Wieloletnia praca hodowlana nad zwierz\u0119tami gospodarskimi, w tym nad byd\u0142em mlecznym doprowadzi\u0142a do zr\u00f3\u017cnicowa\u0144 w obr\u0119bie gatunku, a na przestrzeni lat zosta\u0142o utworzonych wiele ras i typ\u00f3w u\u017cytkowych byd\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Na r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy wydajno\u015bciami mlecznymi u poszczeg\u00f3lnych ras i zawarto\u015bci\u0105 sk\u0142adnik\u00f3w chemicznych znajduj\u0105cych si\u0119 w mleku kr\u00f3w w g\u0142\u00f3wnej mierze maj\u0105 wp\u0142yw geny. Na sk\u0142ad chemiczny mleka maj\u0105 wp\u0142yw r\u00f3wnie\u017c czynniki pozagenetyczne, takie jak: fizjologiczne i \u015brodowiskowe.<\/p>\n\n\n\n
Czynniki fizjologiczne<\/p>\n\n\n\n
Do czynnik\u00f3w fizjologicznych nale\u017c\u0105: wiek kr\u00f3w, okres laktacji oraz zdrowotno\u015b\u0107 gruczo\u0142u mlekowego. W mleku kr\u00f3w do 3. laktacji znajduj\u0105 si\u0119 wy\u017csze zawarto\u015bci bia\u0142ka ni\u017c w mleku pochodz\u0105cym od osobnik\u00f3w starszych. Niejednokrotnie rolnicy spotykaj\u0105 si\u0119 z wyst\u0105pieniem u kr\u00f3w zapalenia gruczo\u0142u mlekowego, kt\u00f3ry w konsekwencji doprowadza do wzrostu liczby kom\u00f3rek somatycznych i leukocyt\u00f3w w mleku. Zaburzenia zachodz\u0105ce w okresie laktacji skutkuj\u0105 zmianami dotycz\u0105cymi sk\u0142adu chemicznego mleka, a nieprawid\u0142owe funkcjonowanie gruczo\u0142u mlekowego rzutuje g\u0142\u00f3wnie na te sk\u0142adniki, kt\u00f3re s\u0105 syntetyzowane przez kom\u00f3rki mlekotw\u00f3rcze: t\u0142uszcz, laktoza, kazeina. W tej sytuacji poziom t\u0142uszczu ulega redukcji i jest mniejszy o 10% od laktozy czy kazeiny. Zawarto\u015b\u0107 t\u0142uszczu w trakcie chronicznego zapalenia gruczo\u0142u mlekowego spada do 3%, a podczas postaci ostrej do 2,5% i ni\u017cej. Zmieniaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce rozmiary kuleczek t\u0142uszczowych w mleku, z 4\u20136 nm do 3 nm w mleku. Natomiast u kr\u00f3w zdrowych, b\u0119d\u0105cych dwa miesi\u0105ce przed zasuszeniem obserwuje si\u0119 spadek zawarto\u015bci laktozy z r\u00f3wnoczesnym wzrostem poziomu t\u0142uszczu i bia\u0142ka, kt\u00f3re osi\u0105gaj\u0105 wtedy najwy\u017csze warto\u015bci. Podczas bada\u0144 nad zale\u017cno\u015bci\u0105 pomi\u0119dzy zawarto\u015bci\u0105 mocznika a okresem laktacji, stwierdzono, \u017ce zawarto\u015b\u0107 mocznika w mleku z dw\u00f3ch pierwszych laktacji by\u0142a wy\u017csza ni\u017c z laktacji p\u00f3\u017aniejszych.<\/p>\n\n\n\n
Czynniki \u015brodowiskowe<\/p>\n\n\n\n
Czynnikami \u015brodowiskowymi wp\u0142ywaj\u0105cymi na zawarto\u015bci poszczeg\u00f3lnych sk\u0142adnik\u00f3w mleka s\u0105 systemy utrzymania zwierz\u0105t, higiena oraz system doju, \u017cywienie, warunki pogodowe i wiele innych. Na przestrzeni wielu lat bada\u0144 stwierdzono, \u017ce zmiana systemu utrzymania z uwi\u0119ziowego na wolnostanowiskowy, z wykorzystaniem hali udojowej, poprawia jako\u015b\u0107 i sk\u0142ad mleka, a nawet mo\u017ce wp\u0142yn\u0105\u0107 na kondycj\u0119 zwierz\u0105t. Wed\u0142ug autor\u00f3w publikacji: \u201eJako\u015b\u0107 i sk\u0142ad chemiczny mleka kr\u00f3w utrzymywanych w r\u00f3\u017cnych typach ob\u00f3r\u201d system utrzymania kr\u00f3w w znacznej mierze wp\u0142ywa\u0142 na liczb\u0119 kom\u00f3rek somatycznych oraz na zawarto\u015b\u0107 t\u0142uszczu w mleku. Zaobserwowano tak\u017ce, \u017ce wraz z doskonaleniem technologii produkcji mleka, utrzymuj\u0105c krowy systemem wolnostanowiskowym z hal\u0105 udojow\u0105, wzrasta\u0142 istotnie poziom bia\u0142ka i poprawia\u0142a si\u0119 jako\u015b\u0107 cytologiczna mleka. Z przeprowadzonych bada\u0144 nad sk\u0142adem chemicznym, zawarto\u015bci\u0105 mocznika oraz kom\u00f3rek somatycznych w zale\u017cno\u015bci od systemu utrzymania wynika, \u017ce krowy przebywaj\u0105ce w sezonie letnim na pastwisku maj\u0105 wy\u017cszy poziom bia\u0142ka, t\u0142uszczu oraz suchej masy w mleku.<\/p>\n\n\n\n
Kolejnym znacz\u0105cym elementem wp\u0142ywaj\u0105cym na zmienno\u015b\u0107 sk\u0142adnik\u00f3w chemicznych jest higiena i system doju. Zanotowano wy\u017csze wydajno\u015bci mleczne oraz zawarto\u015bci bia\u0142ka i t\u0142uszczu podczas doju trzykrotnego w por\u00f3wnaniu z dojem dwukrotnym, a zawarto\u015b\u0107 suchej masy ulega podwy\u017cszeniu po dok\u0142adnym opr\u00f3\u017cnieniu wymion. Badania naukowe wykaza\u0142y, \u017ce mleko pozyskiwane od kr\u00f3w dojonych na halach udojowych posiada mniej bia\u0142ka od kr\u00f3w dojonych dojark\u0105 ba\u0144kow\u0105, natomiast w innych badaniach wykazano, \u017ce wraz ze wzrostem stosowania nowoczesnych metod pozyskiwania mleka wzrasta poziom bia\u0142ka, t\u0142uszczu oraz wydajno\u015b\u0107 mleczna.<\/p>\n\n\n\n
\u017bywienie ma najwi\u0119kszy wp\u0142yw na zawarto\u015b\u0107 t\u0142uszczu oraz bia\u0142ka. Skarmianie byd\u0142a przemarzni\u0119tymi paszami, kwa\u015bnymi trawami, m\u0142odymi zielonkami i makuchami powoduje niski poziom t\u0142uszczu w mleku. Na obni\u017cenie tego sk\u0142adnika przyczynia si\u0119 niedo\u017cywienie, skarmianie kr\u00f3w jednorazowo du\u017cymi ilo\u015bciami pasz tre\u015bciwych, nieprawid\u0142owy stosunek bia\u0142ka do energii oraz niedostateczne ilo\u015bci pasz obj\u0119to\u015bciowych w dawce pokarmowej. Wysoki poziom t\u0142uszczu w mleku warunkuje \u017cywienie paszami wysokoenergetycznymi m.in. paszami tre\u015bciwymi, ziemniakami, a tak\u017ce zwi\u0119kszenie cz\u0119stotliwo\u015bci zadawania paszy, stosowanie paszy i dodatk\u00f3w paszowych zawieraj\u0105cych w\u0142a\u015bciwo\u015bci buforuj\u0105ce. W mniejszym stopniu \u017cywienie wywiera wp\u0142yw na zmian\u0119 zawarto\u015bci bia\u0142ka w mleku. Wysokie warto\u015bci s\u0105 przyczyn\u0105 stosowania aminokwas\u00f3w chronionych przed rozk\u0142adem w \u017cwaczu, za\u015b niskie s\u0105 efektem niedoboru energii w dawkach pokarmowych.<\/p>\n\n\n\n
Aby doprowadzi\u0107 do optymalnych zawarto\u015bci sk\u0142adnik\u00f3w nale\u017cy:<\/p>\n\n\n\n
– Zadba\u0107 o prawid\u0142owe rozdrobnienie pasz (poci\u0119cie s\u0142omy na sieczk\u0119 d\u0142ugo\u015bci 3\u20134 cm);<\/p>\n\n\n\n
– Ograniczy\u0107 w dawce pokarmowej udzia\u0142 lekkostrawnych w\u0119glowodan\u00f3w do zakresu 32\u201338% suchej masy dawki.<\/p>\n\n\n\n
Warunki pogodowe dla kr\u00f3w odgrywaj\u0105 wa\u017cn\u0105 rol\u0119, nie tylko podczas wysokich temperatur, kt\u00f3re przyczyniaj\u0105 si\u0119 do powstawania stresu cieplnego, ale r\u00f3wnie\u017c wp\u0142ywaj\u0105 na obni\u017cenie, a nawet wstrzymanie produkcji mleka. T\u0142uszcz w mleku pochodz\u0105cy od kr\u00f3w \u017cywionych prawid\u0142owo przebywaj\u0105cych w temperaturze ni\u017cszej ni\u017c optymalna (13\u201315\u00b0C dla kr\u00f3w mlecznych) znacz\u0105co wzrasta. Najwy\u017csze wydajno\u015bci kr\u00f3w notuje si\u0119 w okresach wiosennych i wczesnoletnich, gdzie temperatura jest zbli\u017cona do optymalnych warunk\u00f3w utrzymywania kr\u00f3w. Niska temperatura mo\u017ce powodowa\u0107 wzrost zawarto\u015bci t\u0142uszczu, a z kolei wysoka (powy\u017cej 25\u00b0C powoduje stres cieplny) obni\u017cenie poziomu laktozy. Zawarto\u015b\u0107 t\u0142uszczu i bia\u0142ka w mleku osi\u0105gaj\u0105 najwy\u017csze warto\u015bci w okresach jesienno-zimowych.<\/p>\n\n\n\n
W kolejnym artykule b\u0119dzie mo\u017cna przeczyta\u0107 o czynnikach genetycznych wp\u0142ywaj\u0105cych na zawarto\u015b\u0107 sk\u0142adnik\u00f3w chemicznych w mleku.<\/p>\n\n\n\n
Daria Andrzejewska
Kujawsko-Pomorski O\u015brodek Doradztwa Rolniczego w Minikowie<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wieloletnia praca hodowlana nad zwierz\u0119tami gospodarskimi, w tym nad byd\u0142em mlecznym doprowadzi\u0142a do zr\u00f3\u017cnicowa\u0144 w obr\u0119bie gatunku, a na przestrzeni<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":582,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-584","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bydlo-mleczne"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/584","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=584"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/584\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":596,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/584\/revisions\/596"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/582"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=584"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=584"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=584"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}