Profilaktyka na fermie roślinożernych zwierząt futerkowych (królików) Opławiec

Demonstrację nt. „Profilaktyka na fermie roślinożernych zwierząt futerkowych (królików)” przeprowadzono na przydomowej fermie u Pana Grzegorza Grajka z Opławca (Bydgoszcz). Uczestnikami byli hodowcy królików z regionu, dr inż. Jacek Zawiślak, przedstawiciel Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego w Bydgoszczy, oraz Lilianna Beszczyńska i Agnieszka Brzezińska, specjalistki zajmujące się oceną zwierząt futerkowych z Krajowego Centrum Hodowli Zwierząt. Demonstracją objęto króliki rasy średniej - popielański biały (jest to jedyna zachowana rodzima rasa królików) oraz ras dużych: Belgijski Olbrzym Szary (BOS) i Belgijski Olbrzym Biały (BOB). Króliki dorosłe i młode szczepiono przeciw chorobom wirusowym - myksomatozie i pomorowi, co okazało skuteczne i nie zanotowano upadków wskutek tych chorób.

Profilaktyka królików jest konieczna jeżeli chodzi o choroby wirusowe, które powodują bardzo duże straty często doprowadzające do likwidacji całego stada. Wśród chorób wirusowych, najpoważniejsze zagrożenie dla królików stanowią myksomatoza i krwotoczna choroba królików, znana również pod nazwą pomoru.

Przyczyną myksomatozy jest wirus należący do rodzaju Leporipoxvirus. Źródłem zakażenia są chore zwierzęta i bezobjawowi nosiciele wirusa. Chore króliki wydalają zarazek z moczem, kałem, śliną a także wraz z wyciekiem z nosa i oczu. Dlatego też zarażenie może następować przez kontakt bezpośredni lub pośredni poprzez zakażoną odchodami paszę czy wodę. W rozprzestrzenianiu choroby zasadniczą rolę odgrywają również komary, muchy i pchły, stąd sezonowość choroby przypadająca na okres letnio - jesienny.  Przebieg choroby zależy od wielu czynników między innymi od drogi zakażenia, ilości wirusa, odporności rasowej czy wreszcie od warunków zoohigienicznych. Choroba występuje w trzech postaciach: nadostrej, ostrej i przewlekłej. Charakterystycznym objawem jest pojawienie się po kilku dniach od zakażenia galaretowatych obrzęków na uszach, nosie i łapach. W późniejszym okresie obserwuje się bolesne obrzęki w okolicy krocza, kończyn i odbytu. W zaawansowanym stadium występują trudności w oddychaniu, co związane jest z rozwojem zapalenia płuc, a także porażenia spowodowane zaatakowaniem ośrodkowego układu nerwowego. Przy łagodnym przebiegu choroba kończy się wyzdrowieniem (w wyniku nabycia swoistej odporności). W przebiegu ostrym wskaźnik śmiertelności dochodzi nawet do 100%.

Warto pamiętać, że nie należy szczepić samic ciężarnych i królików poniżej 4 tygodni życia. Odporność poszczepienna pojawia się po około 14 dniach i utrzymuje prze 5-6 miesięcy. Niemniej jednak producenci zalecają po 4 miesiącach od zaszczepienia podać dawkę przypominającą. Szczepionkę należy przechowywać w temperaturze 4-8oC.

Drugą wybitnie zaraźliwą o bardzo wysokim wskaźniku śmiertelności chorobą wirusową jest pomór królików. Choroba ta w postaci nadostrej cechuje się nagłymi upadkami zwierząt bez widocznych objawów klinicznych. Zwierzęta w przeddzień upadku zachowują się normalnie, nie tracą apetytu, dlatego hodowcy trudno rozpoznać nadchodzące zagrożenie. Postać ostra jest łatwiejsza do zdiagnozowania gdyż u części zwierząt pojawia się pienisty lub krwisty wyciek z nosa. Obraz sekcyjny wykazuje skazę krwotoczną w płucach, wątrobie, śledzionie, jelitach i nerkach. Podobnie jak w przypadku myksomatozy nie ma obecnie polskich szczepionek, zarejestrowane są natomiast zagraniczne szczepionki pojedyncze i dwukomponentowe przeciwko myksomatozie i pomorowi. Obydwie jednostki występują nie tylko u hodowlanych ale również dziko żyjących królików, są wysoce zaraźliwe i szybko rozprzestrzeniają się w populacji zwierząt.

Podczas przeprowadzonej demonstracji pomieszczenia, sprzęt, maty dezynfekcyjne i klatki raz na tydzień dezynfekowano Virkonem, natomiast klatki wewnątrz dodatkowo raz na miesiąc Lubisanem. Zabiegi te wpłynęły pozytywnie na stan zdrowia królików. Nie stosowano probiotyków, używano dodatkowo sulfatyf do wody przeciwko kokcydiozie. Młode zostawały odsadzane w wieku 10-12 tyg. Króliki popielańskie białe w wieku 5/6 miesięcy są przeznaczane do dalszego chowu, na remont stada bądź są sprzedawane na inne fermy, również w wieku 5/6 miesięcy część osobników odbiegająca od wzorca jest brakowana i przeznaczana na rzeź. Króliki ras dużych - BOS i BOB – nie są przeznaczane na rzeź. Preferowane w chowie na mięso są króliki ras średnich. Samice ras dużych dojrzewają później i w wieku 8/9 miesięcy są dopuszczone do krycia, na remont stada, bądź sprzedawane aby wzbogacić i urozmaicić materiał genetyczny na innych fermach.

W każdym stadzie należy się liczyć z pewnymi stratami w odchowie młodzieży szczególnie w okresie odsadzeniowym. Upadki młodzieży związane były z chorobami jelitowymi czy przygnieceniami przez matkę, których to żaden hodowca nie jest w stanie w 100 % zapobiec. W czasie ciąży i po porodzie matka powinna mieć dostarczoną wodę, ponieważ uczucie pragnienia może sprowokować ją do zagryzienia młodych.

Najlepiej odchowywały się króliki rasy popielański biały, u których to wskaźnik odchowu wyniósł 77 %. Trzeba dodać, że króliki te rodziły średnio w ciągu roku 6,5 młodych, zdarzały się mioty do 10 młodych. Jest to wzorcowy odchów, który charakteryzuje króliki tej rasy. Jako rasa zachowawcza posiada bardzo wysoką tolerancję na niekorzystne warunki środowiskowe, co jest bardzo istotne w przyzagrodowym chowie. Hodowca pozyskuje swój materiał hodowlany między innymi z Instytutu Zootechniki Państwowego Instytutu Badawczego w Balice k. Krakowa.

Belgijskie Olbrzymy Szare i Białe na ogół ciężko się odchowują. Średnia liczba odchowanych młodych w miocie wyniosła odpowiednio 3,5 i 3,75 sztuk. 

Na dobry stan zdrowia królików miały wpływ bieżące obserwacje  zwierząt. Zwierzęta podejrzane o chorobę lub odbiegające od wzorców usuwano z fermy. Hodowca zwracał uwagę na okres adaptacyjny nowo nabytych zwierząt. Kwarantanna obejmowała również zwierzęta wracające z wystaw zwierząt. Raz w miesiącu podczas przeglądu stada dokonywano obcinania pazurków zwracając szczególną uwagę na kończyny tylne u samców, aby nie miały utrudnionego krycia samic.  Przy odsadzeniu sprawdzano zgryz i zęby młodych królików.

Demonstrację upowszechnieniową  z w/w tematu podsumowała organizatorka - specjalistka KPODR Anna Mońko, podczas szkolenia na  fermie  królików w Opławcu u Pana Grzegorza Grajka. Rok wcześniej podobne szkolenie miało miejsce w Mroczy u hodowcy królików - Mariusza Chmiela, z udziałem głównego specjalisty KPODR Pana Janusza Wojciechowskiego, który przez wiele lat był zaangażowany w tematyce drobnego inwentarza. Jako autorka tekstu serdecznie pozdrawiam Pana Janusza, który mam nadzieję, przeczyta ten artykuł, wspominając te chwile w czasie zasłużonej emerytury.

Pan Grzegorz Grajek, wraz z synem Szymonem a wcześniej ze swoim ojcem hodują króliki oraz drób ozdobny i uczestniczą w wystawach zwierząt organizowanych przez Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Minikowie. Realizacja demonstracji upowszechnieniowej jest dobrym przykładem na poprawę efektywności chowu królików. Szczepienia ochronne przeciw chorobom wirusowym muszą być obligatoryjnie stosowane. Konieczna jest również bieżąca dezynfekcja pomieszczeń, klatek i sprzętu.  Uczestnicy spotkania zwiedzili fermę królików a dodatkowo mieli również okazję obejrzeć nowo wykonane klatki dla królików jak i pszczele ule, które są własnością rodziny.

Wszystkich zainteresowanych tematem królików zapraszamy 13-14 maja 2017 r. do Minikowa, gdzie odbędzie się Wystawa Królików Rasowych, więcej szczegółów dostępnych będzie na stronie www.kpodr.pl.

Tekst i foto Anna Mońko KPODR