Sposoby na upały w oborze

Podczas letnich upałów nie tylko ludzie chcą się schłodzić, ale również zwierzęta, a krowy mleczne produkują znacznie więcej energii niż ludzie. My mamy dużo różnych narzędzi, aby się schłodzić, tymczasem krowy są zdane na naszą łaskę i niełaskę.

Temperatura optymalna dla krów mlecznych mieści się w zakresie od – 10oC do + 20oC. Na wartość temperatury wpływają wilgotność i ruch powietrza. Optymalna wilgotność to 60–70%. Optymalny ruch powietrza zimą to 0,2 m/s, a latem 0,5 m/s.

W polskich warunkach w czasie upałów tracimy średnio 3 litry mleka od krowy na dzień. Oprócz zmniejszonej mleczności do objawów stresu cieplnego dołączamy również takie objawy, jak:

- ograniczone leżenie, zwiększenie chodzenia i stania,

- poszukiwanie chłodniejszych miejsc,

- dyszenie (ponad 60 oddechów na minutę),

- ślinienie,

- intensywne pocenie się,

- występowanie kwasicy i gorsze wskaźniki rozrodu.

Aby zminimalizować te straty mamy do dyspozycji różne instrumenty. Pierwsza grupa czynników wpływających na redukcję upału to kształtowanie warunków środowiskowych panujących w oborze. Budynek obory powinien być tak konstruowany, aby umożliwiał wymianę powietrza zimą 90, a latem 350 m3/szt./dzień. Wymiana powietrza na takim poziomie zabezpiecza odprowadzenie pary wodnej i ciepła wytwarzanych przez zwierzęta. Krowa mleczna latem jest w stanie wyprodukować aż 30 dm3 wody na dobę w postaci pary wodnej. Prawidłowa wymiana powietrza może być zapewniona dzięki dostatecznej ilości regulowanych otworów nawiewnych (okiennych) i wywiewnych (kalenicowych). Aby wentylacja grawitacyjna była wydajniejsza budynek inwentarski powinien być ustawiony w poprzek do linii wiatrów najczęściej wiejących na danym terenie. W naszym województwie uwzględniając wyniki pomiaru ze stacji meteo położonej w Minikowie 2014–2016 r. dominuje wiatr południowy i południowo-zachodni.

Kierunek

% w roku

E

14

W

13

N

0

S

23

SE

16

SW

22

NE

7

NW

5

Kolejnym elementem ochrony przed upałem jest zabezpieczenie przed promieniowaniem słonecznym. W głównej mierze przed słońcem chroni dach. Ocieplenie połaci dachu chroni latem przed słońcem, a zimą przed mrozem. Kolor dachu powinien być tak dobrany, aby jak najbardziej odbijać promieniowanie. Okapy powinny być jak najdłuższe. Świetliki, które odpowiadają za dostarczenie światła przepuszczają znaczne ilości ciepła, dlatego też powinny być umieszczone jak najwyżej tzn. najbliżej kalenicy. Krowy leżą od 10 do 16 godzin. Aby tak długo leżały, ich legowiska nie powinny się nadmiernie nagrzewać. Dobre są tu takie materiały do ścielenia jak słoma, (mieszanka słomy, węglanu wapnia i wody), piasek i separat gnojowicy.

Przy niewystarczającej wentylacji grawitacyjnej powyżej 20oC do poprawienia wymiany powietrza stosowane są mieszacze powietrza. Najlepsze są te, które mają możliwość regulacji prędkości. Ustawia się je zazwyczaj przy stole paszowym nad boksami oraz w poczekalni. Przyjmuje się, że do sprawnej wentylacji 20 krów potrzebny jest wentylator o średnicy  1 m i wydajności 2 000 m3 na godzinę. Wentylatory umieszcza się 2,5 m od posadzki. Aby działały sprawniej, dobrze jest je odchylić od pionu w kierunku podłoża pod kontem 30o. Przy największych upałach obok mieszaczy powietrza zlokalizowanych nad korytarzem gnojowo-karmowym i poczekalnią dobrym rozwiązaniem są zraszacze. Zraszacze ustawia się w odstępach co 6 m. Wydostająca się mgła lub natrysk są w stanie obniżyć temperaturę odczuwalną o 5oC. W ciągu doby stosuje się zazwyczaj dwa cykle chłodzenia. Jeden przed południem, a drugi przed wieczornym udojem (trzeci ewentualnie nocą). Każdy cykl trwa około 30 minut i składa się z naprzemiennie powtarzających się faz natrysku (zamgławiania) i wysuszania przy pomocy wentylatorów. Natrysk trwa 1–2 min., a wysuszenie 5 min.

Narzędziem do określania poziomu stresu może być liczba oddechów zwierzęcia na minutę.

Liczba oddechów na minutę

Komentarz

40-60

Oddech w tym zakresie jest normalny dla krów

60

Ta szybkość odpowiada temperaturze ciała około 39°C. W tym momencie należy podjąć działanie. Łagodny stres cieplny

70

Umiarkowany stres cieplny

80

Stres cieplny jest ciężki

90-100

Potencjalna możliwość śmierci krów

 Upały wpływają również na mniejszą żerność bydła oraz na szybsze psucie się w paszy. Bydło podczas wysokiej temperatury otoczenia chętniej pobiera pasze treściwe niż pasze objętościowe. Przy trawieniu pasz treściwych nie powstaje tak dużo energii cieplnej jak przy trawieniu pasz objętościowych. Dlatego w okresie upałów krowy powinny dostać dawkę z jak największym udziałem pasz treściwych do 50% w s.m. Przy większym udziale pasz treściwych w dawce TMR nie powinno zabraknąć dodatków buforujących, takich jak kwaśny węglan sodu lub sproszkowane algi morskie. Nie możne też zabraknąć żywych kultur drożdży Saccharomyces cerevisiae, które trawiąc kwas mlekowy powstający przy fermentacji nadmiaru pasz treściwych stabilizuje pH żwacza. TMR powinien być mokry 48–50% s.m. i podawany kilka razy w ciągu dnia. Mieszając składniki TMR dobrze jest też dodać konserwanty typu benzoesan sodu lub inny dostępny na rynku środek. Melasa zabezpiecza paszę przed szybkim wysychaniem i jednocześnie zapobiega sortowaniu paszy. W okresie upałów niezmiernie ważne jest też podawanie preparatów mineralno-witaminowych i to zarówno w postaci proszku zmieszanego z paszą, jak też w postaci lizawek. Zwierzęta pocąc się tracą dużo minerałów. Pierwiastkiem, który w największym udziale traci bydło z potem to potas. Dlatego uzasadniony jest jego większy udział w paszy. Wzrost potasu wpływa na słabsze wchłanianie magnezu, dlatego o tym pierwiastku też nie można zapomnieć.

Wysokowydajne krowy zwykle piją ok. 100–130 litrów dziennie. Podczas upałów zapotrzebowanie się podwaja. Zwiększa się częstotliwość pobierania wody i jednocześnie czas przebywania przy poidle. Ważne jest zatem, aby w okresie upałów poidła były dostępne dla wszystkich zwierząt. W okresie upałów należy zwrócić uwagę również na czystość poideł. Systematyczne czyszczenie poideł zapobiega zepsuciu się wody.

kurtyna

kurtyny

Tekst i fot. Stanisław Pater

Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego