Upały a komórki somatyczne: jak chronić mleko?

Komórki somatyczne – obecne w mleku fragmenty i martwe komórki gruczołu mlekowego i białe ciałka krwi, które mogą niekiedy przyprawiać hodowców o ból głowy. Po przekroczeniu pułapu 400 tys. na ml mleka, surowiec uznawany jest za produkt pozaklasowy. W cieplejszym okresie roku wzrasta ryzyko wzrostu ich poziomu u krów mlecznych, co może być w niektórych przypadkach zauważalnym problemem dla hodowców, generując straty w postaci wydatków na poprawę zdrowia krów oraz potrąceń z mleczarni. Przyjrzyjmy się –     jak można zapobiec temu problemowi, jak niwelować jego skutki oraz skąd się on bierze?

Pierwszą potencjalną przyczyną wzrostu liczby komórek somatycznych (LKS) może być nieodpowiednia strategia żywieniowa oraz żywienie stada paszami niskiej jakości. Nadmiernie wilgotne, spleśniałe i porażone grzybami kiszonki są źródłem mykotoksyn, które wywołują reakcje zapalne, negatywnie wpływające na zdrowie krów mlecznych, a co za tym idzie – również jakość mleka. Poziom komórek somatycznych może wzrosnąć również na skutek zbyt gwałtownej zmiany paszy. Istnieje zauważalne ryzyko podwyższenia LKS przy znacznym zwiększeniu ilości paszy białkowej, bez okresu przejściowego, co powoduje zbyt gwałtowne przyspieszenie wydzielania mleka, przez co pojawia się stan zapalny wymienia. Kolejnym powodem wynikającym z żywienia zwierząt, przez który liczba komórek somatycznych może wzrosnąć, jest niedostateczna ilość odpowiednich witamin i minerałów w paszy. Jest to szczególnie ważne u krów wysokowydajnych. Jeśli chcemy utrzymać dobry stan zdrowia i wysoką wydajność zwierząt, trzeba stosować niezbędne dodatki paszowe, bogate w witaminy i minerały. Godne polecenia są ich organiczne formy, jak np. chelaty, które są w większym stopniu wykorzystywane przez zwierzęta i łatwiej przyswajalne. Warto rozważyć też zastosowanie dodatków tłuszczowych zmniejszających produkcję ciepła w organizmie. Należy jednak pamiętać o ich stosowaniu według zaleceń producenta, lekarza weterynarii i rzeczywistych potrzeb zwierząt.

Kolejnymi potencjalnymi przyczynami wzrostu poziomu komórek somatycznych u krów mlecznych są czynniki środowiskowe, osobnicze i choroby. Wzrost LKS jest dla hodowcy swoistym alarmem, że coś niedobrego dzieje się w stadzie. Mogą składać się na to problemy z ketozą, racicami czy kwasicą, w skrajnych i destrukcyjnych w skutkach sytuacjach, może to być również zakażenie gronkowcem złocistym, który jest niemożliwy do wyleczenia. W celu ratowania stada niezbędna jest izolacja i ubój zakażonego zwierzęcia.

W przypadku pozostałych czynników, profilaktyka polega na jak najszybszej interwencji lekarza weterynarii, zaraz po zauważeniu pierwszych symptomów chorób. Kluczowym aspektem jest dbanie o dobrostan zwierząt, polegające na utrzymywanie warunków bytowych na jak najwyższym poziomie. Działania do tego zmierzające obejmują: stosowanie przeddoju, utrzymywanie higieny doju na wysokim poziomie, utrzymywanie aparatury udojowej w pełnej sprawności, zaprzestawanie doju po opróżnieniu wymion, czystość miejsca odpoczynku krów, stosowanie preparatów higienicznych przed i poudojowych, niwelujących kontakt wymienia z bakteriami mieszczącymi się na podłożu. Dobrze jest zadbać o pozycję stojącą krów po udoju, gdy kanały strzykowe nie są jeszcze do końca zamknięte. Pomocna może być praktyka skarmiania zwierząt po odbytym doju, w celu jak najdłuższego ich pozostania w pozycji stojącej i dbać o czystość ściółki. Pamiętajmy, że są sytuacje, gdy do każdej krowy należy mieć podejście indywidualne. Rozsądnym jest również zadbanie o redukcję stresu w stadzie, który również może mieć wpływ na LKS. W okresie letnim każdy hodowca powinien przyjąć za priorytet redukcję skutków stresu cieplnego, który nawet dwukrotnie jest w stanie podnieść poziom ogólnej somatyki. Pomagają w tym wyżej wspomniane odpowiednie dodatki paszowe, dostęp zwierząt do świeżego powietrza, odpowiednia wentylacja,

a jeśli warunki pozwalają – wypas krów na pastwisku z dostępem do wody oraz cienia. Zaakceptujmy fakt, że liczba komórek somatycznych zależy również od genotypu i wieku krowy. Im starsza krowa, tym LKS będzie wyższa, co laktację zwiększa się o ok. 10–15%. Istotną rolę odgrywają tu predyspozycje genetyczne, położenie wymienia, ogólna zdrowotność. W celu długoletniej strategii rozrodowej warto dążyć do genetycznego doskonalenia zwierząt, co przełoży się na wyższą zdrowotność i odporność.

Podsumowując, w okresie letnim profilaktyka w dziedzinie ochrony zdrowia stada jest niezbędna. Jest to newralgiczny dla zdrowia okres, wymagający zwiększonej czujności hodowcy. Zdrowe zwierzęta nie będą powodem strat dla gospodarza i pozwolą utrzymać hodowlę na wysokim poziomie, co przełoży się na długofalowe korzyści.

Miłosz Stancelewski, KPODR

Opracowano na podstawie:
– www.tygodnik-rolniczy.pl,
– www.agrolok.pl/artykuly/komorki-somatyczne–jak-zachowac-ich-niski-poziom.