{"id":1101,"date":"2020-05-07T10:17:06","date_gmt":"2020-05-07T08:17:06","guid":{"rendered":"http:\/\/test2.kpodr.pl\/?p=1101"},"modified":"2020-05-12T13:24:46","modified_gmt":"2020-05-12T11:24:46","slug":"uff-jak-goraco","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/2020\/05\/07\/uff-jak-goraco\/","title":{"rendered":"Uff\u2026 jak gor\u0105co!"},"content":{"rendered":"\n

Bardziej lubi suche i zimne \u015brodowisko, ni\u017c ciep\u0142e i wilgotne. Kto? Byd\u0142o!<\/p>\n\n\n\n

Ta kr\u00f3tka charakterystyka opisuje zwierz\u0119ta polarne, do kt\u00f3rych m.in. zalicza si\u0119 byd\u0142o. Szczeg\u00f3lnie wra\u017cliwe s\u0105 zwierz\u0119ta m\u0142ode, ale najwi\u0119kszy problem \u201eafryka\u0144ska pogoda\u201d sprawia krowom, kt\u00f3re produkuj\u0105 bardzo du\u017co ciep\u0142a, ale s\u0105 za to odporne na niskie temperatury. Komfort cieplny byd\u0142a mie\u015bci si\u0119 w zakresie od \u20137 do +18\u00b0C, ale wilgotno\u015b\u0107 wzgl\u0119dna musi by\u0107 na poziomie od 60 do 80%. Krowy dojne, w zale\u017cno\u015bci od wilgotno\u015bci wzgl\u0119dnej potrzebuj\u0105 temperatury na poziomie od +4 do +16\u00b0C i s\u0142abo adaptuj\u0105 si\u0119 do wy\u017cszych temperatur, co wywo\u0142uje u nich stres cieplny. Szczeg\u00f3lnie niebezpieczny jest okres mi\u0119dzy czerwcem a sierpniem.<\/p>\n\n\n\n

Je\u017celi temperatura otaczaj\u0105cego powietrza wynosi +10\u00b0C, to oko\u0142o 80% ciep\u0142a oddaj\u0105 krowy bezpo\u015brednio (przez przewodzenie ciep\u0142a i konwekcj\u0119, czyli przekazywanie ciep\u0142a otoczeniu, np. poprzez dotykanie ch\u0142odnych powierzchni oraz jego unoszenie ze sk\u00f3ry przez powietrze i normalne wydychanie z dr\u00f3g oddechowych), a 20% \u2013 przez wzmo\u017cone oddychanie i wraz z potem, co jest g\u0142\u00f3wnym mechanizmem termoregulacyjnym. Przy wzro\u015bcie temperatury o 20\u00b0C (do +30\u00b0C), krowa wyparowuje 30 l wody, a zmniejsza si\u0119 bezpo\u015brednie oddawanie ciep\u0142a. Krowy o wysokiej wydajno\u015bci maj\u0105 przyspieszon\u0105 przemian\u0119 materii, przez co wyst\u0119puj\u0105 u nich problemy z termoregulacj\u0105. S\u0142abo odprowadzaj\u0105 nadmiar ciep\u0142a z cia\u0142a, co prowadzi do hipertermii (przegrzania) oraz spadku odporno\u015bci. Cho\u0107 rosn\u0105ca temperatura cia\u0142a na skutek przegrzania przyspiesza bicie serca, co zwi\u0119ksza kr\u0105\u017cenie podsk\u00f3rne, aby skuteczniejsze by\u0142o oddawanie ciep\u0142a, to jednocze\u015bnie mniej krwi dociera do innych narz\u0105d\u00f3w wewn\u0119trznych. Szczeg\u00f3lnie nara\u017conym na przegrzanie narz\u0105dem jest macica, co zwi\u0119ksza ryzyko pojawienia si\u0119 czasowej niep\u0142odno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Troch\u0119 bioenergetyki<\/p>\n\n\n\n

U zwierz\u0105t sta\u0142ocieplnych (te\u017c cz\u0142owieka) tempo przemian metabolicznych mierzone w energii metabolicznej (EM) jest sta\u0142e i wynosi 70 kcal EM na 1 kg metabolicznej masy cia\u0142a (metaboliczna masa cia\u0142a, to masa cia\u0142a zwierz\u0119cia podniesiona do pot\u0119gi \u00be lub 0,75). U ludzi i zwierz\u0105t w stanie spoczynku produkcja ciep\u0142a, czyli intensywno\u015b\u0107 przemiany materii jest wprost proporcjonalna do powierzchni cia\u0142a, a odwrotnie proporcjonalna do masy cia\u0142a, czyli im zwierz\u0119 jest mniejsze, tym produkcja ciep\u0142a jest wi\u0119ksza, im wi\u0119ksze \u2013 tym mniejsza (np. mysz produkuje du\u017co ciep\u0142a, a s\u0142o\u0144 ma\u0142o). Ciep\u0142o tworz\u0105 narz\u0105dy ciep\u0142otw\u00f3rcze \u2013 w\u0105troba i mi\u0119\u015bnie. U ma\u0142ych zwierz\u0105t ich masa jest wi\u0119ksza w stosunku do masy ko\u015bci szkieletu, a u du\u017cych \u2013 odwrotnie. Ma\u0142e zwierz\u0119ta maj\u0105 du\u017c\u0105 powierzchni\u0119 cia\u0142a w stosunku do swojej masy i trac\u0105 wi\u0119cej ciep\u0142a ni\u017c zwierz\u0119ta du\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

Krowa wa\u017c\u0105ca 650 kg ma mas\u0119 metaboliczn\u0105 wynosz\u0105c\u0105 128,73 kg, czyli produkuje 9 654,75 kcal EM na dob\u0119 (128,73 kg \u00d7 70 kcal\/1 kg metabolicznej masy cia\u0142a\/dob\u0119). Je\u017celi krowa zjada w paszy 21 190 kcal EM i produkuje tylko 9 kg mleka dziennie, kt\u00f3re zawiera 6 540 kcal EM i odk\u0142ada w ciele 790 kcal, to produkuje na dob\u0119 15 440 kcal EM. Bilans jest nast\u0119puj\u0105cy:<\/p>\n\n\n\n

21 190 \u2013 6 540 + 790 = 15 440 kcal,<\/p>\n\n\n\n

czyli tyle ile powsta\u0142oby po spaleniu 2 do prawie 4 kg w\u0119gla kamiennego.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy pojawia si\u0119 stres cieplny<\/p>\n\n\n\n

Zjawisko to jest zwi\u0105zane z temperatur\u0105 otaczaj\u0105cego powietrza i jego wilgotno\u015bci\u0105. Oddawanie ciep\u0142a jest \u0142atwiejsze w zimne dni, a utrat\u0119 energii krowy uzupe\u0142niaj\u0105 pobieraj\u0105c wi\u0119cej paszy. Jednak przy niskiej wilgotno\u015bci nast\u0119puje wysuszenie b\u0142on \u015bluzowych dr\u00f3g oddechowych i spadek odporno\u015bci kr\u00f3w, zwi\u0119kszaj\u0105c podatno\u015b\u0107 na infekcje wirusowe i bakteryjne. Natomiast wy\u017csza wilgotno\u015b\u0107 sprzyja zapaleniu wymion i g\u00f3rnych dr\u00f3g oddechowych, a podczas upa\u0142\u00f3w nast\u0119puje zahamowanie oddawania nadmiaru ciep\u0142a i krowy przegrzewaj\u0105 si\u0119 (ro\u015bnie temperatura ich cia\u0142a), co jest objawem stresu cieplnego. Tak wi\u0119c, suche powietrze o temperaturze powy\u017cej +27\u00b0C stwarza krowom powa\u017cny dyskomfort cieplny.<\/p>\n\n\n\n

Nale\u017cy jednak zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na fakt, \u017ce komfort cieplny kr\u00f3w zwi\u0105zany jest tak\u017ce z ich wydajno\u015bci\u0105. Zwi\u0119kszenie si\u0119 ilo\u015bci produkowanego mleka o 10 kg, np. z 35 do 45, zmniejsza tolerancj\u0119 na wysok\u0105 temperatur\u0119 a\u017c o 5\u00b0C.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce temperatura w oborze kr\u00f3w mlecznych zim\u0105 powinna by\u0107 wy\u017csza maksymalnie o 10\u00b0C od temperatury powietrza zewn\u0119trznego, a latem \u2013 o tyle samo ni\u017csza. Rosn\u0105ca temperatura powietrza obni\u017ca wydajno\u015b\u0107 nawet o 20%, poniewa\u017c spada pobieranie paszy, co mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 do kwasicy \u017cwacza. Paradoksalnie, pobieranie du\u017cych ilo\u015bci wody zwi\u0119ksza produkcj\u0119 moczu, a w nim wydalanie makro- i mikroelement\u00f3w potrzebnych do przemian metabolicznych (zw\u0142aszcza chloru, potasu i sodu), w tym na prac\u0119 organ\u00f3w wewn\u0119trznych, ale te\u017c gruczo\u0142u mlekowego. R\u00f3wnowag\u0119 elektrolitow\u0105 os\u0142abia utrata dwuw\u0119glan\u00f3w, kt\u00f3rych st\u0119\u017cenie ro\u015bnie we krwi, podobnie jak dwutlenku w\u0119gla. Oba zwi\u0105zki maj\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015bci buforuj\u0105ce. Os\u0142abieniu ulega mobilizacja wapnia z ko\u015bci, pogarsza si\u0119 motoryka \u017cwacza i w\u0142a\u015bciwo\u015bci buforuj\u0105ce \u015bliny (poprzez utrat\u0119 dwuw\u0119glan\u00f3w), co obni\u017ca pH tre\u015bci tego przed\u017co\u0142\u0105dka, czyli prowadzi tak\u017ce do kwasicy.<\/p>\n\n\n\n

Nadmierna temperatura os\u0142abia apetyt kr\u00f3w, a rosn\u0105 ich potrzeby energetyczne, co jest spowodowane reakcj\u0105 organizmu chc\u0105cego si\u0119 och\u0142odzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Stres cieplny a p\u0142odno\u015b\u0107 kr\u00f3w<\/p>\n\n\n\n

Nadmiar ciep\u0142a przed unasienieniem powoduje spadek skuteczno\u015bci inseminacji i wzrost wska\u017anika niep\u0142odno\u015bci, kt\u00f3ry wskazuje m.in. na mo\u017cliwo\u015b\u0107 uszkodzenia powstaj\u0105cego oocytu, zmiany w rozwoju p\u0119cherzyk\u00f3w i mniejszy wzrost p\u0119cherzyka dominuj\u0105cego. Gor\u0105co sprawia, \u017ce obni\u017ca si\u0119 w organizmie kr\u00f3w poziom hormon\u00f3w p\u0142ciowych \u2013 progesteronu i estradiolu, przez co ruja trwa poni\u017cej 8 godzin, zmniejsza si\u0119 odporno\u015b\u0107, a ponadto poprzez ograniczony przep\u0142yw krwi w macicy zaburzony jest rozw\u00f3j zarodk\u00f3w. Wysoka temperatura otoczenia mo\u017ce zwi\u0119ksza\u0107 liczb\u0119 kom\u00f3rek somatycznych w mleku nawet o ponad 100 tys. w 1 mililitrze. Stres cieplny jest podst\u0119pny, poniewa\u017c jego skutki nie od razu si\u0119 ujawniaj\u0105, ale dopiero jesieni\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Dobrostan kr\u00f3w w trakcie upa\u0142\u00f3w<\/p>\n\n\n\n

Najwa\u017cniejszym elementem utrzymania latem prawid\u0142owej temperatury w oborze jest sprawnie dzia\u0142aj\u0105ca wentylacja przyspieszaj\u0105ca wymian\u0119 powietrza, ale nie wywo\u0142uj\u0105ca przeci\u0105gu. Wymiana powietrza w ci\u0105gu godziny w oborach wolnostanowiskowych powinna by\u0107 60\u2013100-krotna, tzn. 350\u2013400 m3 powietrza w ci\u0105gu godziny na 1 sztuk\u0119, co u\u0142atwi krowom odprowadzanie nadmiaru ciep\u0142a. Dopuszczalna szybko\u015b\u0107 ruchu powietrza dla byd\u0142a mie\u015bci si\u0119 w zakresie od 0,2 do 0,5 m na sekund\u0119, a jej wzrost o 1 m na sekund\u0119 odpowiada spadkowi temperatury o 1,5 do 2\u00b0C u byd\u0142a z sier\u015bci\u0105 o d\u0142ugo\u015bci 3 cm, a gdy w\u0142osy s\u0105 kr\u00f3tsze \u2013 od 3 do 4\u00b0C.<\/p>\n\n\n\n

Je\u017celi w oborze temperatura si\u0119ga 20\u00b0C i nadal ro\u015bnie, wskazane jest w\u0142\u0105czenie mieszaczy powietrza. Jednak uwa\u017ca si\u0119, \u017ce wentylatory umieszczone w pobli\u017cu sto\u0142u paszowego, cho\u0107 zmniejszaj\u0105 stres cieplny pozwalaj\u0105c zachowa\u0107 krowom apetyt, to przesuszaj\u0105 niepotrzebnie pasze. Dobrym rozwi\u0105zaniem jest stosowanie zraszaczy niskoci\u015bnieniowych, zw\u0142aszcza w pobli\u017cu sto\u0142u paszowego lub w poczekalni przed hal\u0105 udojow\u0105, ale uwaga \u2013 przy upalnej pogodzie wilgotne powietrze hamuje oddawanie nadmiaru ciep\u0142a, przez co wzrasta temperatura cia\u0142a kr\u00f3w i powstaje stres cieplny. Sprawna wentylacja powinna latem zapewni\u0107 wilgotno\u015b\u0107 na poziomie poni\u017cej 80%. Dla ob\u00f3r wolnostanowiskowych rozwi\u0105zaniem mo\u017ce by\u0107 zmniejszenie liczebno\u015bci kr\u00f3w czekaj\u0105cych na wydojenie.<\/p>\n\n\n\n

Wymuszony ruch powietrza usuwa py\u0142y, odory, par\u0119 wodn\u0105, wyp\u0119dza muchy i inne owady oraz usuwa szkodliwe gazy (dwutlenek w\u0119gla, amoniak, siarkowod\u00f3r). W oborze dopuszcza si\u0119 wyst\u0119powanie tych gaz\u00f3w na poziomie odpowiednio: 3 000 ppm (part per milion \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 na milion, np. mg\/kg), 20 ppm (nosem wyczuwamy 0,5 ppm), 5 ppm (nosem wyczuwamy poziom 0,0005 ppm).<\/p>\n\n\n\n

Dwutlenek w\u0119gla wydzielany z p\u0142uc jest ma\u0142o toksyczny, ale im go wi\u0119cej w powietrzu, tym mniej zawiera ono tlenu, co przyspiesza i pog\u0142\u0119bia oddech oraz zmniejsza pobieranie paszy, co skutkuje spadkiem wydajno\u015bci. Produktami rozk\u0142adu bia\u0142ka s\u0105 amoniak i siarkowod\u00f3r. Pierwszy z nich dra\u017cni b\u0142ony \u015bluzowe, zw\u0142aszcza g\u00f3rnych dr\u00f3g oddechowych, uszkadza je przy wy\u017cszych st\u0119\u017ceniach i obni\u017ca odporno\u015b\u0107 zwierz\u0105t. Drugi \u2013 pora\u017ca o\u015brodkowy uk\u0142ad nerwowy, powoduje zapalenia spoj\u00f3wek, dra\u017cni b\u0142ony \u015bluzowe przewodu pokarmowego i dr\u00f3g oddechowych, blokuj\u0105c hem\u00a0 \u2013 barwnik hemoglobiny przenosz\u0105cej tlen, wywo\u0142uje jej niedob\u00f3r. St\u0119\u017cenie dwutlenku w\u0119gla jest miernikiem sprawno\u015bci wentylacji, amoniaku \u2013 skuteczno\u015bci usuwania odchod\u00f3w\u00a0i \u015bciek\u00f3w, a siarkowodoru \u2013 czysto\u015bci i higieny w budynku inwentarskim.<\/p>\n\n\n\n

Swobodny dost\u0119p do wody jest niezb\u0119dny, gdy\u017c w trakcie upa\u0142\u00f3w ro\u015bnie jej pobieranie nawet o 30% w stosunku do warunk\u00f3w normalnych. Nale\u017cy przewidzie\u0107 w\u0142a\u015bciw\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 sto\u0142u paszowego. Na jedn\u0105 sztuk\u0119 powinno przypada\u0107 70 cm kraw\u0119dzi sto\u0142u. Pasze, bardzo dobrej jako\u015bci, powinny by\u0107 podawane 2 razy dziennie, niedojady nale\u017cy usuwa\u0107. Mo\u017cna pasze podgarnia\u0107, ale w\u00f3wczas mog\u0105 one ulec przesuszeniu. Nale\u017cy stosowa\u0107 dodatek makro- i mikroelement\u00f3w zwi\u0119kszony o 30% w por\u00f3wnaniu z zapotrzebowaniem normatywnym. Dobrym rozwi\u0105zaniem jest skarmianie dro\u017cd\u017cy piwnych lub paszowych, gdy\u017c jako synbiotyk (probiotyk i prebiotyk) zapobiegaj\u0105 kwasicy. Wskazane jest tak\u017ce podawanie niacyny (kwasu nikotynowego, witaminy B3) oraz witamin A, D i E rozpuszczalnych w t\u0142uszczach.<\/p>\n\n\n\n

Podczas upa\u0142\u00f3w mo\u017cna podawa\u0107 t\u0142uszcze, zw\u0142aszcza t\u0142uszcze chronione, gdy\u017c w tym czasie krowy nie korzystaj\u0105 z rezerw energii w\u0142asnego cia\u0142a, aby nie zwi\u0119ksza\u0107 temperatury organizmu na skutek jego spalania. Jak wiadomo, \u201et\u0142uszcze spalaj\u0105 si\u0119 w ogniu w\u0119glowodan\u00f3w\u201d. Ich reprezentantem jest np. kr\u0105\u017c\u0105ca we krwi glukoza, kt\u00f3ra jest zwi\u0105zkiem energetycznym. Natomiast skarmianie skrobi (pasz tre\u015bciwych) prowadzi do kwasicy. Dawk\u0119 mo\u017cna wzbogaci\u0107 w bia\u0142ko, podaj\u0105c zwi\u0105zki azotowe niebia\u0142kowe, np. mocznik. Dopuszczalna jego ilo\u015b\u0107 wynosi 0,03% masy cia\u0142a zwierz\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n

Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 spe\u0142nia \u015bcielenie, gdy\u017c \u015bci\u00f3\u0142ka wch\u0142ania pot. Na \u015bci\u00f3\u0142k\u0119 nie nadaje si\u0119 siano, gdy\u017c nie ch\u0142onie wody, tak jak s\u0142oma.<\/p>\n\n\n\n

Rasa a wra\u017cliwo\u015b\u0107 na stres termiczny<\/p>\n\n\n\n

Rasa holszty\u0144sko-fryzyjska jest ma\u0142o odporna na wysokie temperatury. \u0141atwiej znosi warunki termiczne zimowe, gdy temperatura powietrza spada poni\u017cej 0\u00b0C, ale pod jednym warunkiem \u2013 nie mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 w oborze przeci\u0105g, gdy\u017c zbyt du\u017cy ruch powietrza och\u0142adza cia\u0142o zwierz\u0105t.<\/p>\n\n\n\n

Do warunk\u00f3w \u201eafryka\u0144skich\u201d s\u0105 przystosowane takie rasy jak np. brahman i zebu pochodz\u0105ce z Indii, czy senepol \u2013 z wyspy Saint Croix le\u017c\u0105cej w archipelagu Ma\u0142ych Antyli nale\u017c\u0105cych do Wysp Karaibskich. Mimo upa\u0142u u tego byd\u0142a nie obni\u017ca si\u0119 ani wydajno\u015b\u0107, ani p\u0142odno\u015b\u0107 (oocyty maj\u0105 lepsz\u0105 jako\u015b\u0107), ani odporno\u015b\u0107, poniewa\u017c ich metabolizm jest mniejszy \u2013 maj\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 temperatur\u0119 cia\u0142a ni\u017csz\u0105 o 0,8\u00b0C oraz przystosowane s\u0105 anatomicznie do gor\u0105ca \u2013 maj\u0105 wi\u0119ksze gruczo\u0142y potowe, a ich cienka sk\u00f3ra poch\u0142ania mniej promieniowania s\u0142onecznego. Ponadto maj\u0105 odkryty niedawno gen \u201eslick\u201d (rasa senepol), zwi\u0119kszaj\u0105cy mo\u017cliwo\u015bci termoregulacyjne oraz determinuj\u0105cy d\u0142ugo\u015b\u0107 sier\u015bci. Na razie krzy\u017cowanie ras byd\u0142a odpornego na gor\u0105co z byd\u0142em ras wra\u017cliwych, nie da\u0142o pozytywnych wynik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Zalecana temperatura i wymiana powietrze dla byd\u0142a<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

dr hab. Piotr Dorszewski
Kujawsko-Pomorski O\u015brodek Doradztwa Rolniczego
Fot. L. Piechocki<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bardziej lubi suche i zimne \u015brodowisko, ni\u017c ciep\u0142e i wilgotne. Kto? Byd\u0142o! Ta kr\u00f3tka charakterystyka opisuje zwierz\u0119ta polarne, do kt\u00f3rych<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1103,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[23,24],"tags":[],"class_list":["post-1101","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bydlo-miesne","category-bydlo-mleczne"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1101","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1101"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1101\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1105,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1101\/revisions\/1105"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1103"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1101"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1101"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1101"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}