek paszy \u2013 poni\u017cej 6\u201310%, wskazuje na zbyt ma\u0142y udzia\u0142 w dawce pasz strukturalnych, a w przypadku dawek typu TMR (ang. total mixed ratio, pol. dawka wymieszana ca\u0142kowicie) mo\u017ce wskazywa\u0107 na zbyt d\u0142ugi czas mieszania w wozie paszowym. Efektem mo\u017ce by\u0107 spadek trawienia paszy, a nawet kwasica \u017cwacza. Udzia\u0142 wi\u0119kszych cz\u0105stek powy\u017cej 15\u201320%, zw\u0142aszcza w dawkach dla kr\u00f3w o wysokiej wydajno\u015bci, wskazuje na dawk\u0119 zbyt ubog\u0105 w energi\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Picie wody<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Krowy pij\u0105 wod\u0119 szybko \u2013 oko\u0142o 20 l na minut\u0119. Na wyprodukowanie 1 l mleka zawieraj\u0105cego 90% wody, potrzeba jej oko\u0142o 3 l. Natomiast na 1 kg suchej masy pobranej paszy krowa musi wypi\u0107 5 l wody. Czyli produkuj\u0105c dziennie 25 l mleka i pobieraj\u0105c 25 kg suchej masy pasz, krowa musi wypi\u0107 200 l wody, a latem wi\u0119cej. Je\u017celi nie mo\u017ce si\u0119 dostatecznie napi\u0107, spada wydajno\u015b\u0107 mleka. Na przyk\u0142ad pobranie wody mniejsze o 40%, powoduje 25% spadek mleczno\u015bci. Krowy lubi\u0105 pi\u0107 wod\u0119 podczas jedzenia i bezpo\u015brednio po doju. Preferuj\u0105 wod\u0119 o spokojnej powierzchni. Bezstresowe picie powoduje, \u017ce pobudzany jest apetyt, co zwi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 wypijanej wody, sprzyjaj\u0105c wzrostowi wydajno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Behawior wydalniczy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zwi\u0119kszone ci\u015bnienie w p\u0119cherzu moczowym wp\u0142ywa na o\u015brodek jego oddawania znajduj\u0105cy si\u0119 w cz\u0119\u015bci krzy\u017cowej rdzenia kr\u0119gowego, co powoduje oddanie moczu. Natomiast ka\u0142 wydalany jest na skutek podra\u017cnienia receptor\u00f3w \u015bciany odbytnicy. Ich impuls jest odbierany przez o\u015brodek oddawania, co rozlu\u017ania mi\u0119\u015bnie zwieracza wewn\u0119trznego i zewn\u0119trznego odbytu oraz powoduje wzrost ci\u015bnienia w jamie brzusznej. Stres emocjonalny mo\u017ce tak\u017ce powodowa\u0107 wydalanie moczu i ka\u0142u. W ci\u0105gu doby krowa mleczna wydala mocz 6\u20139 razy, oddaj\u0105c \u0142\u0105cznie od 6 do 25 l (w zale\u017cno\u015bci od ilo\u015bci wypitej wody). Ka\u0142 jest wydalany 12\u201318 razy w ilo\u015bci oko\u0142o 50 kg dziennie.<\/p>\n\n\n\n

Behawior piel\u0119gnacyjny<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Normalnym elementem behawioru kr\u00f3w jest ich wzajemne lizanie si\u0119, cho\u0107 nie wszystkie zwierz\u0119ta b\u0119d\u0105ce w grupie li\u017c\u0105 inne sztuki, mimo \u017ce same s\u0105 lizane. Zwykle cz\u0119\u015bciej li\u017c\u0105 si\u0119 wzajemnie krowy o podobnym statusie spo\u0142ecznym ni\u017c r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 nim. Lizanie wyst\u0119puje zazwyczaj przed i po odpoczynku i mo\u017ce mie\u0107 aspekt uspokajaj\u0105cy, zw\u0142aszcza je\u017celi stado zosta\u0142o czym\u015b zaniepokojone. Krowy utrzymywane na uwi\u0119zi nie mog\u0105 realizowa\u0107 tego zachowania, ale wyst\u0105pi ono w\u00f3wczas, gdy b\u0119d\u0105 mia\u0142y tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Wyposa\u017ceniem obory zast\u0119puj\u0105cym w pewnym stopniu lizanie s\u0105 czochrad\u0142a poprawiaj\u0105ce samopoczucie, a dodatkowo stymuluj\u0105ce kr\u0105\u017cenie krwi, daj\u0105ce krowom zaj\u0119cie i je uspokajaj\u0105ce. Ponadto czochrad\u0142a czyszcz\u0105 sier\u015b\u0107 i sk\u00f3r\u0119, co pozwala na utrzymanie ich w dobrej kondycji i wolnych od paso\u017cyt\u00f3w. Brak czochrade\u0142 powoduje, \u017ce krowy czochraj\u0105 si\u0119 o przegrody lub \u015bciany, co nie jest korzystne, gdy\u017c mo\u017ce prowadzi\u0107 do uraz\u00f3w cia\u0142a, a tak\u017ce uszkodze\u0144 wyposa\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n

dr hab. Piotr Dorszewski
Kujawsko-Pomorski O\u015brodek Doradztwa Rolniczego
Fot. M. Rz\u0105sa, A. Budzy\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Je pasz\u0119 i j\u0105 prze\u017cuwa. Jednak pierwotne zachowania byd\u0142a uleg\u0142y istotnym zmianom podczas domestyfikacji (udomowienia). Jedynie u kr\u00f3w mamek obserwuje<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3162,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[18,24],"tags":[],"class_list":["post-3161","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-bydlo-mleczne"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3161","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3161"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3161\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3163,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3161\/revisions\/3163"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3162"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3161"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3161"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3161"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}