ClimateSmartAdvisors – czyli rola doradcy w rolnictwie proklimatycznym 

 

Wspieranie roli doradców rolniczych w Unii Europejskiej i przyspieszenie wdrażania praktyk inteligentnych klimatycznie, poprzez tworzenie wyspecjalizowanych grup niezależnych ekspertów, jest głównym celem projektu pn. ClimateSmartAdvisors (w skrócie CSA).

Zgodnie z definicją Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (w skrócie FAO), rolnictwo inteligentne klimatycznie dąży do zwiększenia produktywności rolnictwa, budowania odporności (adaptacji) do zmian klimatu i ograniczenia emisji gazów cieplarnianych – tam, gdzie jest to możliwe. Następujące na przestrzeni ostatnich lat zmiany klimatu wpływają na długość sezonów wegetacyjnych, występowanie szkodników, opadów i osiągane plony, co stawia rolnictwo w pozycji sektora najbardziej narażonego na skutki tych zmian.

Europa naszym horyzontem

Obejmujący 27 krajów UE projekt ClimateSmartAdvisors, aby spełnić zamierzony cel przyspieszenia wdrażania praktyk inteligentnych klimatycznie, wybiera podejście wielopoziomowe i wielokierunkowe. Wspieranie inteligentnego doradztwa proklimatycznego ma bezpośrednio wpływać na usprawnienie i przyspieszenie wdrażania praktyk rolniczych, które sprzyjają adaptacji rolnictwa do zmian klimatu. W trakcie 7-letniego okresu realizacji projektu stworzona zostanie rozbudowana sieć grup doradczych, które mają na celu za pośrednictwem spotkań, szkoleń, sympozjów i forów wzmacniać rolę i kompetencje doradców rolniczych w zakresie doradztwa dotyczącego zmian klimatu, włączając ich w innowacyjne projekty oraz polityczne i naukowe inicjatywy.

Tabela 1. Charakterystyka projektu ClimateSmartAdvisors

Tytuł	ANG. : ClimateSmartAdvisors: Connecting And Mobilizing The EU Agricultural Advisory Community To Support The Transition To Climate Smart Farming​ PL. : ClimateSmartAdvisors: Łączenie i mobilizowanie unijnej społeczności doradztwa rolniczego w celu wsparcia przejścia na rolnictwo inteligentne klimatycznie
Akronim
Data rozpoczęcia	1/04/2023
Data zakończenia	31/03/2030
Czas trwania	84 miesiące/7 lat
Organizacja koordynująca	Flanders Research Institute for Agriculture, Fisheries and Food
Liczba krajów zaangażowanych	27
Liczba organizacji partnerskich	56
Liczba doradców	1 500
Liczba CoP	260
Liczba coachów	140
Kwota dofinansowania	18 296 145 EUR

W projekcie uczestniczy 56 partnerów, w tym 3 z Polski: Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Minikowie, Warmińsko-Mazurski Ośrodek Doradztwa Rolniczego z siedzibą w Olsztynie oraz Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie.

Rola doradcy w rolnictwie proklimatycznym

Rola doradcy w dążeniu do adaptacji technologii produkcji rolniczej jest niezwykle istotna. Jest on przede wszystkim łącznikiem pomiędzy nauką i rolnikiem, uczestnicząc w procesie wdrażania najnowszych osiągnieć naukowych i innowacji w praktyce rolniczej, przy jednoczesnym dostosowaniu ich do technologii produkcji i indywidualnych uwarunkowań gospodarstwa.

W zakresie wspierania rolnictwa zrównoważonego i inteligentnego klimatycznie skuteczny i wyspecjalizowany doradca (lub grupa doradców), poprzez swoje zaangażowanie i świadczone usługi doradcze, może bezpośrednio przyczynić się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych pochodzących z gospodarstwa, wpływać na poprawę retencji wodnej, przeciwdziałać erozji glebowej i zwiększać odporność (szczególnie upraw) na ekstremalne zjawiska pogodowe. Budowanie świadomości rolników i czynne uczestniczenie w wymianie informacji i szerzeniu wiedzy, ale również pomoc w interpretacji przepisów prawa i aplikowaniu o środki unijne to zadania dla doradcy, bez spełnienia których proekologiczny postęp technologiczny nie nastąpi.

Globalnie rolnictwo jest pierwszym i najważniejszym ogniwem systemu żywnościowego. Obecnie zwraca się uwagę na konieczność transformacji tego systemu, a jej bezpośrednim celem jest poprawa zdrowia ludzi i ochrona środowiska naturalnego.

Zapewnienie dostępu do wartościowej, nieprzetworzonej żywności dla wszystkich ludzi jest kluczową sprawą. Promocja lokalnych producentów rolnych, zachęcanie ich i wspieranie w rozwoju oraz poszukiwanie dla nich rynków zbytu to zadania dla doradcy rolnego. 

Należy zaznaczyć, że skuteczne dostosowanie produkcji rolniczej do zmian klimatu nie wiąże się ze spadkiem konkurencyjności gospodarstw, a wręcz przeciwnie – sprzyja poprawie ich rentowności. Na przykład, jeżeli rolnik stosuje precyzyjne nawożenie, które często oznacza zużywanie mniejszych ilości nawozów, przyczynia się do redukcji emisji dwutlenku azotu i wzrostu efektywności nawożenia poprzez zmniejszenie strat w nawozach. Stosowanie zbilansowanych dawek paszowych i odpowiednich dodatków paszowych w żywieniu zwierząt może przyczyniać się do zmniejszenia emisji metanu, ale również zapewnia lepsze wykorzystanie paszy, szybsze przyrosty i poprawia zdrowotność zwierząt. Kolejnym, bezsprzecznym mechanizmem wsparcia (również finansowego) jest uczestnictwo w projektach wspieranych przez UE czy stosowanie ekoschematów.

CoP ds. zarządzania glebą i uprawami, od lewej: Dawid Skotnicki, Małgorzata Kołacz, Natalia Narewska, Adam Piszczek, Weronika Dziubińska i Paweł Górecki (Fot. M. Kozioł)

Spotkanie CoP w sprawie precyzyjnego nawożenia azotem  w łanie zboża ozimego (Fot. D. Skotnicki)

CoP – czyli Communities of Practice

CoP (ang. Communities of Practice), w wolnym tłumaczeniu oznacza Społeczności lub Wspólnoty Praktyków. Są to grupy, składające się z doradców rolniczych, ekspertów, naukowców oraz rolników, którzy regularnie współpracują, wymieniają się doświadczeniami i wiedzą w wybranym obszarze bezpośrednio związanym z rolnictwem proklimatycznym. Poza wymianą wiedzy i doświadczeń uczestnicy CoP mają możliwość doskonalenia swojego warsztatu doradczego, podniesienia kompetencji, stworzenia wspólnych materiałów edukacyjnych i narzędzi pracy, testowania i doskonalenia wybranych praktyk rolniczych oraz budowania i rozszerzenia sieci potencjalnych partnerów do współpracy.

W Polsce aktywnie funkcjonują 3 CoP, które skupiają się na zakresach tematycznych związanych z zarządzaniem glebą i uprawami na rzecz efektywnego gospodarowania składnikami pokarmowymi i wodą, zdrowiem gleby i bioróżnorodnością. Utworzona i działająca na terenie województwa kujawsko-pomorskiego CoP, w skład której wchodzą specjaliści Działu Technologii Produkcji Rolniczej Kujawsko-Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego  w Minikowie, jako cel obrała sobie dążenie do optymalizacji produkcji rolniczej poprzez wspieranie żyzności gleby, jej zdolności retencyjnych i skutecznego wykorzystania składników pokarmowych przez rośliny. Począwszy od dokładnej analizy charakterystyki danego obszaru rolniczego i zdiagnozowania problemów związanych z utratą żyzności gleb zespół zjednoczył w realizacji wspólnego celu rolników, którzy najlepiej znają istotę problemów, z którymi się zmagają. Wystosowane przez specjalistów indywidualne zalecenia wprowadzane są do gospodarstw i nadzorowane na każdym etapie produkcji.

Dbanie o żyzność gleby, szczególnie w kontekście poprawy retencji i wspierania efektywnego wykorzystania składników pokarmowych przez rośliny, ma kluczowe znaczenie z punktu widzenia zarówno ekologicznego, jak i ekonomicznego. Żyzna gleba dostarcza roślinom niezbędnych składników pokarmowych, co bezpośrednio przekłada się na większy i bardziej stabilny plon. Dobrze odżywione, zdrowe rośliny nie wymagają intensywnego nawożenia, co przyczynia się do ograniczenia kosztów produkcji i ochrony wód gruntowych i rzek, a tym samym ich eutrofizacji. Zwiększona pojemność sorpcyjna gleby to również mniej emisji gazów cieplarnianych emitowanych do atmosfery.

Należy pamiętać, że gleba jest zasobem nieodnawialnym w skali życia człowieka. Proces tworzenia 1 cm nowej gleby może trwać nawet od 100 do 1 000 lat. Dobra praktyka rolnicza chroni ten zasób na lata i pozwoli na korzystanie z jej dobrodziejstw następnym pokoleniom.

Dr inż. Martyna Zielińska-Tadych, KPODR

Opracowano na podstawie:  https://climatesmartadvisors.eu/