![](\"images\/Zboza\/melioracje2.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
<\/p>\n
Polska posiada stosunkowo niewielkie zasoby wodne. W przeliczeniu na jednego mieszka\u0144ca jest to oko\u0142o 1 600 m3<\/sup> i jest to trzykrotnie mniej ni\u017c \u015brednia europejska i 5-krotnie mniej ni\u017c \u015brednia na \u015bwiecie. Dodatkowo sytuacj\u0119 pogarsza fakt, \u017ce nale\u017cymy do kraj\u00f3w o niskich opadach atmosferycznych, \u015brednia roczna suma opad\u00f3w na obszarze Polski wynosi 629 mm, czyli 220 km3 wody.<\/p>\n Z tej obj\u0119to\u015bci ponad 70% jest tracone na skutek parowania, a 62 km3 odp\u0142ywa dodatkowo rzekami, gdy\u017c nasze zbiorniki s\u0105 w stanie zmagazynowa\u0107 jedynie 6% \u015bredniego odp\u0142ywu rzecznego. Zasoby w\u00f3d powierzchniowych Polski cechuje du\u017ca zmienno\u015b\u0107 w czasie i terytorialna, co powoduje okresowe nadmiary lub deficyty wody w rzekach. Ta okresowa szczup\u0142o\u015b\u0107 zasob\u00f3w wodnych jest szczeg\u00f3lnie uci\u0105\u017cliwa dla rolnictwa i gospodarki \u017cywno\u015bciowej, kt\u00f3ra jest najwi\u0119kszym konsumentem wody opadowej. Tym bardziej, \u017ce powierzchnia geograficzna Polski wynosz\u0105ca 31,3 mln ha, jest w g\u0142\u00f3wnej mierze wykorzystywana pod produkcj\u0119 rolnicz\u0105 oraz zaj\u0119ta przez lasy. W Polsce obszary wiejskie zajmuj\u0105 ponad 90% powierzchni kraju, a uprawy rolne realizowane s\u0105 na oko\u0142o 60% powierzchni. Ocenia si\u0119, \u017ce ponad 50% sumy opad\u00f3w rocznych jest zu\u017cywane przez ro\u015bliny uprawowe. Dlatego rozw\u00f3j rolnictwa i obszar\u00f3w wiejskich uzale\u017cniony jest od prawid\u0142owo uregulowanych stosunk\u00f3w wodnych i sprawnie funkcjonuj\u0105cej infrastruktury w zakresie wodno-melioracyjnej i ochrony przeciwpowodziowej.<\/p>\n Wed\u0142ug danych Zarz\u0105du Melioracji i U\u017cytk\u00f3w Wodnych (ZMiUW) znaczna cz\u0119\u015b\u0107 obszar\u00f3w wiejskich w Polsce nie posiada prawid\u0142owo uregulowanych stosunk\u00f3w wodnych i odpowiedniego poziomu infrastruktury technicznej reguluj\u0105cej kwestie gospodarki wodnej zar\u00f3wno w zakresie melioracji podstawowych, jak i szczeg\u00f3\u0142owych.<\/p>\n Na koniec 2010 roku u\u017cytki rolne obejmowa\u0142y w Polsce og\u00f3\u0142em 18,931 mln ha, w tym grunty orne stanowi\u0142y \u2013 13,969 mln ha (73,8%), a trwa\u0142e u\u017cytki zielone 3,931 mln ha (20,8%) i sady 1,5%. W urz\u0105dzenia i systemy melioracyjne wyposa\u017cono dotychczas 6,421 mln ha u\u017cytk\u00f3w rolnych, co stanowi oko\u0142o 70% powierzchni u\u017cytk\u00f3w wymagaj\u0105cych melioracji oraz eksploatowano \u2013 40,1 tys. km ciek\u00f3w regulowanych, 9,6 tys. km kana\u0142\u00f3w oraz 8,5 tys. km wa\u0142\u00f3w przeciwpowodziowych.<\/p>\n Ponadto, w sk\u0142ad system\u00f3w melioracyjnych wchodzi ponad 60 tys. km rzek uregulowanych i nieuregulowanych. S\u0105 to tak zwane melioracje podstawowe \u2013 istotne dla regulacji stosunk\u00f3w wodnych w rolnictwie i gospodarce wodnej. Systemy melioracyjne to r\u00f3wnie\u017c ponad 250 tys. km row\u00f3w i kana\u0142\u00f3w b\u0119d\u0105cych w u\u017cytkowaniu w\u0142a\u015bcicieli gospodarstw rolnych (melioracje szczeg\u00f3\u0142owe). Stan utrzymania infrastruktury technicznej jest niewystarczaj\u0105cy. Z danych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) wynika, \u017ce w 2010 roku w Polsce rzeki nieuregulowane utrzymywane by\u0142y tylko na 15% ich d\u0142ugo\u015bci, rzeki regulowane na 35%, a wa\u0142y przeciwpowodziowe na 64% ich d\u0142ugo\u015bci. Odbudowy lub modernizacji wymagaj\u0105 urz\u0105dzenia utrzymania w\u00f3d na 35% d\u0142ugo\u015bci rzek uregulowanych i wa\u0142y przeciwpowodziowe na ponad 41% d\u0142ugo\u015bci.<\/p>\n Z punktu widzenia rolnictwa oraz racjonalnego gospodarowania ograniczonymi zasobami wodnymi istotne s\u0105 zbiorniki retencyjne, pozwalaj\u0105ce na regulacje przep\u0142ywu. Wed\u0142ug danych Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej pojemno\u015b\u0107 zbiornik\u00f3w retencyjnych w Polsce wynosi oko\u0142o 4 mld m3, co stanowi niespe\u0142na 6% obj\u0119to\u015bci \u015bredniego rocznego odp\u0142ywu i nie daje pe\u0142nej mo\u017cliwo\u015bci ochrony przed powodzi\u0105 czy susz\u0105. Zar\u00f3wno pob\u00f3r wody na potrzeby gospodarki i ludno\u015bci, jak i zu\u017cycie w Polsce w latach 2000\u20132011, ustabilizowa\u0142o si\u0119 na sta\u0142ym poziomie oko\u0142o 11 tys. hm3. Dla zaspokojenia potrzeb gospodarki narodowej podstawowym \u017ar\u00f3d\u0142em zaopatruj\u0105cym s\u0105 wody powierzchniowe, kt\u00f3re pokrywaj\u0105 oko\u0142o 85% potrzeb, pozosta\u0142e zu\u017cycie to wody podziemne wykorzystywane g\u0142\u00f3wnie na cele zaopatrzenia ludno\u015bci w wod\u0119 do picia. Od lat najwi\u0119kszym u\u017cytkownikiem w\u00f3d jest przemys\u0142 (75%), drugim co do wielko\u015bci poborc\u0105 wody jest gospodarka komunalna \u2013 14%, najmniejszy udzia\u0142 w poborze wody ma rolnictwo \u2013 10%.<\/p>\n Spadek zu\u017cycia wody w przypadku przemys\u0142u i gospodarstw komunalnych jest wynikiem przede wszystkim ograniczenia strat w dystrybucji wody oraz wzrostu cen wody, wprowadzenia wodooszcz\u0119dnych technologii i zamkni\u0119tych obieg\u00f3w wody (w przypadku przemys\u0142u), a w przypadku indywidualnych gospodarstw domowych oszcz\u0119dnych system\u00f3w sanitarnych (na przyk\u0142ad podw\u00f3jne sp\u0142uczki).<\/p>\n Natomiast w sektorze rolniczym tendencja spadku zu\u017cycia wody widoczna jest przede wszystkim w zakresie gospodarki rolnej i w sektorze rolno-\u017cywno\u015bciowym przy sta\u0142ym poziomie zu\u017cycia jej przez gospodarstwa domowe. Ma to swoje odzwierciedlenie w ilo\u015bci zu\u017cywanej wody na potrzeby nawodnienia w rolnictwie, gdzie wida\u0107 tendencj\u0119 malej\u0105c\u0105 zar\u00f3wno w powierzchni nawodnienia, jak i ilo\u015bci zu\u017cytej do tego celu wody, kt\u00f3ra jest pochodn\u0105 spadku ilo\u015bci obiekt\u00f3w s\u0142u\u017c\u0105cych do nawodnie\u0144. W latach 2000\u20132011 liczba obiekt\u00f3w nawadniaj\u0105cych zmniejszy\u0142a si\u0119 z 821 do 689, spowodowa\u0142o to spadek w powierzchni nawodnie\u0144 w analogicznym okresie z ponad 99 tys. ha do niewiele ponad 66 tys. ha. W konsekwencji nast\u0105pi\u0142o zmniejszenie ilo\u015bci zu\u017cytej wody o prawie 30 mln hm3.<\/p>\n Gospodarka wodna i gospodarka rolna zale\u017cna jest od prawid\u0142owo uregulowanych stosunk\u00f3w wodnych i sprawnie funkcjonuj\u0105cej infrastruktury w zakresie wodno-melioracyjnej i ochrony przeciwpowodziowej. Istotnym elementem infrastruktury\u00a0 melioracji wodnych jest zakres ewidencyjny tych urz\u0105dze\u0144 oraz ich stan techniczny i stopie\u0144 zu\u017cycia. Je\u015bli chodzi o melioracje podstawowe to ponad 24 tys. km rzek jest nieuregulowanych, natomiast z 40 tys. uregulowanych rzek utrzymywanych jest tylko 35%, kt\u00f3re wymagaj\u0105 modernizacji i przebudowy, pozosta\u0142e 65% jest nieutrzymywane. Kolejny wa\u017cny element infrastruktury to zbiorniki retencyjne, szacuje si\u0119, \u017ce zbiorniki retencyjne w Polsce s\u0105 w stanie zatrzyma\u0107 tylko 6% rocznych opad\u00f3w, co ma ogromne znaczenie zar\u00f3wno w sytuacji zagro\u017ce\u0144 powodzi\u0105, jak i coraz cz\u0119stszych susz. R\u00f3wnie\u017c w ma\u0142o korzystnej sytuacji przedstawia si\u0119 kwestia wa\u0142\u00f3w przeciwpowodziowych, kt\u00f3re wprawdzie utrzymywane s\u0105 na d\u0142ugo\u015bci 64%, ale ponad 40% wymaga pilnych prac modernizacyjnych. W najwy\u017cszym stopniu utrzymywane s\u0105 stacje pomp, bo a\u017c w 95%, natomiast 30% z nich wymaga naprawy.<\/p>\n Widoczna jest niepokoj\u0105ca tendencja zar\u00f3wno w zakresie przyrostu liczby urz\u0105dze\u0144 melioracji wodnych wymagaj\u0105cych modernizacji b\u0105d\u017a naprawy na rzekach uregulowanych, jak i wzrastaj\u0105cej d\u0142ugo\u015bci wa\u0142\u00f3w przeciwpowodziowych czy liczby melioracyjnych stacji pomp wymagaj\u0105cych naprawy. Przyrost d\u0142ugo\u015bci rzek uregulowanych, na kt\u00f3rych kontrolowane s\u0105 urz\u0105dzenia melioracyjne oraz d\u0142ugo\u015bci wa\u0142\u00f3w przeciwpowodziowych, wymagaj\u0105cych modernizacji lub naprawy i wzrost liczby stacji pomp kwalifikuj\u0105cych si\u0119 do remontu. W latach 2000\u20132011 przyrost d\u0142ugo\u015bci wa\u0142\u00f3w przeciwpowodziowych wymagaj\u0105cych modernizacji wzr\u00f3s\u0142 z 2 576 km do 3 477 km, natomiast w przypadku d\u0142ugo\u015bci nieuregulowanych rzek by\u0142 to wzrost z 11 164 do 14 109 km w 2011 roku. W odniesieniu do melioracji szczeg\u00f3\u0142owych okazuje si\u0119, \u017ce 70% tych urz\u0105dze\u0144, w szczeg\u00f3lno\u015bci na \u0142\u0105kach (u\u017cytki zielone, TUZ), nie jest utrzymywana w sprawno\u015bci technicznej, a ta cz\u0119\u015b\u0107, kt\u00f3ra jest pod nadzorem Sp\u00f3\u0142ek Wodnych wymaga ju\u017c pilnych remont\u00f3w i napraw (32% z 33% utrzymywanych). W przypadku grunt\u00f3w ornych (GO) na 49% utrzymywanych urz\u0105dze\u0144 melioracji szczeg\u00f3\u0142owej a\u017c 18% wymaga remont\u00f3w i napraw. R\u00f3wnie niepokoj\u0105cym jest fakt, \u017ce spada liczba sp\u00f3\u0142ek wodnych (2 290 w stosunku do 2 749 w 2000 roku). Szacuje si\u0119, \u017ce oko\u0142o 55 sp\u00f3\u0142ek rocznie jest skre\u015blanych z ewidencji, co oznacza, \u017ce urz\u0105dzenia melioracyjne szczeg\u00f3\u0142owe w mniejszym stopniu s\u0105 obj\u0119te ich opiek\u0105 i nadzorem. W odniesieniu do GO wzrost powierzchni nieobj\u0119tych nadzorem wzr\u00f3s\u0142 z 800 tys. ha do ponad 850 tys. ha, a w przypadku TUZ by\u0142 to wzrost o 70 tys. ha. w 2011 roku. W praktyce oznacza to, \u017ce coraz wi\u0119cej powierzchni zmeliorowanej nie jest obj\u0119tej dzia\u0142alno\u015bci\u0105 i nadzorem sp\u00f3\u0142ek wodnych, co stanowi\u0142o ok. 34%.<\/p>\n Wynika z tego, \u017ce stan infrastruktury w zakresie gospodarki wodnej, dotycz\u0105cy urz\u0105dze\u0144 hydrotechnicznych i przeciwpowodziowych, w znacznej cz\u0119\u015bci nie funkcjonuje poprawnie. Stanowi to realne zagro\u017cenie dla bezpiecze\u0144stwa ludzi, szkodzi rolnictwu i obszarom wiejskim oraz \u015brodowisku naturalnemu. Dalsze zaniechanie prac konserwacyjnych i remont\u00f3w b\u0119dzie powodowa\u0142o, \u017ce urz\u0105dzenia czy budowle wodne stopniowo b\u0119d\u0105 traci\u0107 swoj\u0105 funkcjonalno\u015b\u0107, a\u017c w ko\u0144cu ulegn\u0105 dekapitalizacji i przestan\u0105 czemukolwiek s\u0142u\u017cy\u0107, a wr\u0119cz zagra\u017ca\u0107 bezpiecze\u0144stwu. Przedsi\u0119wzi\u0119cia z zakresu gospodarki wodnej finansowane s\u0105 z wielu \u017ar\u00f3de\u0142, w tym z bud\u017cetu pa\u0144stwa, bud\u017cet\u00f3w wojew\u00f3dztw i gmin, w\u0142asnych \u015brodk\u00f3w u\u017cytkownik\u00f3w w\u00f3d, dotacji i preferencyjnych kredyt\u00f3w udzielanych przez fundacje i fundusze ekologiczne, komercyjnych kredyt\u00f3w bankowych oraz \u015brodk\u00f3w finansowych otrzymywanych w ramach pomocy zagranicznej.<\/p>\n Tymczasem wydatkowanie \u015brodk\u00f3w jest ca\u0142kowicie zdominowane konieczno\u015bci\u0105 utrzymania olbrzymiego maj\u0105tku Skarbu Pa\u0144stwa, na kt\u00f3ry sk\u0142adaj\u0105 si\u0119: budowle regulacyjne, budowle infrastruktury ochrony przeciwpowodziowej i \u017ceglugi, budowle i obiekty zbiornik\u00f3w retencyjnych. W sytuacji gdy jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em finansowania jest bud\u017cet pa\u0144stwa, na zadania z zakresu zarz\u0105dzania brakuje \u015brodk\u00f3w, gdy\u017c ca\u0142o\u015b\u0107 poch\u0142ania utrzymanie maj\u0105tku. R\u00f3wnie\u017c budowa, rozbudowa i modernizacja infrastruktury gospodarki wodnej przez regionalne zarz\u0105dy gospodarki wodnej niemal w ca\u0142o\u015bci finansowana jest z bud\u017cetu pa\u0144stwa. Na gospodark\u0119 wodn\u0105 w tym zakresie przekazywane s\u0105 w niewielkim stopniu \u015brodki z Narodowego Funduszu Ochrony \u015arodowiska i Gospodarki Wodnej oraz ze \u015brodk\u00f3w UE w ramach Programu Operacyjnego Infastruktura i \u015arodowisko (Dzia\u0142anie 3.1 Retencjonowanie wody i zapewnienie bezpiecze\u0144stwa przeciwpowodziowego).<\/p>\n Pomimo licznych \u017ar\u00f3de\u0142 finansowania infrastruktura gospodarki wodnej, szczeg\u00f3lnie w zakresie melioracji wodnych (zar\u00f3wno podstawowych, jak i szczeg\u00f3\u0142owych), jest niedofinansowana. Niekorzystna sytuacja dotyczy utrzymywania maj\u0105tku Skarbu Pa\u0144stwa zwi\u0105zanego z gospodark\u0105 wodn\u0105. W tej sytuacji s\u0105 przede wszystkim du\u017ce inwestycje zwi\u0105zane z zaopatrzeniem w wod\u0119, ochron\u0105 w\u00f3d czy ochron\u0105 przeciwpowodziow\u0105, kt\u00f3re realizowane s\u0105 w ramach \u015brodk\u00f3w pochodz\u0105cych z bud\u017cetu centralnego. Podobnie utrzymanie rzek i obiekt\u00f3w hydrotechnicznych b\u0119d\u0105cych w\u0142asno\u015bci\u0105 Skarbu Pa\u0144stwa, w ca\u0142o\u015bci finansowane z bud\u017cetu centralnego, nie pokrywa nawet bie\u017c\u0105cych potrzeb zwi\u0105zanych z eksploatacj\u0105, konserwacj\u0105 czy podstawowymi remontami tych obiekt\u00f3w. Jak wynika z szacunkowych ocen, bud\u017cet pa\u0144stwa pokrywa zaledwie 20% zg\u0142aszanych potrzeb w zakresie finansowania bie\u017c\u0105cych zada\u0144 w gospodarce wodnej, dlatego dzia\u0142 gospodarki wodnej jest ewidentnie niedofinansowany.<\/p>\n Wymierne w tym wzgl\u0119dzie s\u0105 \u015brodki finansowe, jakie w latach 2000\u20132011 przeznaczono na gospodark\u0119 wodn\u0105 i ich udzia\u0142 w PKB czy w nak\u0142adach inwestycyjnych. Z tego powodu \u015brodki na inwestycje w zakresie gospodarki wodnej, w tym szczeg\u00f3lnie na melioracje, pozyskiwane s\u0105 przede wszystkim z program\u00f3w unijnych. Z przedstawionej analizy wynika, \u017ce od 2000 roku stan techniczny, a tym samym sprawno\u015b\u0107 urz\u0105dze\u0144 melioracji wodnych zar\u00f3wno infrastruktury melioracji podstawowych, jak i szczeg\u00f3\u0142owych, w wi\u0119kszo\u015bci obiekt\u00f3w nie funkcjonuje poprawnie, co wi\u0119cej zagra\u017ca bezpiecze\u0144stwu (podtopienia, powodzie), szkodzi rolnictwu i obszarom wiejskim. Wynika to w du\u017cym stopniu z niewystarczaj\u0105cych \u015brodk\u00f3w finansowych, pochodz\u0105cych z bud\u017cetu pa\u0144stwa. \u015arodki, jakie przeznaczane s\u0105 na te dzia\u0142ania, pokrywaj\u0105 \u015brednio 17\u201320% potrzeb. Natomiast wed\u0142ug szacunk\u00f3w odpowiednich s\u0142u\u017cb melioracji wodnych podstawowych i szczeg\u00f3\u0142owych, roczne potrzeby finansowe w tym zakresie szacuje si\u0119 na oko\u0142o 800 mln z\u0142.<\/p>\n Dalsze niedofinansowanie zada\u0144 w zakresie gospodarki wodnej spowoduje zdecydowany wzrost zagro\u017cenia bezpiecze\u0144stwa eksploatowanych obiekt\u00f3w, a tym samym brak mo\u017cliwo\u015bci pe\u0142nienia przez nie swoich funkcji nawadniaj\u0105cych, a przede wszystkim ochronnych.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Bogumi\u0142 Szklarski<\/p>\n Kujawsko-Pomorski O\u015brodek Doradztwa Rolniczego\u00a0<\/p>\n Fot. M. Rz\u0105sa<\/p>\n \u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-1916","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1916","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1916"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1916\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1916"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1916"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/technologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1916"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}