Matki pszczele z pasieki w Zarzeczewie

Pasieka w Oddziale w Zarzeczewie Kujawsko-Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego od ponad 40 lat zajmuje się hodowlą pszczół miodnych. W tym czasie została stworzona w ramach programu hodowlanego linia Kujawska, a jej podstawą były pszczoły rasy kraińskiej. Wyhodowane w pasiece pszczoły zostały wpisane do ksiąg hodowlanych prowadzonych przez Krajowe Centrum Hodowli Zwierząt w Warszawie, stworzono również metodykę oceny i doskonalenia genetycznego pszczół utrzymywanych w Zarzeczewie.

Pszczoły linii Kujawska od początku miały być przeznaczone dla pszczelarzy, których pasieki umieszczone są w pobliżu pożytków wczesnych, takich jak rzepak ozimy, kwitnące sady, robinia pseudoacacia, lipa czy facelia. Aby optymalizować ilość odbieranego miodu w procesie hodowli, starano się dobierać tak materiał hodowlany, aby rodziny nosiły wziątek do górnych kondygnacji ula, były łagodne w czasie pracy na pasiece i łatwo wychodziły z nastroju rojowego.

Te cechy do dziś są kontrolowane i utrwalane, a sprzedawane z pasieki matki pszczele niosą je w swoich genotypach. Poza cechami podstawowymi dbamy również o właściwą ciemną barwę pszczół, trzymanie się plastrów w czasie przeglądów, dynamiczny rozwój wiosenny i wczesne wchodzenie w zimowlę. Taka charakterystyka pszczół pozwala nie tylko na wysoką wydajność rodzin pszczelich wiosną, ale także na komfort zimowli i podniesienie szans na właściwe wejście w kolejny sezon.

W pasiece w Zarzeczewie gospodarujemy na najpopularniejszych w Polsce ulach typu stojak wielkopolski, to pozwala na ocenę pracy i efektywności pszczół w takim środowisku, jak w docelowych pasiekach.

Mateczniki w 9. dniu do izolacji

Proces hodowli matek pszczelich jest dość złożony i zaczyna się rok wcześniej, bo już wtedy należy po obserwacji i ocenie pszczół wytypować matki, które będą najlepsze do pobierania materiału w postaci kilkugodzinnych larw. Matki te muszą być samicami inseminowanymi – unasiennionymi sztucznie, które są wpisane do ksiąg hodowlanych i mają znane pochodzenie. Warto również wcześniej wytypować rodziny, które posłużą nam za ule startery, czyli takie, w których młode matki pszczele będą karmione mleczkiem pszczelim i będą się rozwijać, aż do momentu przeniesienia ich do inkubatora. Wybrane rodziny należy oznakować, aby wiosną móc rozpocząć ich stymulację ciastem miodowo-pyłkowym i przyśpieszyć rozwój. Jest to najlepszy sposób, by wykorzystać najbardziej sprzyjające hodowli matek pszczelich warunki.  To właśnie okres od końca kwietnia do końca czerwca jest najlepszym do wyhodowania nowych królowych, które poddane do uli w całej Polsce będą podstawą gospodarowania w kolejnych sezonach pszczelarskich.

Larwa jednodniowa ułożona w miseczce matecznikowej

Larwy jednodniowe do hodowli

W pasiece w Oddziale w Zarzeczewie Kujawsko-Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Minikowie można zamawiać 3 rodzaje matek, w zależności od potrzeb pszczelarza.

Matki pszczele nieunasiennione – to młode matki, które nie odbyły jeszcze lotu godowego i nie rozpoczęły znoszenia jajeczek. Często wybierane przez pszczelarzy do pasiek, w których chcemy tylko odświeżyć pogłowie pszczół, a cechy niesione przez trutnie występujące w pasiece nie będą negatywnie oddziaływać na jakość pracy i ilość produktów pszczelich.

Kolejną ofertą są matki pszczele unasiennione naturalnie ze sprawdzonym czerwieniem. Proces ich przygotowania jest trochę dłuższy  – o około 14 dni. Młode matki tuż po wygryzieniu się z mateczników poddawane są do ulików weselnych ustawionych około 100 metrów od pasieki zarodowej. Dla właściwego unasiennienia naturalnego wytypowane są rodziny ojcowskie. Różnią się one od rodzin matecznych tym, że w swoim składzie posiadają po 2 ramki z węzą trutową, z której wygryzają się tysiące trutni. Sam lot godowy młodej matki pszczelej odbywa się w powietrzu nad ulikami weselnymi, a duże nasilenie wyhodowanych wcześniej trutni zapewnia dobre zapłodnienie matek pszczelich. Po odbyciu lotów godowych i spotkaniu się z kilkoma trutniami, młode matki rozpoczynają znoszenie jajeczek. Kiedy jajeczka rozwijają się w sposób prawidłowy, a sama matka nie odniosła obrażeń w czasie lotu jest ona przygotowywana do odbioru przez nabywcę.

Trzecim rodzajem matek pszczelich, jakie można zakupić, są matki pszczele reprodukcyjne. To matki pszczele, które zostają poddane inseminacji. Proces wygląda podobnie jak u innych zwierząt, tzn. inseminator pobiera nasienie od trutni z rodzin ojcowskich i aparatem inseminacyjnym podaje je matce do zbiorniczka nasiennego. Zabieg wykonuje się w narkozie matek pszczelich, a zaraz po zabiegu należy poddać taką matkę do ulika weselnego. Zainseminowana matka pszczela w ciągu 10 dni powinna rozpocząć znoszenie jajeczek, a już po 2 tygodniach możemy ocenić, czy jajeczka rozwijają się właściwie i cały proces przebiegł zgodnie z oczekiwaniami. Matki pszczele reprodukcyjne unasiennione sztucznie najczęściej zamawiane są przez pszczelarzy chcących w przyszłości samemu spróbować hodowli matek pszczelich lub takich, którzy posiadają pszczoły niespełniające ich wymagań i chcą wprowadzić pszczołę nową z utrwalonymi cechami genetycznymi.

Pszczelarze lokalni najczęściej przyjeżdżają osobiście po zamówione w Zarzeczewie matki pszczele. Jest to najlepszy sposób, by zapewnić pszczołom maksimum komfortu. Drugą popularną metodą jest wysyłka matek pocztą lub kurierem. Tym sposobem pszczoły trafiają do nabywcy w ciągu maksymalnie 24 godzin na terenie całej Polski, a na czas transportu każda królowa otrzymuje kilka pszczół robotnic tzw. świtę i zapas pokarmu, tak by zminimalizować związany z transportem stres.

Warto pamiętać, że jaka matka pszczela – taka cała rodzina. Pasieka w Oddziale w Zarzeczewie Kujawsko-Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Minikowie oferuje matki pszczele w sezonie 2026 w następujących cenach brutto:

– matki pszczele jednodniowe – 30 zł,

– matki pszczele unasiennione naturalnie ze sprawdzonym czerwieniem – 80 zł.

– matki pszczele reprodukcyjne – 250 zł.

Zakupione matki pszczele podlegają refundacji przez ARiMR w ramach interwencji pszczelarskich na rok 2026 I.6.5 – „pomoc na odbudowę i poprawę wartości użytkowej pszczół”.

Osoba do kontaktu: starszy specjalista do spraw pszczelarstwa Adrian Stankiewicz, tel. 723 692 555, e-mail: adrian.stankiewicz@kpodr.pl.

Tekst i fot. Adrian Stankiewicz, KPODR

 
Selekcja mateczników przez pszczoły do 15. dnia

 
Potężny rój pszczół