{"id":4966,"date":"2023-07-10T08:49:59","date_gmt":"2023-07-10T06:49:59","guid":{"rendered":"https:\/\/technologia.kpodr.pl\/?p=4966"},"modified":"2023-07-10T08:51:57","modified_gmt":"2023-07-10T06:51:57","slug":"rola-i-znaczenie-lak-w-gospodarstwie-i-srodowisku","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/2023\/07\/10\/rola-i-znaczenie-lak-w-gospodarstwie-i-srodowisku\/","title":{"rendered":"Rola i znaczenie \u0142\u0105k w gospodarstwie i \u015brodowisku<\/strong>"},"content":{"rendered":"\n

<\/p>\n\n\n\n

W obecnej chwili oko\u0142o 60% powierzchni Polski zajmuj\u0105 u\u017cytki rolne. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich stanowi\u0105 grunty orne (76%), na drugim miejscu znajduj\u0105 si\u0119 \u0142\u0105ki (13%), kolejno s\u0105 to pastwiska (9%) oraz sady (2%). Wszystkie wymienione formy u\u017cytkowania terenu wywieraj\u0105 wp\u0142yw na \u015brodowisko naturalne i po\u0142\u0105czone s\u0105 ze sob\u0105 sieci\u0105 zale\u017cno\u015bci i oddzia\u0142ywa\u0144. Warto zatem spojrze\u0107 z bliska na poszczeg\u00f3lne obszary i lepiej pozna\u0107 ich funkcj\u0119 i znaczenie.<\/p>\n\n\n\n

Czym jest \u0142\u0105ka<\/strong>?<\/p>\n\n\n\n

Jednym z siedlisk, kt\u00f3re zas\u0142uguj\u0105 na ogromne uznanie s\u0105 \u0142\u0105ki. Z definicji, \u0142\u0105ka to zbiorowisko wieloletnich bylin z udzia\u0142em traw. W typologii u\u017cytk\u00f3w rolnych \u0142\u0105ki s\u0105 zbiorowiskami bylin, traw, turzyc, ro\u015blin motylkowych i innych ro\u015blin wyst\u0119puj\u0105cych na glebach \u017cyznych o du\u017cej wilgotno\u015bci. Wraz z pastwiskami, \u0142\u0105ki sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na trwa\u0142e u\u017cytki zielone \u2013 TUZ. W wyniku koszenia pozyskana z nich biomasa przeznaczana jest na pasz\u0119 lub \u015bci\u00f3\u0142k\u0119 dla zwierz\u0105t gospodarskich. Cz\u0119sto okre\u015bla si\u0119, \u017ce \u0142\u0105ki s\u0105 formacj\u0105 o charakterze p\u00f3\u0142naturalnym lub sztucznym, a ich utrzymanie jest mo\u017cliwe w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki zabiegom wykonywanym przez cz\u0142owieka. Trzeba bowiem zauwa\u017cy\u0107, \u017ce aby \u0142\u0105ka zachowa\u0142a swoj\u0105 form\u0119 i funkcjonalno\u015b\u0107 musi si\u0119 rok do roku odnawia\u0107. Stanowiska pozostawione same sobie ulegaj\u0105 bowiem dalszej sukcesji i zarastaniu przez inne ro\u015bliny, wkraczaj\u0105 na nie gatunki inwazyjne, a ich charakter z biegiem czasu zaczyna si\u0119 zmienia\u0107. Dlatego tak istotne jest koszenie \u0142\u0105k i ewentualne dosiewanie gatunk\u00f3w typowych dla tych zbiorowisk ro\u015blinnych. \u0141\u0105ki s\u0105 ogromnie cenne z punktu widzenia zachowania r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Stanowi\u0105c oko\u0142o 10% powierzchni kraju, \u0142\u0105ki maj\u0105 ogromne znaczenie w kszta\u0142towaniu otaczaj\u0105cej nas r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej<\/em><\/p>\n\n\n\n

Podstaw\u0105 jest bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na wst\u0119pie warto wyja\u015bni\u0107 czym w og\u00f3le jest bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107. Inaczej ujmuj\u0105c, r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 biologiczna (ang. biodiversity), to zr\u00f3\u017cnicowanie \u017cycia na ka\u017cdym poziomie, w wymiarze genetycznym, gatunkowym i ekosystemowym. Najcz\u0119\u015bciej wyra\u017ca si\u0119 przez sum\u0119 wszystkich organizm\u00f3w zasiedlaj\u0105cych dany obszar, ekosystem czy krajobraz. Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 stanowi podstaw\u0119 stabilno\u015bci i trwa\u0142o\u015bci \u017cycia w biosferze. Kluczem jest tu zr\u00f3\u017cnicowanie siedlisk, bogactwo gatunk\u00f3w oraz obecno\u015b\u0107 rzadkich odmian. R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 dostrzegana jest te\u017c w\u015br\u00f3d form uprawnych i hodowlanych, kt\u00f3re u\u017cytkuje cz\u0142owiek. Dzi\u0119ki r\u00f3\u017cnorodno\u015bci ro\u015blin i zwierz\u0105t ekosystemy zachowuj\u0105 swoj\u0105 funkcjonalno\u015b\u0107 i stabilno\u015b\u0107. Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 to odporno\u015b\u0107 na zmiany, szkodniki czy oddzia\u0142ywanie cz\u0142owieka. Jest to bogactwo form, przejaw\u00f3w wszelkiego \u017cycia, od bakterii po samego cz\u0142owieka. Ogrom proces\u00f3w biochemicznych, odmienno\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w, mnogo\u015b\u0107 zjawisk zachodz\u0105cych w przyrodzie to r\u00f3wnie\u017c bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Funkcje \u0142\u0105k<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Stanowi\u0105c oko\u0142o 10% powierzchni kraju, \u0142\u0105ki maj\u0105 ogromne znaczenie w kszta\u0142towaniu otaczaj\u0105cej nas r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej. S\u0105siaduj\u0105ce z \u0142\u0105kami grunty orne to g\u0142\u00f3wnie ubogie biologicznie monokultury. Rolnictwo konwencjonalne ogromnie przekszta\u0142ca krajobraz i gleb\u0119,\u00a0a ponadto towarzyszy mu stosowanie chemicznych \u015brodk\u00f3w ochrony ro\u015blin i nawoz\u00f3w. Z pomoc\u0105 przychodzi tu towarzystwo \u0142\u0105k i pastwisk, kt\u00f3re s\u0105 bogactwem \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

Dzia\u0142aj\u0105 one jak \u201ewyspy \u015brodowiskowe\u201d, swoiste ostoje r\u00f3\u017cnorodno\u015bci genetycznej i gatunkowej. Aby ich funkcja mog\u0142a by\u0107 efektywnie spe\u0142niana wysp takich powinno by\u0107 jak najwi\u0119cej. Dzi\u0119ki temu pula genowa poszczeg\u00f3lnych gatunk\u00f3w staje si\u0119 bogatsza, gdy\u017c geny z r\u00f3\u017cnych obszar\u00f3w krzy\u017cuj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105. R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 genetyczna, r\u00f3wna si\u0119 odporno\u015bci na szkodniki i choroby, wi\u0119ksza prze\u017cywalno\u015b\u0107 oraz konkurencyjno\u015b\u0107 wzgl\u0119dem obcych przybysz\u00f3w. Im wi\u0119cej gatunk\u00f3w ro\u015blin na \u0142\u0105ce, tym wi\u0119kszy potencja\u0142 dla rozwoju rozmaitych gatunk\u00f3w bezkr\u0119gowc\u00f3w (owady, paj\u0119czaki) i mikroorganizm\u00f3w. Takie uk\u0142ady stanowi\u0105 azyl dla bezcennych zapylaczy, daj\u0105c im zr\u00f3\u017cnicowany pokarm i schronienie, a pszczo\u0142y nie lubi\u0105 monotonnej diety. Ponadto, na \u0142\u0105kach \u017cyj\u0105 naturalni wrogowie szkodnik\u00f3w upraw, jak chrz\u0105szcze much\u00f3wki, b\u0142onk\u00f3wki czy bzygowate, a tak\u017ce drapie\u017cne pluskwiaki i roztocza.<\/p>\n\n\n\n

Id\u0105c dalej, na \u0142\u0105kach obecne s\u0105 ma\u0142e gryzonie, p\u0142azy i ptaki. Jest to ulubione siedlisko wielu gatunk\u00f3w, gniazduj\u0105 na nich czajki, kuropatwy, kukliki, g\u0105siorki, przepi\u00f3rki czy pokl\u0105skwy. W\u015br\u00f3d ptak\u00f3w \u017ceruj\u0105cych na \u0142\u0105kach mo\u017cemy spotka\u0107 skowronki, bociany oraz ptaki drapie\u017cne: myszo\u0142owy, b\u0142otniaki stawowe b\u0105d\u017a kanie rude. Na \u0142\u0105ce sto\u0142uj\u0105 si\u0119 je\u017ce, myszy badylarki, jaszczurki, \u017caby i ropuchy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u0141\u0105ki stanowi\u0105 azyl dla bezcennych zapylaczy, daj\u0105c im zr\u00f3\u017cnicowany pokarm i schronienie<\/em><\/p>\n\n\n\n

Kolejne niezmiernie wa\u017cne funkcje \u0142\u0105k \u2013 ochronna i klimatyczna, wynikaj\u0105 z ich charakteru retencyjnego. Obszary poro\u015bni\u0119te \u0142\u0105kami s\u0105 bowiem rezerwuarem w\u00f3d gruntowych, wody te na terenie \u0142\u0105k utrzymuj\u0105 si\u0119 na wysokim poziomie, a gleba wysycona jest przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 roku w granicach 60\u201380% swojej pojemno\u015bci. W rezultacie \u0142\u0105ki odpowiadaj\u0105 za kszta\u0142towanie si\u0119 stosunk\u00f3w wodnych na przyleg\u0142ych terenach.<\/p>\n\n\n\n

Podmok\u0142e \u0142\u0105ki \u0142agodz\u0105 zar\u00f3wno skutki powodzi, jak i suszy. Systemy kana\u0142\u00f3w i row\u00f3w melioracyjnych  towarzysz\u0105ce \u0142\u0105kom odprowadzaj\u0105 nadmiar wody z terenu w okresie nadmiernych opad\u00f3w, wiosennych roztop\u00f3w lub gdy wody wyst\u0105pi\u0105 z s\u0105siaduj\u0105cych rzek czy potok\u00f3w. Z drugiej strony, aby zapobiega\u0107 nadmiernemu odp\u0142ywowi w\u00f3d z terenu, w rowach i kana\u0142ach montuje si\u0119 tzw. zastawki, kt\u00f3re zatrzymuj\u0105 wod\u0119 w okresie deficytu opad\u00f3w. Dzi\u0119ki rozbudowanemu systemowi korzeniowemu ro\u015blin, \u0142\u0105ki dzia\u0142aj\u0105 bowiem jak swoista g\u0105bka i magazynuj\u0105 wod\u0119 na p\u00f3\u017aniejszy okres.<\/p>\n\n\n\n

Ro\u015blinno\u015b\u0107 \u0142\u0105k wp\u0142ywa r\u00f3wnie\u017c na lokalny mikroklimat. \u0141\u0105ka poch\u0142ania du\u017ce ilo\u015bci CO2 produkuj\u0105c jednocze\u015bnie O2, dodatkowo dostarcza do atmosfery pary wodnej poprzez transpiracj\u0119, dzi\u0119ki czemu powietrze jest nawil\u017cane i oczyszczane.<\/p>\n\n\n\n

\u0141\u0105ki spe\u0142niaj\u0105 te\u017c funkcj\u0119 glebochronn\u0105 przed erozj\u0105 wodn\u0105 i wietrzn\u0105. Na glebach bogatych w torf spowalniaj\u0105 mineralizacj\u0119, na glebach bogatych w minera\u0142y poprawiaj\u0105 ich jako\u015b\u0107 i sk\u0142ad. W efekcie procesy glebotw\u00f3rcze na \u0142\u0105kach przebiegaj\u0105 bardzo intensywnie. Dzieje si\u0119 to dzi\u0119ki pracy korzeni ro\u015blin (spulchnianie, napowietrzanie), jak i aktywno\u015bci biologicznej mikroorganizm\u00f3w \u017cyj\u0105cych w glebie (procesy chemiczne). Finalnie gleba staje si\u0119 \u017cy\u017aniejsza i sama w sobie jest \u017ar\u00f3d\u0142em bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Niejednokrotnie \u0142\u0105ki usytuowane s\u0105 poni\u017cej teren\u00f3w uprawnych, z kt\u00f3rych nast\u0119puje sp\u0142yw powierzchniowy w\u00f3d. Wody te cz\u0119sto s\u0105 zanieczyszczone nawozami, jak i chemicznymi \u015brodkami ochrony ro\u015blin. W konsekwencji, \u0142\u0105ka staje si\u0119 stref\u0105 buforow\u0105 mi\u0119dzy polem uprawnym a poblisk\u0105 rzek\u0105 lub jeziorem. Jest to forma naturalnego filtra dla nadmiaru biogen\u00f3w (azot i fosfor) i szkodliwych substancji pochodzenia rolniczego (metale ci\u0119\u017ckie, \u015brodki zmieniaj\u0105ce pH). Dzi\u0119ki temu \u0142\u0105ki chroni\u0105 wody powierzchniowe przed zanieczyszczeniem i eutrofizacj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Ekoton<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gdy \u0142\u0105ka s\u0105siaduje z polem uprawnym,  zadrzewieniem lub zbiornikiem wodnym znacznie rozszerza si\u0119 sk\u0142ad gatunkowy wszystkich przylegaj\u0105cych do siebie siedlisk, kt\u00f3re w rezultacie zaczynaj\u0105 si\u0119 przenika\u0107. Tworzy si\u0119 sie\u0107 zale\u017cno\u015bci pokarmowych i ekosystemowych na danym terenie, a im bardziej r\u00f3\u017cnorodna sie\u0107, tym stabilniejsza i zdrowsza. Dodatkowo takie zbiorowiska skuteczniej opieraj\u0105 si\u0119 nap\u0142ywowi ro\u015blinno\u015bci inwazyjnej, kt\u00f3ra na wiele sposob\u00f3w zagra\u017ca r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej.<\/p>\n\n\n\n

Taki obszar, b\u0119d\u0105cy stref\u0105 przej\u015bciow\u0105 mi\u0119dzy dwoma lub kilkoma odr\u0119bnymi ekosystemami to tzw. ekoton. Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 on wi\u0119kszym zr\u00f3\u017cnicowaniem gatunkowym ni\u017c s\u0105siaduj\u0105ce zbiorowiska. Jego sk\u0142ad gatunkowy jest mieszanin\u0105 form, zamieszkuj\u0105 go organizmy charakterystyczne dla ka\u017cdej ze stykaj\u0105cych si\u0119 ze sob\u0105 biocenoz. Ponadto, w ekotonie mo\u017cemy spotka\u0107 gatunki, kt\u00f3re nie s\u0105 nigdzie indziej spotykane i s\u0105 specyficzne wy\u0142\u0105cznie dla stref przej\u015bciowych. Populacje zamieszkuj\u0105ce ekoton mog\u0105 by\u0107 znacznie liczniejsze i reprezentuj\u0105 bogatsz\u0105 pul\u0119 genetyczn\u0105. Jest to efekt dost\u0119pno\u015bci bogactwa nisz, w kt\u00f3rych organizmy mog\u0105 si\u0119 rozwija\u0107, odnajduj\u0105 r\u00f3\u017cnorodny pokarm i bezpieczne schronienie.<\/p>\n\n\n\n

Przyk\u0142adem ekotonu mo\u017ce by\u0107 w\u0142a\u015bnie strefa mi\u0119dzy \u0142\u0105k\u0105 a lasem, \u0142\u0105k\u0105 a polem uprawnym b\u0105d\u017a \u0142\u0105k\u0105 a rzek\u0105. W strefach tych rozwija si\u0119 znacznie wi\u0119cej gatunk\u00f3w ro\u015blin i zwierz\u0105t, cz\u0119\u015b\u0107 z nich korzysta z zasobno\u015bci ka\u017cdego z biotop\u00f3w, bior\u0105c dla siebie to, co najlepsze. Cz\u0119\u015b\u0107 ptak\u00f3w zak\u0142ada gniazda w\u015br\u00f3d krzew\u00f3w czy w koronach drzew, jednak obszar ich \u017cerowania z powodzeniem rozszerza si\u0119 na obfituj\u0105c\u0105 w owady \u0142\u0105k\u0119. Podobnie jest z ptakami wodnymi (np. kaczki, g\u0119si) czy drapie\u017cnymi lub ssakami (je\u017ce, bobry, zaj\u0105ce).<\/p>\n\n\n\n

Strefy granicz\u0105ce z \u0142\u0105kami staj\u0105 si\u0119 dodatkow\u0105 baz\u0105 bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci, z kt\u00f3rej korzy\u015bci czerpi\u0105 s\u0105siaduj\u0105ce obszary rolnicze. Ostatecznie ka\u017cdy dodatkowy gatunek owada, ptaka czy kropla wody wnosz\u0105 sw\u00f3j wk\u0142ad w kszta\u0142towanie si\u0119 stabilniejszego i zdrowszego \u015brodowiska.<\/p>\n\n\n\n

\u015amia\u0142o mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce \u0142\u0105ki stanowi\u0105 niesamowicie istotny element otaczaj\u0105cego nas krajobrazu. Nie spos\u00f3b przeceni\u0107 funkcje, jakie spe\u0142niaj\u0105 zar\u00f3wno dla \u015brodowiska naturalnego, jak i dla gospodarki. \u0141\u0105ka jako ekosystem stanowi rezerwuar r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej na ka\u017cdym jej szczeblu i daje nam rzeczywiste korzy\u015bci ekonomiczne (g\u0142\u00f3wnie praca zapylaczy). Ponadto, \u0142\u0105ki stanowi\u0105 niezaprzeczalny walor estetyczny, urozmaicaj\u0105 monotonny horyzont i s\u0105 elementem usprawniaj\u0105cym wsp\u00f3\u0142prac\u0119 mi\u0119dzy przyrod\u0105 a cz\u0142owiekiem. Warto wi\u0119c wykorzystywa\u0107 ich potencja\u0142 i z niego czerpa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Lidia Saganowska, KPODR<\/p>\n\n\n\n

Fot. https:\/\/pixabay.com\/pl\/<\/p>\n\n\n\n

Opracowano na podstawie:<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Goulson D., \u0141\u0105ka, zapylacze, krwiopijcy i muchy flejtuchy, wyd. Marginesy, Warszawa 2018.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Rydzkowski P., Szurlej A., Projekt Inkubator Lider\u00f3w Europejskiej Ochrony Przyrody, Drewnicko-Mikoszewskie \u0142\u0105ki jako zagro\u017cone siedlisko wielu gatunk\u00f3w ptak\u00f3w siewkowych – o potrzebie ochrony, Klub Przyrodnik\u00f3w, 2006.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 https:\/\/www.modr.mazowsze.pl\/sir\/2881-bioroznorodnosc-lak-i-pastwisk<\/p>\n\n\n\n

\u2013 https:\/\/tygodniksanocki.pl\/2019\/07\/07\/laki-tetniace-zyciem-lany\/<\/p>\n\n\n\n

\u2013 http:\/\/ptaki.info\/<\/p>\n\n\n\n

\u2013 https:\/\/www.lasy.gov.pl\/pl\/edukacja\/blogi\/blog-lesniczego\/fenomen-ekotonu<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W obecnej chwili oko\u0142o 60% powierzchni Polski zajmuj\u0105 u\u017cytki rolne. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich stanowi\u0105 grunty orne (76%), na drugim miejscu<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4967,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[18,35],"tags":[],"class_list":["post-4966","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-inne-rosliny"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4966","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4966"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4966\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4969,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4966\/revisions\/4969"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4967"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4966"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4966"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4966"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}