Istniej\u0105 dwa prawa \u2013 pierwsze i drugie, cho\u0107 w obecnej formie nie zosta\u0142y tak sformu\u0142owane przez ich autora.<\/p>\n\n\n\n
Pierwsze prawo Mendla dotyczy czysto\u015bci gamet, czyli kom\u00f3rek, kt\u00f3re na ka\u017cd\u0105 cech\u0119 posiadaj\u0105 jeden allel z pary alleli danego genu. Allel, to jedna z wersji tego samego genu, zajmuj\u0105cy tak\u0105 sam\u0105 pozycj\u0119 (locus) w danym chromosomie. Ka\u017cda kom\u00f3rka p\u0142ciowa posiada tylko jeden allel z ka\u017cdej pary alleli.<\/p>\n\n\n\n
Drugie prawo Mendla odnosi si\u0119 do niezale\u017cnej segregacji, co oznacza, \u017ce r\u00f3\u017cne cechy ulegaj\u0105 segregacji niezale\u017cnie od siebie. Przypadek powoduje, kt\u00f3ry allel z pary gen\u00f3w determinuj\u0105cych jedn\u0105 cech\u0119 b\u0119dzie w gamecie w parze z innym allelem warunkuj\u0105cym drug\u0105 cech\u0119, co odzwierciedli si\u0119 w fenotypie, np. w kolorze oczu, w\u0142os\u00f3w, sier\u015bci itp. Oznacza to, \u017ce geny jednej pary alleli s\u0105 dziedziczone niezale\u017cnie od gen\u00f3w drugiej pary. Wobec tego w pokoleniu F2 (drugim pokoleniu potomnym) wyst\u0119puje rozszczepienie fenotyp\u00f3w w stosunku 9:3:3:1. Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce jaka\u015b cecha jest determinowana dwoma genami, jednym dominuj\u0105cym \u2013 oznaczonym wielk\u0105 liter\u0105, np. A, powoduj\u0105cym pojawienie si\u0119 np. koloru br\u0105zowego i drugim recesywnym, oznaczonym ma\u0142\u0105 liter\u0105 a, determinuj\u0105cym kolor niebieski. Geny pochodz\u0105 zawsze w po\u0142owie od matki i od ojca. Je\u017celi spotkaj\u0105 si\u0119 dwie gamety \u2013 m\u0119ska i \u017ce\u0144ska \u2013 AA i AA (osobniki br\u0105zowe), powstanie osobnik o genotypie AA, czyli homozygota dominuj\u0105ca br\u0105zowa. W przypadku konfiguracji AA (br\u0105zowy) i aa (niebieski) nowy osobnik b\u0119dzie te\u017c br\u0105zowy, ale b\u0119dzie heterozygot\u0105 dominuj\u0105c\u0105 (Aa lub aA) \u2013 dominacja zupe\u0142na. Je\u017celi skojarzymy osobniki Aa (lub aA) i aa, mo\u017cna b\u0119dzie uzyska\u0107 nast\u0119puj\u0105ce potomstwo: Aa (lub aA) i aa, czyli albo br\u0105zow\u0105 heterozygot\u0119 dominuj\u0105c\u0105 (Aa lub aA), albo homozygot\u0119 recesywn\u0105 niebiesk\u0105 (aa). Je\u017celi skojarzymy osobniki o genotypie aa i aa, ca\u0142e potomstwo b\u0119dzie niebieskimi homozygotami recesywnymi (aa).<\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie, nie zawsze wszystko jest takie proste.<\/p>\n\n\n\n Co odkry\u0142 Thomas Morgan?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Thomas Morgan cz\u0119\u015bciowo obali\u0142 teori\u0119 Mendla, gdy\u017c udowodni\u0142, \u017ce geny po\u0142o\u017cone w tym samym chromosomie dziedzicz\u0105 si\u0119 razem. Zazwyczaj jedna cecha jest warunkowana przez wiele alleli, a nie tylko przez jeden. Poza tym, allele mog\u0105 by\u0107 kodominuj\u0105ce, np. tak jest w przypadku grup krwi u ludzi \u2013 A i B, kt\u00f3re po po\u0142\u0105czeniu daj\u0105 grup\u0119 AB, posiadaj\u0105c\u0105 oba antygeny widoczne na powierzchni kom\u00f3rek. Istnieje jeszcze dominacja niezupe\u0142na, kt\u00f3ra dotyczy heterozygot, u kt\u00f3rych ujawni\u0142y si\u0119 cechy po\u015brednie pomi\u0119dzy allelami. Ponadto w puli gen\u00f3w populacji zwykle istnieje wiele alleli tego samego genu o zr\u00f3\u017cnicowanym porz\u0105dku recesji, dominacji i kodominacji. Kodowanie bia\u0142ek uszkodzonych lub ich niekodowanie jest uwarunkowane istnieniem gen\u00f3w recesywnych.<\/p>\n\n\n\n \u0141aciate, jednokolorowe, bia\u0142ogrzbiete\u2026<\/p>\n\n\n\n Umaszczenie byd\u0142a jest cech\u0105 rasow\u0105 i przy istnieniu ponad 400 ras jest do\u015b\u0107 zr\u00f3\u017cnicowane, na co wp\u0142yw mia\u0142o udomowienie tych zwierz\u0105t ponad 8\u20139 tys. lat temu w Azji. Jego dziedziczenie jest w typie pisum, opisanym przez Mendla, ale u jednej rasy \u2013 shorthorn, jest w typie zea (kukurydzy) z niekompletn\u0105 dominacj\u0105.<\/p>\n\n\n\n Umaszczenie mo\u017ce by\u0107 podstawowe, rozja\u015bnione lub \u0142aciate. Mo\u017cna je te\u017c podzieli\u0107 na jednolite lub niejednolite. Jednolito\u015b\u0107 jest cech\u0105 dominuj\u0105c\u0105, a \u0142aciato\u015b\u0107 \u2013 recesywn\u0105. Umaszczenie jednolite, to: bia\u0142e, czarne, czerwone, \u017c\u00f3\u0142te, siwe, sarnie, \u015bmietankowe i brunatne. Natomiast niejednolite, to: pstre lub \u0142aciate \u2013 czarno-bia\u0142e, czerwono-bia\u0142e, \u017c\u00f3\u0142to-bia\u0142e, dereszowate i bia\u0142ogrzbiete (dawniej boczaste). Jednak umaszczeniem podstawowym jest czarne i czerwone. Oba kolory koduje jeden gen \u2013 Extension, odpowiadaj\u0105cy za wytwarzanie dw\u00f3ch barwnik\u00f3w \u2013 czarnej eumelaniny i czerwonej feomelaniny. Co ciekawe, w tych samych loci (liczba mnoga od locus) te dwa kolory s\u0105 warunkowane a\u017c przez trzy allele.<\/p>\n\n\n\n Umaszczenie czarne<\/strong><\/p>\n\n\n\n Jest umaszczeniem podstawowym, determinowanym przez allel ED dominuj\u0105cy nad dwoma pozosta\u0142ymi. Istniej\u0105 nast\u0119puj\u0105ce kombinacje: EDED, EDe i EDE+ \u2013 zwierz\u0119ta s\u0105 czarne. Nale\u017c\u0105 tu takie rasy jak chi\u0144skie czarne byd\u0142o, angus i chiangus. Poza tym, tak warunkowany kolor wyst\u0119puje jako jeden z wielu u byd\u0142a holszty\u0144sko-fryzyjskiego oraz u takich ras jak brangus, balancer, limousin, lim-flex, highland, simental, simangus czy salers.<\/p>\n\n\n\n Umaszczenie czerwone<\/strong><\/p>\n\n\n\n Kolejna ma\u015b\u0107 determinowana jest przez recesywny allel e, kt\u00f3ry mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 w nast\u0119puj\u0105cych kombinacjach: ee i E+e. Powoduje brak wytwarzania czarnego barwnika, co w efekcie daje fenotyp czerwony, jaki wyst\u0119puje u takich ras, jak polska czerwona, hereford, lincoln red, red angus, red poll, highland, santa gertrudis.<\/p>\n\n\n\n Umaszczenie dzikie<\/strong><\/p>\n\n\n\n To trzecia barwa podstawowa determinowana przez allel E+. Jego dzia\u0142anie jest neutralne w po\u0142\u0105czeniu z pozosta\u0142ymi dwoma allelami \u2013 ED i e. Warunkuje w\u00f3wczas kolor determinowany przez allel b\u0119d\u0105cy z nim w parze. Jego obecno\u015b\u0107 nie sprawia, \u017ce byd\u0142o b\u0119dzie mia\u0142o umaszczenie tura, ale u homozygoty E+E+ g\u0142owa, szyja i ko\u0144czyny, czyli cz\u0119\u015bci oddalone od tu\u0142owia, b\u0119d\u0105 mia\u0142y cieniowanie takie, jak u dzikiego przodka. U tych zwierz\u0105t produkowane s\u0105 oba barwniki \u2013 czarny i czerwony. Prawdopodobnie w takie oddzia\u0142ywanie tego genu \u201ezamieszany\u201d jest inny gen, o nazwie agouti (od nazwy zwierz\u0119cia, pol. aguti). Takie barwy mo\u017cna zobaczy\u0107 u europejskiego byd\u0142a ras prymitywnych oraz u byd\u0142a pochodz\u0105cego z Bliskiego Wschodu, a tak\u017ce u ras, takich jak szwajcarskie br\u0105zowe, stepowe, jersey i heck.<\/p>\n\n\n\n Anomalie<\/strong><\/p>\n\n\n\n Byd\u0142o rasy holszty\u0144sko-fryzyjskiej posiada m.in. genotyp ee, co powinno determinowa\u0107 fenotyp czerwony. Jednak stwierdzono wyst\u0119powanie barwy rudej, prawdopodobnie spowodowane obecno\u015bci\u0105 innego genu. Efekt ten nazwano czerwonym dominuj\u0105cym lub wariantem czerwonym. Ponadto u byd\u0142a tej rasy wyst\u0119puje zjawisko zmiany koloru \u2013 najcz\u0119\u015bciej z czerwonego na czarny, rzadziej z czarnego na czerwony, za co prawdopodobnie odpowiada gen recesywny.<\/p>\n\n\n\n Dziedziczenie typu zea<\/strong><\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug tego typu dziedziczone jest umaszczenie bia\u0142e i czerwone u rasy shorthorn. Krzy\u017cuj\u0105c osobnika czerwonego o genotypie C1C1 z osobnikiem bia\u0142ym o genotypie C2C2 otrzymuje si\u0119 potomstwo F1 mroziaste \u2013 C1C2, maj\u0105ce wymieszane w\u0142osy czerwone i bia\u0142e. W przypadku kojarzenia osobnik\u00f3w mroziastych (C1C2 x C1C2) uzyska si\u0119 w \u00bc potomstwo czerwone (C1C1), w 2\/4 mroziaste (C1C2, C2C1) i w \u00bc bia\u0142e (C2C2).<\/p>\n\n\n\n \u0141aciate holszty\u0144sko-fryzyjskie<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dominuj\u0105c\u0105 ras\u0105 byd\u0142a mlecznego w Polsce jest polska holszty\u0144sko-fryzyjska odmiany czarno-bia\u0142ej. Mniej liczebna jest odmiana czerwono-bia\u0142a, cho\u0107 swoimi cechami u\u017cytkowymi i produkcyjnymi nie odbiega od konkurentki. Obecnie istnieje jedna ksi\u0119ga hodowlana byd\u0142a tej rasy, do kt\u00f3rej wpisywane s\u0105 zwierz\u0119ta obu odmian barwnych oraz potomstwo powstaj\u0105ce z ich krzy\u017cowania mi\u0119dzy sob\u0105.<\/p>\n\n\n\n W r\u00f3\u017cnych krajach utrzymywana jest rasa holszty\u0144sko-fryzyjska, kt\u00f3ra zwykle powsta\u0142a na bazie krajowej populacji kr\u00f3w krzy\u017cowanych z buhajami holszty\u0144sko-fryzyjskimi (krzy\u017cowanie wypieraj\u0105ce). Dlatego obie odmiany barwne s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane. Jeden z ekspert\u00f3w z zakresu hodowli byd\u0142a podaje, \u017ce zaobserwowano w Polsce coraz cz\u0119stsze wybieranie nasienia buhaj\u00f3w czerwono-bia\u0142ych, kt\u00f3rym inseminowane s\u0105 krowy czarno-bia\u0142e. Jedn\u0105 z przyczyn mo\u017ce by\u0107 ch\u0119\u0107 zmniejszenia kalibru kr\u00f3w, ale te\u017c i poprawienie sk\u0142adu mleka. Jednak ze wzgl\u0119du na zr\u00f3\u017cnicowanie byd\u0142a, tylko krowy z niekt\u00f3rych kraj\u00f3w wytwarzaj\u0105 mleko o lepszym sk\u0142adzie. Zanim podejmie si\u0119 decyzj\u0119 o zakupie nasienia, nale\u017cy sprawdzi\u0107 w katalogu buhaj\u00f3w \u015bredni\u0105 procentow\u0105 zawarto\u015b\u0107 t\u0142uszczu i bia\u0142ka w mleku ich c\u00f3rek.<\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 potencja\u0142 produkcyjny europejskiego byd\u0142a czerwono-bia\u0142ego jest nieco mniejszy w por\u00f3wnaniu z czarno-bia\u0142ym i jest ono mniejszego kalibru, ale za to jest mniej wymagaj\u0105ce i lepiej umi\u0119\u015bnione. Trzeba jednak znowu zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na zr\u00f3\u017cnicowanie i sprawdzi\u0107 w katalogu buhaj\u00f3w wycen\u0119 budowy i pokroju c\u00f3rek danego rozp\u0142odnika, ich wysoko\u015b\u0107 oraz dolew krwi holszty\u0144sko-fryzyjskiej. Ekspert zwraca uwag\u0119, \u017ce mo\u017cna spotka\u0107 buhaje czerwono-bia\u0142e z dolewem 75% i mniejszym. Dobrym rozwi\u0105zaniem jest publikacja zdj\u0119\u0107 c\u00f3rek buhaj\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Red factor<\/strong><\/p>\n\n\n\n Popularne stwierdzenie m\u00f3wi, \u017ce cel w stadzie mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107 dopiero po trzecim pokoleniu, co odzwierciedla powolne tempo zmian genetycznych u byd\u0142a, cho\u0107 nie dotyczy wszystkich cech.<\/p>\n\n\n\n W przypadku rasy holszty\u0144sko-fryzyjskiej za dominuj\u0105ce umaszczenie czarno-bia\u0142e jest odpowiedzialny gen C, a za recesywne czerwono-bia\u0142e \u2013 gen c. Na rys. 2 podano mo\u017cliwe kombinacje genotyp\u00f3w i fenotyp\u00f3w powstaj\u0105ce przy krzy\u017cowaniu obu odmian barwnych rasy holszty\u0144sko-fryzyjskiej.<\/p>\n\n\n\n Jak wida\u0107, krzy\u017cowanie buhaja czarno-bia\u0142ego z czarno-bia\u0142ymi krowami mo\u017ce da\u0107 w wi\u0119kszo\u015bci potomstwo czarno-bia\u0142e, w jednym przypadku b\u0119dzie ono czerwono-bia\u0142e, ale cz\u0119\u015b\u0107 zwierz\u0105t pokolenia F1 b\u0119dzie nosicielem genu c. Litera F, kt\u00f3r\u0105 okre\u015bla si\u0119 pokolenia oznacza syna i c\u00f3rk\u0119 (\u0142ac. filius \u2013 syn, filia \u2013 c\u00f3rka).<\/p>\n\n\n\n Je\u017celi krowy lub ja\u0142\u00f3wki o genotypie Cc lub cC b\u0119d\u0105 krzy\u017cowane z buhajem czerwono-bia\u0142ym (cc), mo\u017cna uzyska\u0107 genotypy i fenotypy czarno-bia\u0142e i czerwono-bia\u0142e.<\/p>\n\n\n\n W katalogach buhaje czarno-bia\u0142e b\u0119d\u0105ce nosicielami genu czerwono–bia\u0142ego umaszczenia bywaj\u0105 oznaczane symbolem RC lub RF (ang. red factor). Je\u017celi publikowane s\u0105 zdj\u0119cia c\u00f3rek takiego samca, w\u00f3wczas prezentowana jest jedna czarno-bia\u0142a i jedna czerwono-bia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Potomstwo czerwono-bia\u0142e b\u0119dzie mo\u017cna uzyska\u0107 wy\u0142\u0105cznie w przypadku buhaja b\u0119d\u0105cego nosicielem recesywnego genu umaszczenia czerwono-bia\u0142ego (RF) oraz czarno-bia\u0142ej krowy z takim genem lub krowy czerwono-bia\u0142ej.<\/p>\n\n\n\n C\u00f3rki buhaj\u00f3w czerwono-bia\u0142ych, niezale\u017cnie od ich umaszczenia, b\u0119d\u0105 mia\u0142y cechy swoich ojc\u00f3w, czyli wzrost, umi\u0119\u015bnienie i sk\u0142ad mleka dla odmiany czerwono-bia\u0142ej. Natomiast potomstwo czerwono-bia\u0142e po buhajach czarno-bia\u0142ych z RF b\u0119dzie w typie ojca czarno-bia\u0142ego.<\/p>\n\n\n\n Gen VCR<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dominuj\u0105cy gen czerwonego ubarwienia (ang. Dominant Red Carrier) ujawni\u0142 si\u0119 w 1980 roku w Stanach Zjednoczonych u krowy rasy holszty\u0144sko-fryzyjskiej odmiany czerwono-bia\u0142ej, kt\u00f3ra w swoim genotypie posiada\u0142a dwa allele warunkuj\u0105ce barw\u0119 czarno-bia\u0142\u0105. Gen ten powsta\u0142 w drodze mutacji.<\/p>\n\n\n\n Krzy\u017cowanie wsteczne<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ten rodzaj krzy\u017cowania pozwala ustali\u0107 nie tylko genotyp zwierz\u0119cia w kontek\u015bcie przynale\u017cno\u015bci do rasy, gdy barwa jest cech\u0105 rasow\u0105, ale te\u017c s\u0142u\u017cy do testowania nosicielstwa gen\u00f3w letalnych (\u015bmiertelnych) powoduj\u0105cych np. \u015bmier\u0107 zarodk\u00f3w, p\u0142od\u00f3w i noworodk\u00f3w oraz semiletalnych obni\u017caj\u0105cych \u017cywotno\u015b\u0107, ale niekoniecznie prowadz\u0105cych do \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n Geny letalne s\u0105 zmutowane w stosunku do gen\u00f3w normalnego rozwoju. Obecno\u015b\u0107 takiego allela w genotypie heterozygoty mo\u017ce nie uwidoczni\u0107 si\u0119, ale pojawi si\u0119 w przypadku homozygoty recesywnej, czyli w\u00f3wczas, gdy ten gen wyst\u0119powa\u0142 zar\u00f3wno u krowy, jak i u buhaja.<\/p>\n\n\n\n ***<\/p>\n\n\n\n Obecnie hodowca byd\u0142a i producent mleka maj\u0105 do dyspozycji wiele narz\u0119dzi pozwalaj\u0105cych oceni\u0107 stado pod wzgl\u0119dem wydajno\u015bci, zdrowotno\u015bci i genetyki. I cho\u0107 popularne porzekad\u0142o m\u00f3wi, \u017ce \u201ekrowa pyskiem doi\u201d, wskazuj\u0105c jednoznacznie na \u017cywieniowy charakter cechy ilo\u015bciowej, jak\u0105 jest wydajno\u015b\u0107, to poznanie podstawowych zasad genetyki pozwala na jeszcze lepsze zrozumienie tego, co dzieje si\u0119 w stadzie.<\/p>\n\n\n\n dr hab. Piotr Dorszewski, KPODR<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ponad 150 lat temu pewien Austriak, augustianin z Brna na Morawach \u2013 Grzegorz Mendel, odkry\u0142 podstawowe prawa genetyki robi\u0105c do\u015bwiadczenia<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3883,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[23,24],"tags":[],"class_list":["post-3880","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bydlo-miesne","category-bydlo-mleczne"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3880","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3880"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3880\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3886,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3880\/revisions\/3886"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3883"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3880"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3880"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3880"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/image.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/image-1.png\")
<\/figure>\n\n\n\n