{"id":1991,"date":"2019-01-17T13:45:25","date_gmt":"2019-01-17T12:45:25","guid":{"rendered":"http:\/\/test2.kpodr.pl\/index.php\/2019\/01\/17\/w-rolnictwie-trzeba-sie-ubezpieczac\/"},"modified":"2019-01-17T13:45:25","modified_gmt":"2019-01-17T12:45:25","slug":"w-rolnictwie-trzeba-sie-ubezpieczac","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/2019\/01\/17\/w-rolnictwie-trzeba-sie-ubezpieczac\/","title":{"rendered":"W rolnictwie trzeba si\u0119 ubezpiecza\u0107"},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

<\/p>\n

Oferta ubezpieczeniowa w rolnictwie<\/p>\n

Oferta ubezpieczeniowa dla rolnik\u00f3w jest w Polsce stale poszerzana, szczeg\u00f3lnie co do przedmiotu i zakresu czynnik\u00f3w ryzyka. Najwa\u017cniejszy jest podzia\u0142 na ubezpieczenia obowi\u0105zkowe i dobrowolne (rys.\u00a01).<\/p>\n

<\/p>\n

Na mocy ustawy z 20 wrze\u015bnia 1984\u00a0r. o ubezpieczeniach maj\u0105tkowych i osobowych [Dz.U. 1984 nr\u00a045, poz.\u00a0242] wprowadzono bardzo szeroki zakres ubezpiecze\u0144 obowi\u0105zkowych w rolnictwie. Niestety, zniesienie obowi\u0105zku ubezpieczenia upraw w Polsce wprowadzone ustaw\u0105 o dzia\u0142alno\u015bci ubezpieczeniowej\u00a0 z 28 lipca 1990\u00a0r. [Dz.U. 1990 nr\u00a059, poz.\u00a0344] spowodowa\u0142o drastyczny spadek liczby zawieranych um\u00f3w ubezpieczenia upraw (z 2,9 mln w 1988\u00a0r. do 45 tys. w 2001\u00a0r.). Kolejna ustawa o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierz\u0105t gospodarskich z 7 lipca 2005\u00a0r. [Dz.U. 2005 nr\u00a0150, poz.\u00a01249] wprowadzi\u0142a dotacje pa\u0144stwowe do sk\u0142adek ubezpieczeniowych. W konsekwencji realizacji tej ustawy od 2008\u00a0r. istnieje obowi\u0105zek ubezpieczania upraw dla producent\u00f3w rolnych. W latach 2006\u20132016 w wyniku kolejnych nowelizacji ustawy z 2005\u00a0r. wielko\u015b\u0107 dotacji do sk\u0142adek ubezpieczeniowych ulega\u0142a zmianie, w zale\u017cno\u015bci od wysoko\u015bci sk\u0142adek oraz sumy ubezpieczenia, oscyluj\u0105c w przedziale od 35 do 50%. Na podstawie do\u015bwiadcze\u0144 ostatniej dekady, w 2017\u00a0r. wprowadzono okres przej\u015bciowy, w kt\u00f3rym dop\u0142aty z bud\u017cetu pa\u0144stwa do sk\u0142adek ubezpieczeniowych producent\u00f3w rolnych przys\u0142uguj\u0105 w wysoko\u015bci nawet do 65% sk\u0142adki. Obowi\u0105zek ubezpieczenia uwa\u017ca si\u0119 za spe\u0142niony, je\u017celi w terminie od 1 lipca roku nast\u0119puj\u0105cego po roku, za kt\u00f3ry rolnik uzyska\u0142 p\u0142atno\u015bci bezpo\u015brednie, w okresie 12 miesi\u0119cy ochron\u0105 ubezpieczeniow\u0105 obj\u0119te jest co najmniej 50% powierzchni upraw, od co najmniej jednego ryzyka.<\/p>\n

Dzi\u015b rz\u0105dy, poza redukowaniem ryzyka w rolnictwie, subsydia do ubezpiecze\u0144 traktuj\u0105 jako dodatkowe narz\u0119dzie stabilizowania dochod\u00f3w w tym sektorze. Wprawdzie teoretyczne podstawy zarz\u0105dzania ryzykiem w rolnictwie si\u0119gaj\u0105 I po\u0142owy XX\u00a0w., to jednak ci\u0105gle mocno odczuwa si\u0119 brak kompleksowych studi\u00f3w nad r\u00f3wnoczesnym oddzia\u0142ywaniem ubezpiecze\u0144 rolnych, a upraw w szczeg\u00f3lno\u015bci, na sytuacj\u0119 producent\u00f3w rolnych, konsument\u00f3w \u017cywno\u015bci oraz podatnik\u00f3w. Pe\u0142na analiza subsydiowania ubezpiecze\u0144 powinna uwzgl\u0119dnia\u0107 tak\u017ce wszystkie korzy\u015bci i koszty zewn\u0119trzne generowane przez wskazane subsydia. Niestety, do tej pory nigdzie na \u015bwiecie nie przeprowadzono stosownych bada\u0144 w tak szerokim zakresie.<\/p>\n

Analiza ubezpiecze\u0144 maj\u0105tkowych w rolnictwie w Polsce \u015bwiadczy o ci\u0105g\u0142ym niedostatku popytu na tego typu us\u0142ugi. Por\u00f3wnanie liczby polis ubezpieczenia obowi\u0105zkowego upraw z liczb\u0105 wniosk\u00f3w o p\u0142atno\u015bci bezpo\u015brednie wskazuje, \u017ce tylko co dziesi\u0105ty rolnik dope\u0142nia\u0142 ustawowego obowi\u0105zku. \u015aredni area\u0142 upraw przypadaj\u0105cy na polis\u0119 waha\u0142 si\u0119 w przedziale 20\u201323\u00a0ha, co wskazuje, \u017ce z obowi\u0105zku ubezpieczenia wywi\u0105zuj\u0105 si\u0119 przede wszystkim najwi\u0119ksze obszarowo gospodarstwa (rys.\u00a02). Potwierdzaj\u0105 to wyniki szczeg\u00f3\u0142owych bada\u0144 w latach 2009\u20132015, z kt\u00f3rych wynika, \u017ce w grupie obszarowej gospodarstw do 5\u00a0ha udzia\u0142 ubezpieczaj\u0105cych uprawy kszta\u0142towa\u0142 si\u0119 w przedziale 1,5\u20136,0% i wykazywa\u0142 tendencj\u0119 spadkow\u0105, podczas gdy w grupie obszarowej powy\u017cej 50\u00a0ha udzia\u0142 ten wynosi\u0142 37\u201342%2.<\/p>\n

<\/p>\n

Potwierdza to r\u00f3wnie\u017c analiza udzia\u0142u powierzchni upraw ubezpieczonych w zasiewach, kt\u00f3ry waha\u0142 si\u0119 w przedziale 22\u201333%. Je\u017celi uwzgl\u0119dni\u0107, \u017ce obowi\u0105zek jest spe\u0142niony, gdy ochron\u0105 ubezpieczeniow\u0105 obj\u0119te jest co najmniej 50% powierzchni upraw, to nale\u017ca\u0142oby podwoi\u0107 powierzchni\u0119, aby oszacowa\u0107 maksymalny udzia\u0142 powierzchni upraw z dope\u0142nionym obowi\u0105zkiem ubezpieczenia (44\u201366%) (rys.\u00a03).<\/p>\n

<\/p>\n

Rys. 3. Udzia\u0142 powierzchni upraw ubezpieczonych w zasiewach w latach 2009\u20132016<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: obliczenia w\u0142asne na podstawie Rocznik\u00f3w Statystycznych Rolnictwa z lat 2009-2017. GUS, Warszawa.<\/p>\n

Szczeg\u00f3\u0142owa analiza udzia\u0142u powierzchni ubezpieczonej wybranych upraw w zasiewach wykaza\u0142a du\u017ce zr\u00f3\u017cnicowanie. Rzepak jest praktycznie ubezpieczony prawie w ca\u0142o\u015bci (udzia\u0142 przekraczaj\u0105cy 100% wynika z ubezpieczania uprawy najcz\u0119\u015bciej jesieni\u0105, a powierzchnia zasiew\u00f3w jest ostatecznie ustalana dla plantacji, kt\u00f3re przetrwa\u0142y i s\u0105 zbierane w plonie g\u0142\u00f3wnym), jednak pod koniec analizowanego okresu zaznacza si\u0119 wyra\u017ana tendencja spadkowa. Zadziwiaj\u0105ce, \u017ce buraki cukrowe, kt\u00f3re s\u0105 podobnie jak rzepak upraw\u0105 o wysokim stopniu towarowo\u015bci, najcz\u0119\u015bciej produkowan\u0105 w kontraktach z silnym oddzia\u0142ywaniem integratora, s\u0105 \u2013 podobnie jak zbo\u017ca \u2013 w niskim stopniu obj\u0119te ubezpieczeniami. Mo\u017ce to wynika\u0107 z oceny przez rolnik\u00f3w relatywnie ni\u017cszego ryzyka zagro\u017ce\u0144 w uprawie burak\u00f3w w stosunku do rzepaku (nie wyst\u0119puje ryzyko ujemnych skutk\u00f3w przezimowania, a burak pozostaj\u0105cy w fazie wegetatywnej zachowuje du\u017ce zdolno\u015bci regeneracji). Pewne znaczenie mo\u017ce te\u017c mie\u0107 poziom sk\u0142adki ubezpieczenia \u2013 ni\u017cszy koszt dope\u0142nienia ustawowego obowi\u0105zku ubezpieczenia 50% upraw w przypadku zb\u00f3\u017c (rys.\u00a04).<\/p>\n

<\/p>\n

Przytoczone analizy nie wskazuj\u0105 na tendencj\u0119 poprawy w zakresie ubezpiecze\u0144 obowi\u0105zkowych upraw \u2013 nie obserwujemy ani wzrostu udzia\u0142u gospodarstw rolniczych ubezpieczaj\u0105cych uprawy, ani wzrostu udzia\u0142u obszaru obj\u0119tego ubezpieczeniem. W takiej sytuacji potrzebna jest g\u0142\u0119bsza analiza tego zjawiska i konieczno\u015b\u0107 pokazania czynnik\u00f3w warunkuj\u0105cych ubezpieczenia (wielko\u015b\u0107 gospodarstwa, jego po\u0142o\u017cenie, kierunek produkcji, znaczenie dochod\u00f3w rolniczych w bud\u017cecie rodziny itp.).<\/p>\n

Dla rozwoju ubezpiecze\u0144 upraw wa\u017cne jest te\u017c ich postrzeganie przez ubezpieczycieli. Rentowno\u015b\u0107 dotowanych ubezpiecze\u0144 rolnych z punktu widzenia zak\u0142ad\u00f3w ubezpieczeniowych okre\u015bla si\u0119 na podstawie stosunku wielko\u015bci sk\u0142adki przypisanej (sk\u0142adka pobrana od rolnika plus dotacje z bud\u017cetu) do wyp\u0142aconych odszkodowa\u0144. W latach 2012\u20132016 wyp\u0142acone przez zak\u0142ady ubezpieczeniowe odszkodowania wynios\u0142y ponad 2\u00a0mld\u00a0z\u0142, a sk\u0142adka przypisana wynios\u0142a ok. 1,7\u00a0mld\u00a0z\u0142. Deficytowo\u015b\u0107 tych produkt\u00f3w dla zak\u0142ad\u00f3w ubezpieczeniowych w d\u0142u\u017cszej perspektywie mo\u017ce oznacza\u0107 rezygnacj\u0119 ze \u015bwiadczenia tych us\u0142ug. Brak rentowno\u015bci opisywanych produkt\u00f3w mo\u017ce zatem istotnie wp\u0142yn\u0105\u0107 na liczb\u0119 podmiot\u00f3w \u015bwiadcz\u0105cych ochron\u0119 ubezpieczeniow\u0105 upraw. W 2016\u00a0r. produkty takie oferowa\u0142y zaledwie 3 spo\u015br\u00f3d wszystkich 34 krajowych zak\u0142ad\u00f3w ubezpieczeniowych (w dziale II), przy czym a\u017c 50% omawianego rynku obs\u0142ugiwa\u0142 PZU.3<\/p>\n

Nasuwaj\u0105 si\u0119 wa\u017cne pytania: dlaczego mechanizm rynkowy samorzutnie nie kreuje rynku ubezpieczenia upraw oraz sk\u0105d wzi\u0105\u0107 nadwy\u017cki ekonomiczne, aby je u\u017cy\u0107 do subsydiowania tych ubezpiecze\u0144?<\/p>\n

W pewnych warunkach, gdy na rynku ubezpiecze\u0144 upraw nie ma interwencji rz\u0105dowej, popyt na t\u0119 us\u0142ug\u0119 wyra\u017ca\u0142aby linia D0, natomiast jej poda\u017c przez prywatnych asekurant\u00f3w \u2013 linia S0 (rys.\u00a05). Dla tych ostatnich cen\u0105 minimaln\u0105, tj. stawk\u0105 sk\u0142adki, jest warto\u015b\u0107 Pmin. Niestety, nie jest to cena do zaakceptowania przez rolnik\u00f3w. Dopiero przy cenie ni\u017cszej ni\u017c Pc jest szansa na pojawienie si\u0119 jakiego\u015b popytu. Jak wida\u0107, w powy\u017cszych warunkach prywatny rynek ubezpieczenia upraw nie powstanie.<\/p>\n

<\/p>\n

Rys. 5. Wp\u0142yw wysoko\u015bci sk\u0142adki i dotacji na rynek ubezpiecze\u0144 upraw<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Smith i Glauber 2012 za Paw\u0142owska-Tyszko \/red.\/ 2017, Ocena funkcjonowania ubezpiecze\u0144 upraw i zwierz\u0105t\u2026 op. cit. s. 23.<\/p>\n

Gdy pojawi\u0105 si\u0119 subsydia rz\u0105dowe, a stawka subsydium do sk\u0142adki wyniesie E1F, pojawi si\u0119 nowa linia popytu D1, a area\u0142 ubezpieczonych upraw wyniesie A0. Obszar c to tzw. nadwy\u017cka konsumenta ubezpiecze\u0144, w tym przypadku rolnika. Obszar a to tzw. nadwy\u017cka producenta, w tym przypadku ubezpieczyciela. Obszar b to tzw. strata dobrobytu z tytu\u0142u sfinansowania podatkami subsydi\u00f3w ubezpieczeniowych (rys.\u00a05).<\/p>\n

Pojawienie si\u0119 ubezpieczenia mo\u017ce by\u0107 traktowane jako innowacja instytucjonalna. Je\u015bli jest ono nabywane przez rolnik\u00f3w na zasadach komercyjnych, to pierwotna linia poda\u017cy S0, w\u0142a\u015bciwa dla braku ochrony ubezpieczeniowej, przesuwa si\u0119 do po\u0142o\u017cenia S1 (rys.\u00a06). Je\u017celi popyt na dany produkt nie jest doskonale elastyczny (a na rolnicze nie jest!), nast\u0105pi spadek jego ceny z poziomu P0 do P1, ale z drugiej strony \u2013 wzro\u015bnie wolumen poda\u017cy z q0 do q1.\u00a0 W konsekwencji pojawi si\u0119 nadwy\u017cka konsumenta w postaci trapezu P0ADP1. Nadwy\u017ck\u0119 t\u0119 (trapez P0ADP1) mo\u017cna traktowa\u0107 jako korzy\u015b\u0107 zewn\u0119trzn\u0105. Wielu uwa\u017ca, \u017ce jest to przes\u0142anka, by u\u017cy\u0107 cz\u0119\u015bci tej nadwy\u017cki jako rekompensaty dla rolnik\u00f3w, np. w postaci subsydiowania sk\u0142adki.<\/p>\n

<\/p>\n

Rys. 6. Wp\u0142yw zmniejszenia ryzyka przez ubezpieczenie na ceny i poda\u017c produkt\u00f3w rolniczych<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Hazell i in. 1986 za Paw\u0142owska-Tyszko \/red.\/ 2017, Ocena funkcjonowania ubezpiecze\u0144 upraw\u2026 op. cit. s.\u00a025.<\/p>\n

W tym kontek\u015bcie praktykowane od lat warunkowanie wysoko\u015bci pomocy kl\u0119skowej spe\u0142nieniem obowi\u0105zku ubezpieczenia upraw mo\u017cna postrzega\u0107 jako nieefektywne i spo\u0142ecznie nieetyczne. Z ca\u0142ej grupy rolnik\u00f3w niewykonuj\u0105cej tego obowi\u0105zku karani s\u0105 tylko ci, kt\u00f3rzy do\u015bwiadczyli kl\u0119sk. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce spotyka ich dolegliwo\u015b\u0107 podwojona. Ich s\u0105siedzi, kt\u00f3rzy r\u00f3wnie\u017c nie dope\u0142nili ubezpieczenia upraw, a zatem z\u0142amali prawo, ale nie do\u015bwiadczyli kl\u0119ski i w zwi\u0105zku z tym nie ubiegaj\u0105 si\u0119 o pomoc, nie ponosz\u0105 \u017cadnych konsekwencji. Prawo nie egzekwowane demoralizuje. Prawo \u017ale egzekwowane demoralizuje podw\u00f3jnie!<\/p>\n

dr in\u017c. Tadeusz Sobczy\u0144ski, Kujawsko-Pomorski O\u015brodek Doradztwa Rolniczego<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-1991","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1991","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1991"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1991\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1991"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1991"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1991"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}